Πόλεμος σαν σινεμά

Ακόμη και η σκηνή της παράδοσης των αιχμαλώτων στο Ιράκ έγινε με την κατάλληλη σκηνοθεσία για να είναι προφανώς καλύτερη τηλεοπτικώς

Με το Χόλιγουντ να επιστρατεύεται για να «πουληθεί» ένας πόλεμος σαν προϊόν σε
καταναλωτές, φαίνεται πως τους πολέμους του 21ου αιώνα δεν θα τους κρίνουν οι
ιστορικοί αλλά οι κριτικοί κινηματογράφου. Το σενάριο των καλοσκηνοθετημένων
επεισοδίων και τα βασικά στοιχεία τής υπερπαραγωγής «Πόλεμος κατά του Ιράκ»,
που παρακολούθησε το παγκόσμιο κοινό επί σειρά μηνών, παρουσίασε βήμα προς
βήμα το «Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα» του Στέλιου Κούλογλου (NET, Δευτέρα 23.15)
αποκαλύπτοντας πως οι ισχυροί της παγκόσμιας πολιτικής είναι πρώτης τάξεως
ηθοποιοί, αποδίδουν θαυμάσια ρόλους σε κοντινό πλάνο και πως η χολιγουντιανή
βιομηχανία αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης πολεμικής στρατηγικής.

Το συγκλονιστικό στην υπόθεση αυτή είναι ότι τα ψέματα, οι σκηνοθεσίες,
η επιστράτευση διαφημίστριας για να πουληθεί η ιδέα του πολέμου δεν έμειναν
κρυφά από την πρώτη στιγμή. Το ίδιο το θέαμα της προπαγάνδας συμπληρωνόταν
κάθε τόσο από δηλώσεις, αποκαλύψεις, μικρά ντοκιμαντέρ που έδειχναν τα
«παρασκήνια» των γυρισμάτων, όπως συμβαίνει πλέον με τις μεγάλες παραγωγές
ταινιών, των οποίων την προβολή ακολουθεί και ένα φιλμάκι με «παραλειπόμενα
από τα γυρίσματα». Εκεί βλέπουμε τον σκηνοθέτη να δίνει εντολές, τους
ηθοποιούς να μακιγιάρονται, πώς χρησιμοποιούνται τα σπέσιαλ εφέ και δίνουν τη
μαγική κινηματογραφική εικόνα.

Με τον ίδιο τρόπο και οι σύγχρονοι πόλεμοι συνοδεύονται πλέον με τα
ντοκιμαντέρ που αποκαλύπτουν τα σπέσιαλ εφέ τους. Όλα μαζί ένα σύνολο εικόνων
που απευθύνεται στο παγκόσμιο κοινό να τις καταναλώσει.

Στην περίπτωση του πολέμου βεβαίως, η πολεμική υπερπαραγωγή έχει αίμα
και θάνατο και η παγκόσμια συνείδηση προκαλείται από την αποκάλυψη του ψέματος
που οδήγησε σ’ αυτή την καταστροφή. Ωστόσο, απομένει ακόμη να δούμε πόσο
ενεργοποιούνται οι συνειδήσεις ή εφησυχάζουν υπό τον βομβαρδισμό των εικόνων
και την αίσθηση πως η κάμερα παρακολουθεί τα πάντα και αποκαλύπτει διαρκώς.
Οπότε, μας αρκεί η αποκάλυψη.

H αποκάλυψη, για παράδειγμα, πως οι σκηνές της παράδοσης των Ιρακινών
αιχμαλώτων γυρίστηκαν δύο φορές, για να είναι πιο «κινηματογραφικές». Το
«Ρεπορτάζ χωρίς Σύνορα» ανακάλυψε τα πλάνα παράδοσης του ίδιου αιχμαλώτου δύο
φορές με διαφορετική σκηνοθεσία. Προφανώς, για να επιλεγούν τα πιο πειστικά.

