Kόσμος που αγνοούμε

Χώρες που ήρθαν στην επικαιρότητα λόγω «σωτήριας» αμερικανικής παρέμβασης παραμένουν άγνωστες για τα μάτια του παγκόσμιου κοινού

«Ο ρόλος των μέσων μαζικής επικοινωνίας είναι, πρώτ’ απ’ όλα, η επέκταση της
παγκόσμιας άγνοιας. Μερικές φορές γεγονότα κάπου παίρνουν μεγαλύτερη
δημοσιότητα, για να αποτρέψουν την προσοχή από σημαντικές ειδήσεις που
λαμβάνουν χώρα αλλού». Τάδε έφη Σαμίρα Μαχμαλμπάφ. Ιρανή σκηνοθέτις η Σαμίρα,
έδωσε συνέντευξη με αφορμή την προβολή της ταινίας της «Στις 5 το απόγευμα»,
που τιμήθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών με το Βραβείο Επιτροπής και το Βραβείο
Οικουμενικής Επιτροπής. Και με την ευκαιρία θύμισε στον κόσμο της Δύσης πόσο
γεμάτο είναι το βλέμμα του με εικόνες, που όμως απέχουν από την
πραγματικότητα.

Και η ίδια με εικόνες παλεύει να μιλήσει, εικόνες όμως από κόσμους που
αγνοούμε, ακόμη και όταν για λίγο γίνονται το επίκεντρο του παγκόσμιου
ενδιαφέροντος. Το Αφγανιστάν, για παράδειγμα. Που αίφνης το ανακαλύψαμε, όταν
βρέθηκαν οι αμερικανικές δυνάμεις εκεί να πολεμούν τους Ταλιμπάν και να
κυνηγούν τον Μπιν Λάντεν. Τότε βρέθηκαν εκεί και τα εγχώρια κανάλια και
επιδόθηκαν σε πλήθος σκηνοθεσίες για «αποκλειστικά πλάνα». Οδοιπορικά σε
χωμάτινους δρόμους και γειτονιές με χαμόσπιτα. Ανακαλύψαμε και τον «πολιτισμό»
και ανατριχιάσαμε. Λιθοβολούν τις γυναίκες, αν παραβούν κανόνες. Κατόπιν
αποσύρθηκαν οι τηλεοράσεις. Το ξεχάσαμε.

Ακριβώς γι’ αυτό μιλάει και η Σεμίρα: «Το πρώτο 100% των ειδήσεων
αναφέρονται στο Αφγανιστάν ή το Ιράκ. Μετά πάμε στο 0%. Ουδείς ασχολείται. Και
υποτίθεται ότι πρέπει να δεχτούμε ότι όλα τα προβλήματα στην περιοχή αυτή
έχουν λυθεί».

Και δεν είναι μόνο αυτό. Οι «λύσεις» που προτείνονται, αυτές που βλέπει
ως λύσεις ο κόσμος, είναι εκείνες που έχουν υπαγορεύσει άλλες εικόνες, οι
οποίες προηγήθηκαν. «H πληροφορία είναι επιφανειακή. Πριν από μερικά χρόνια,
οι Αμερικανοί έφτιαξαν μια ταινία “Ο Ράμπο στο Αφγανιστάν”. Ο Ράμπο έφθανε
εκεί και έσωζε τη χώρα. Οι εικόνες που έδωσαν στα μίντια οι Αμερικανοί για το
Αφγανιστάν και το Ιράκ απλώς ήταν η αναπαραγωγή της ίδιας ιστορίας».

Ζούμε βομβαρδισμένοι με εικόνες. Τόσες που δεν μένει χώρος για καμιά απολύτως
απορία. Ούτε τι είδους εικόνες είναι αυτές και πόσο ανταποκρίνονται στην
πραγματικότητα. «Μείζονες μορφές ιδεολογίας», έλεγε ο Ρολάν Μπαρτ για τις
εικόνες των MME όπου ανθούν και θριαμβεύουν υπέροχα και ηλίθια τα στερεότυπα.
«Λαθραία πειθώ», έγραφε ο Ιγνάσιο Ραμονέ γι’ αυτή την τεχνική του βομβαρδισμού
του παγκόσμιου κοινού με εικόνες που δεν απέχουν ακριβώς από την
πραγματικότητα, αλλά αποτελούν ένα μόνο μέρος της καλύπτοντας το υπόλοιπο, άρα
κατασκευάζοντας έναν καινούργιο βολικό κόσμο «για τα μάτια των τηλεθεατών»,
κατασκευάζοντας την παθητική συνενοχή.

«Τα MME μάς βομβαρδίζουν με μία μόνο οπτική γωνία, με τα κλισέ, και
καθώς οι ειδήσεις καταλαμβάνουν και την ιδιότητα της ανάλυσης, σιγά σιγά όλοι
αρχίζουν και σκέφτονται σαν τον Μπους», επιβεβαιώνει η Σεμίρα με τη δική της
εμπειρία. H ίδια γνωρίζει, έχει ζήσει, έχει ταξιδέψει στις χώρες που αποτελούν
πότε εξωτικό ντεκόρ χολιγουντιανών παραγωγών και πότε πολεμικό τηλεοπτικών
δελτίων. H ταινία της, γυρισμένη στο Αφγανιστάν, αφηγείται την ιστορία μιας
κοπέλας που θέλει να γίνει Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Πάνω από ένα εκατομμύριο
άνθρωποι, λέει, γύρισαν μετά την πτώση των Ταλιμπαν γεμάτοι ελπίδα. Βρήκαν
ερείπια, τη χώρα κατεστραμμένη και υποφέρουν από την πείνα στους δρόμους,
χωρίς δουλειά. Αυτά δεν τα δείχνουν τα μίντια. Δεν έχει πλέον ενδιαφέρον η
χώρα γι’ αυτά.

H προστακτική των εικόνων

Αγνοούμε τα προβλήματα, την καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων, έχουμε την
πολυτέλεια της κριτικής εκ του ασφαλούς και ακόμη περισσότερο έχουμε τις
εικόνες, καθησυχαστικές λόγω της πληθώρας τους, λόγω της επανάληψης του ίδιου.
Πού και πού το βλέμμα δημιουργών σαν της Σαμίρα Μαχμαλμπάφ προσπαθεί να
διευρύνει αυτό του υπόλοιπου κόσμου, να ανοίξει ρωγμές στις βεβαιότητες των
στερεοτύπων.

Ιράκ, Αφγανιστάν, Παλαιστίνη, αλλά και Κύπρος που ήρθε στην εγχώρια
επικαιρότητα με αφορμή τις δραματικές διαβουλεύσεις στη Λουκέρνη. Αγνοούμε την
πραγματικότητα πολύ κοντινών μας τόπων, την ίδια ώρα που νομίζουμε ότι
γνωρίζουμε τα πάντα. Απλώς, υποτασσόμαστε στην προστακτική των εικόνων.