H «κλεμμένη» Λολίτα
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
|
Ο Τζέιμς Μέισον και η Σου Λάιον στην ταινία «Λολίτα» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ |
«Έκλεψε» ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ την ιδέα της «Λολίτας»; Αυτό ισχυρίστηκε ο
Γερμανός πανεπιστημιακός Μίκαελ Μάαρ, μέσα από τις στήλες της «Frankfurter
Allgemeine». Ο Γερμανός φιλόλογος υποστηρίζει με στοιχεία ότι το θέμα του
μυθιστορήματος είναι κλεμμένο από έναν… ναζί συγγραφέα και δημοσιογράφο.
Πρόκειται για τον Χάιντς φον Έσβεγκε, δημοσιογράφο του Τρίτου Ράιχ, γνωστό από
την κάλυψη της πομπής (υπό το φως δαδιών) του Χίτλερ προς το Ράιχσταγκ, αμέσως
μετά την ανάδειξή του σε καγκελάριο, το 1933.
Ο Χάιντς φον Έσβεγκε είχε δημοσιεύσει το 1916 ένα διήγημα μόλις 18 σελίδων,
στο οποίο περιέγραφε ένα κορίτσι που το έλεγαν Λολίτα και το οποίο είχε
σαγηνεύσει τον αφηγητή. Ο τελευταίος είχε αναζητήσει ένα ήσυχο σπίτι διακοπών
στην Ισπανία και το βρήκε στο Αλικάντε. H Λολίτα ήταν κόρη του ιδιοκτήτη και ο
αφηγητής άρχισε γρήγορα να την παρακολουθεί. Όταν το κορίτσι πέθανε, στο τέλος
της ιστορίας, ο αφηγητής αισθανόταν πια κατεστραμμένος. «Όταν διαβάσεις την
ιστορία σήμερα και τη συγκρίνεις με το μυθιστόρημα του Ναμπόκοφ, έχεις την
αίσθηση ενός deja vu», έγραψε ο Μάαρ. «H ταύτιση του πυρήνα των δύο ιστοριών,
η οπτική γωνία από την οποία γίνεται η αφήγηση και η επιλογή του ίδιου
ονόματος είναι κάτι το εκπληκτικό. Δυστυχώς δεν υπάρχει ένας λογικός κανόνας
που να μας λέει πότε ένα κάποιος αριθμός συμπτώσεων σταματά να είναι τυχαίος».
Στα κοινά σημεία θα πρέπει να περιληφθεί το γεγονός της πρωτοπρόσωπης
αφήγησης, του τίτλου, του γεγονότος ότι και οι δύο αφηγητές είναι ενοικιαστές,
ότι στα μάτια τους, την πρώτη φορά που βλέπουν το αντικείμενο του πόθου τους,
η Λολίτα είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό κορίτσι.
Το μυθιστόρημα του Ναμπόκοφ δημοσιεύτηκε το 1956. Ωστόσο, όπως γράφει ο
Άλφρεντ Άπελ (νεώτερος) στη σχολιασμένη, φιλολογική έκδοση της Λολίτας (στα
ελληνικά από τον Πατάκη, 2002), ο Ναμπόκοφ είχε γράψει ένα αφήγημα το 1939 με
την ίδια κεντρική ιδέα και τον τίτλο «The Enchanter», το οποίο όμως δεν το
δημοσίευσε ποτέ. Ο λόγος, σύμφωνα με τον ίδιο τον Ναμπόκοφ, ήταν ότι «το
κορίτσι δεν είχε ζωντάνια», ότι «μιλούσε ελάχιστα». «Σιγά σιγά κατάφερα να της
προσδώσω λίγη επίφαση πραγματικότητας», είχε πει.
Ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, που γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1899, έζησε στο
Βερολίνο από το 1923 μέχρι το 1937, οπότε μετακινήθηκε στο Παρίσι και κατόπιν
(το 1940) στις ΗΠΑ. Όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο ήταν ήδη αναγνωρισμένος από
τους επαΐοντες, η Λολίτα όμως τον έκανε γνωστό στο ευρύ κοινό. Είναι δε
χαρακτηριστικό ότι απορρίφθηκε από τέσσερις Αμερικανούς εκδότες πριν εκδοθεί
στο Παρίσι, στις αμφιλεγόμενες Εκδόσεις Ολυμπιά Πρες. Στις ΗΠΑ βγήκε δύο
χρόνια αργότερα.
Υπάρχουν πολλά παραδείγματα συγγραφέων που δανείστηκαν θέματα ή χαρακτήρες από
παλιότερα έργα. Παράδειγμα ο «Ξένος» του Αλμπέρ Καμί, του οποίου το θέμα
θεωρείται ότι βασίζεται στο «Ένας ήρωας του καιρού μας» του Ρώσου Μιχαήλ
Λερμόντοφ (1830).
Δεν θα πρέπει πάντως να λησμονείται ότι η «Λολίτα» του Ναμπόκοφ είναι
ένα έργο που διδάσκεται στα Πανεπιστήμια και στο οποίο συγκεντρώνονται,
σύμφωνα με την κριτική, όλες οι αρετές του συγγραφέα. Ο γνωστός Γερμανός
κριτικός Ράιχ-Ρανίκι δήλωνε στο «Spiegel» έκπληκτος από την αποκάλυψη ωστόσο
δήλωσε και ότι δεν πιστεύει πως πρόκειται για λογοκλοπή.
Στην ίδια γειτονιά
Σύμφωνα με τον Μίκαελ Μάαρ, ο Ναμπόκοφ κατά τη βερολινέζικη περίοδο της
ζωής του ζούσε στην ίδια γειτονιά με τον Φον Έσβεγκε και θα μπορούσε να έχει
διαβάσει το διήγημα αυτό. Σπεύδει βέβαια να συμπληρώσει ότι «το θέμα από μόνο
του δεν είναι τίποτα». Και ότι «ενώ το πρώτο αφήγημα δεν είναι μεγάλης
καλλιτεχνικής αξίας, στα χέρια του μετρ γίνεται ένα έργο τέχνης».
INFO
Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, «Λολίτα», Εκδόσεις Πατάκη, μτφ Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης,
Σελ. 770, Τιμή: 27 ευρώ.
Google news