H αποκάλυψη πως η διάσωση της στρατιωτίνας Τζέσικα Λιντς, μιας 19χρονης που
ήταν θύμα τροχαίου και νοσηλεύτηκε σε ιρακινό νοσοκομείο, σκηνοθετήθηκε σαν τη
«Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν» από τις αμερικανικές δυνάμεις. Άλλωστε, ρεπόρτερ
αμερικανικού δικτύου μπερδεύεται προς στιγμήν και αντί να μιλήσει για τη
στρατιωτίνα Λιντς μιλάει για την στρατιωτίνα Ράιαν, που σώζεται από
Αμερικανούς καταδρομείς.

Αλλά όπως όλες οι χολιγουντιανές παραγωγές που θαυμάζει ο κόσμος, έτσι
και ο πόλεμος στο Ιράκ έπρεπε να έχει αρχή, μέση και τέλος, με μηνύματα απλά
και κατανοητά από το μέσο κοινό. Έτσι προπαρασκευάστηκε με εικόνες,
διαγράμματα και δηλώσεις που «κατασκεύαζαν» τον εχθρό Σαντάμ. Για λυόμενα,
υπερσύγχρονα εργοστάσια που παράγουν πρώτες ύλες, για βιολογικά όπλα μιλάει ο
Πάουελ στον ΟΗΕ και δείχνει καταπληκτικά σκίτσα.

Ακόμη και η σύλληψη του Σαντάμ σκηνοθετημένη. Τον είχαν συλλάβει Κούρδοι.
Άλλωστε, η ταλαιπωρημένη φιγούρα του έδειχνε μάλλον άνθρωπο που έχει κρατηθεί
αιχμάλωτος, παρά κάποιον που κρυβόταν μερικά μέτρα μάλιστα μακριά από τους
Αμερικανούς και κάτω από σχοινιά που στέγνωναν λουκάνικα.

Αν δεν είχε τόσο αίμα και θάνατο αυτή η υπόθεση, θα μπορούσε να είναι κωμωδία.
Δεν είναι.

Κι ας επιστρατεύτηκαν από σκηνοθέτες, ο Τζέρι Μπρουκχάιμερ της πατριωτικής
ταινίας «Μπλακ Χοκ Τάουν» και σκηνές δράσης και φωτιστές και σκηνικά.

Μένουμε άφωνο το παγκόσμιο κοινό. Γνωρίζουμε όσα δεν γνώριζε ο κόσμος ποτέ
στην ιστορία και μοιάζουμε περισσότερο αδύναμοι από όσο υπήρξαν ποτέ οι
άνθρωποι με τόσες γνώσεις στην ιστορία.

Και το δικό μας Χόλιγουντ

Όλα τα περισπούδαστα πολεμικά θεάματα μας έχουν κάνει απαιτητικούς
τηλεθεατές. Έτσι, με όλο τον σεβασμό στη σκληρή και επικίνδυνη δουλειά των
εγχώριων πολεμικών ανταποκριτών δεν μπορούμε να μην εκφράσουμε την απορία μας
για το ρεπορτάζ του Alpha προχθές το βράδυ από τη Γάζα, όπου παρουσίαζε
πολεμιστές της Χαμάς με κουκούλες σε νυχτερινές πολεμικές επιχειρήσεις. Για
αποκλειστικά πλάνα, που γυρίστηκαν με κίνδυνο της ζωής του ανταποκριτή και του
κάμεραμαν μιλούσε ο Νίκος Χατζηνικολάου και εμείς είδαμε σκηνή με
κουκουλοφόρους φωτισμένη με τηλεοπτικούς προβολείς που έκαναν τη νύχτα μέρα,
ενώ ο ρεπόρτερ μιλούσε ψιθυριστά, για να μην ακουστεί, υποτίθεται, και
προδώσει τη θέση των πολεμιστών. Μόνο που ούτε τσιγάρο δεν ανάβουν μέσα στη
νύχτα οι φαντάροι, όχι τηλεοπτικό προβολέα, αν δεν θέλουν να προδοθούν.