Zάπινγκ στην τέχνη

Για τους χρήστες υπολογιστών είναι ήδη ευκολότερο να επισκεφθούν τις εκθέσεις (και όχι μόνο της Αθήνας) με το Ίντερνετ παρά πηγαίνοντας εκεί. Όλα γίνονται μια ηλεκτρονική γειτονιά, μακριά όσο ένα «κλικ» του «ποντικιού»

Στις αίθουσες τέχνης πραγματοποιούνται αλήθεια οι εικαστικές εκθέσεις ή μήπως
κάπου αλλού; Το παράδοξο φαινομενικά ερώτημα ξεπήδησε μέσα μας εντονότερο από
κάθε άλλη φορά, φυλλομετρώντας το πληροφοριακό υλικό από την πλημμυρίδα
εκθέσεων (120!) στις γκαλερί, στα πολιτιστικά κέντρα ή μουσεία και στα μπαρ
της Αθήνας. Προσκλήσεις, αποκόμματα εφημερίδων και περιοδικών, αφίσες στις
βιτρίνες, Newsletters στον υπολογιστή και σημειώσεις από φιλικά τηλεφωνήματα
διαμορφώνουν κάθε εβδομάδα ένα στερέωμα πληροφοριών, τις οποίες ο μέσος
φιλότεχνος καλείται να ιεραρχήσει πριν τολμήσει επιτόπου επισκέψεις. Εάν
βέβαια έχει κάποιο χρόνο και αφού καταστρώσει ολόκληρο πολεμικό σχέδιο, το
οποίο περιλαμβάνει μονά-ζυγά και πάρκινγκ, κάποια άλλη δουλειά ή αναψυχή εκεί
δίπλα, ώστε να πετύχει περισσότερα με μία κάθοδο.

Δεν χωρά αμφιβολία ότι από τα χιλιάδες εβδομαδιαία επικοινωνιακά ερεθίσματα
λίγες εκατοντάδες μόνο είναι αυτά που θα φέρουν τον επισκέπτη στις εκθέσεις,
συνήθως στα εγκαίνια, όταν εμφανίζονται οι βασικοί πρωταγωνιστές, οι ζωγράφοι,
συλλέκτες, κριτικοί και οι πολυφωτογραφημένες προσωπικότητες. Τα υπόλοιπα
είναι μια «επικοινωνιακή θύελλα», η οποία κατακάθεται σιγά σιγά και αφορά
κατόπιν τούς (επι)κοινωνιολόγους της τέχνης.

Ζάπινγκ αντί γκαλερί; Πρώτο συμπέρασμα: H ιεράρχηση των «επικοινωνιακών
προσκλήσεων» είναι μια ενέργεια πολύ πιο τακτική, πιο εκτεταμένη και πιο
κρίσιμη από την ίδια τη θέαση των καλλιτεχνημάτων στον χώρο τους. Είναι ένα
νοητό ζάπινγκ που μας αναγκάζει να «ζήσουμε» προκαταβολικά τις εκθέσεις και τα
μηνύματά τους και – για τις περισσότερες – να μείνουμε αποκλειστικά και μόνο
με αυτήν την εικόνα. Άρα, η επικοινωνιακή συνοδεία τής κάθε έκθεσης δεν είναι
απλώς μια ενέργεια ενημέρωσης του κοινού, αλλά και μια επιχείρηση στρατηγικού
χαρακτήρα, με στόχο – μακροπρόσθεσμο ή άμεσο – να καθιερώσει μια αίθουσα έναν
καλλιτέχνη ή ένα καλλιτεχνικό κίνημα στη συλλογική συνείδηση.

H εικονική πραγματικότητα της τέχνης: H τακτική αυτή ήταν γνωστή στον
χώρο της τέχνης πολύ νωρίτερα από τον χώρο της πολιτικής. Οι γραφικές
καλλιτεχνικές παραδοξότητες που προσφέρουν γραφικότητα και δημοσιότητα είναι
παλιές όσο και η σύγχρονη τέχνη. Πέρασε όμως η εποχή που το σκίτσο-λογότυπος
του ζωγράφου περιορίζεται στα σημεία «μπερές, μούσι και πίπα». Τώρα εθιστήκαμε
να γνωρίζουμε ονόματα και πρόσωπα χωρίς να έχουμε δει έργο.

Και κάτι καινούργιο: οι τίτλοι των εκθέσεων συχνά μοιάζουν δελτία ειδήσεων ή
φιλοσοφικά συγγράμματα. Ερανίζω πρόχειρα: «H Κυρία Τεπενδρή στους Ολυμπιακούς
Αγώνες» (K. Κακανιάς, «Ελληνικός Κόσμος»), «Ο Χρόνος είναι Αθώος» (Δ.
Κοτσιαύτης, «Έκφραση»), «Δύσκολες Αναπνοές» (N. Ναυρίδης, «Bernier»), «Μικρές
Καταδύσεις» (T. Πατρασκίδης, «Αστρολάβος»), «Φοβόμουν το μυστικό που θα
αποκαλυφθεί» (Al. Hugues, «Gazon Rouge»), «Αφ’ υψηλού» (Π. Γουλάκος, «Χρ.
Καρελλά»), «Arapophobia» (Γ. Γρηγοριάδης, «Els Hanape Underground»), «Τέχνη
του Θνήσκειν» (M. Ελευθεριάδης, «Lab Art Project»), «Έχε τον Νου σου στο
Παιδί» (Τέσσερις καλλιτέχνες στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου), «Αυτόπτης» (Λ.
Παπακωνσταντίνου, «Α. Antonopouloy Art»), «Όλα είναι Παράσταση» (T. Τζίφας,
«Αγκάθι»), «Τι Σκέφτονται οι Γυναίκες στο Σκοτάδι» (4 εκθέτες, «Mommy»),
«Phonopolis» (Π. Χαραλάμπους, «Άρτιο»). Υπότιτλους ή εκφραστικά υλικά δεν
αναφέρω, υπάρχει ό,τι βάλει ο νους.

Σέρφινγκ στο κύμα της επικαιρότητας ή της σοβαροφάνειας κάνει ο σύγχρονος
καλλιτέχνης, αλλά χωρίς τα δάνειά του να αντιπροσφέρουν πάντα κάτι χειροπιαστό
και χωρίς να είναι δυνατός ο έλεγχος από την πλευρά όσων τον εμπιστεύονται. Οι
πολιτικοί μας και οι μεγαλοεπιχειρηματίες δίνουν λόγο, οι καλλιτέχνες μας
ποτέ!

Αντίδοτα και νέες προοπτικές

Δεν είναι άγνωστα όλα αυτά στον εικαστικό μας χώρο, ούτε είναι γεγονότα
κατ’ αρχήν αρνητικά. Δηλώνουν κάποιες προοπτικές που θα πρέπει να
συνειδητοποιήσουμε. Για τους χρήστες υπολογιστών είναι ήδη ευκολότερο να
επισκεφθούν τις εκθέσεις (και όχι μόνο της Αθήνας) με το Ίντερνετ παρά
πηγαίνοντας εκεί. Όλα γίνονται μια ηλεκτρονική γειτονιά, μακριά όσο ένα «κλικ»
του «ποντικιού». Μόνο που στη μεταβατική περίοδο θέλει προσοχή, γιατί τα παλιά
κριτήρια δεν επαρκούν. Άλλη αλήθεια έχει το έργο τέχνης από ζωγράφο που τον
αναζητά ο φιλότεχνος. Κι άλλη από αυτόν που μας σημαδεύει τεχνηέντως στα
target group, όπου ανήκουμε ο καθένας.