Eκθαμβωτικό «Bυζάντιο»

Ένας μεγάλος βυζαντινός πολυέλαιος του 13ου αιώνα δεσπόζει σε μια από τις υποβλητικά φωτισμένες αίθουσες του Μητροπολιτικού Μουσείου, που στεγάζουν θησαυρούς από 30 χώρες στην έκθεση «Βυζάντιο. Πίστη και δύναμη»

«Μια καινούργια εποχή για την εκτίμηση και τη μελέτη του παρεξηγημένου
Βυζαντίου» – λόγια του διευθυντή του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης
Φίλιπ Ντε Μοντεμπέλο – ξεκίνησε το βράδυ της Δευτέρας υπό το φως εκατοντάδων
κεριών και «φωτορυθμικών» εφέ που δημιουργούσαν μια σπάνια φωταψία, σ’ ένα από
τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος
και ο Αρχιεπίσκοπος της Μονής Σινά κ. Δαμιανός χαιρετίστηκαν σαν «ζωντανοί
κληρονόμοι» αυτής της παράδοσης. Με την παρουσία τους έδωσαν έναν τόνο
βυζαντινής μεγαλοπρέπειας και επισημότητας στην περίσταση, τα κλειστά επίσημα
εγκαίνια, ενώ η κινητοποίηση των μέσων ενημέρωσης και το κλίμα υποδοχής είναι
πρωτοφανές, εν όψει του ανοίγματος για το κοινό στις 23 Μαρτίου.

Αποκαλυπτική: H έκθεση «Βυζάντιο. Πίστη και Δύναμη» στα μάτια και τις
συνειδήσεις εκατομμυρίων επισκεπτών δείχνει ότι οι τέσσερις τελευταίοι αιώνες
του Βυζαντίου, από την επανάκτηση της Πόλης το 1261 από τα χέρια των
Σταυροφόρων έως το 1567, οπότε χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο όρος Βυζάντιο,
δεν ήταν μια εποχή παρακμής, αλλά εποχή μεγάλης ομορφιάς και πνευματικής
ακμής. Ήταν μια εποχή αισιοδοξίας και όχι θλίψης. Αν δεν κυκλοφορούσε άφθονος
ο χρυσός, οι θησαυροί του ήταν πνευματικοί. Ήταν οι εικόνες, τα υπέροχα
χειρόγραφα βιβλία, τα πολύτιμα σκεύη.

Κινητοποίηση: Το Βυζάντιο άσκησε μεγάλη επιρροή στους γείτονές του προς
τη Δύση και την Ανατολή. Επηρέασε τους αντιπάλους και τους διαδόχους του. Μια
επιρροή που καταγράφεται και τεκμηριώνεται μέσα από 370 εκθέματα, τα άρθρα 170
συνεργατών του καταλόγου των 680 σελίδων, τη συμβολή 127 δανειστών και τη
συμμετοχή 27 διαφορετικών χωρών σε μια προετοιμασία που κράτησε επτά χρόνια!
Από την Αρμενία, την Αίγυπτο, τη Συρία και την Τουρκία, η οποία συμμετείχε για
πρώτη φορά, όλα τα Βαλκάνια έως τη Ρωσία, την Ιταλία, την Ισπανία και τις Κάτω
Χώρες. Ποτέ άλλοτε ο βυζαντινός πολιτισμός δεν είχε τεθεί κάτω από μια τόσο
ευρεία θεώρηση. Οι άρχοντες και ο καθημερινός βίος, η τέχνη – ζωγραφική και
γλυπτική – και η Εκκλησία, τα υφάσματα και τα βιβλία παρουσιάζονται σε
επιμέρους ενότητες. H Ελλάδα συμμετέχει με 43 έργα, κυρίως εικόνες. Από τη
λαμπερή Παλαιολόγεια ζωγραφική μέχρι τον χρυσοκέντητο Επιτάφιο της
Θεσσαλονίκης δείχνει ξεκάθαρα ότι το Βυζάντιο υπήρξε ο κληρονόμος και της
αρχαίας ελληνικής τέχνης.

Παυσίλυπη. Για πρώτη φορά βγήκε από το Πατριαρχείο της
Κωνσταντινουπόλεως. H μεγάλη αμφιπρόσωπη εικόνα της Παναγίας του 14ου αιώνα
υποδέχεται τώρα τους επισκέπτες στο κέντρο της πρώτης αίθουσας με τον Χριστό
να της χαϊδεύει το μάγουλο. Πλαισιωμένη από τις δύο εικόνες «επί των τιμών»:
την Ψυχοσώτειρα της Αχρίδας και Παρθένο του Βλαδίμιρ, το ρωσικό αντίστοιχο της
Οδηγήτριας.

Έμβλημα της έκθεσης όμως ο χρυσοντυμένος Αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος
μοιάζει σαν νέος που μόλις δραπέτευσε από κάποιο ανάγλυφο της Κλασικής Εποχής.
Ένα αριστούργημα της βυζαντινής τέχνης από την Ιερά Μονή του Σινά, που
συμμετέχει με 43 έργα.

Μια εκκλησία – τρίκλιτη βασιλική με κολώνες στήθηκε μέσα στο MET για τα
εκθέματα του Σινά. Αλησμόνητο θέαμα ο χορός – ο τεράστιος δωδεκάπλευρος
μπρούντζινος βυζαντινός πολυέλαιος, ύψους 4,5 μ., που αποτελείται από 1.100
εξαρτήματα και μορφές και ήρθε από μουσείο του Μονάχου. Κυριαρχεί στην αίθουσα
που είναι αφιερωμένη στην τέλεση της Θείας Λειτουργίας. Λέγεται χορός, γιατί
σε κάποια φάση της λειτουργίας τον κινούσαν και τα φώτα άρχιζαν να χορεύουν.

Άθλος: H συγκέντρωση απ’ όλα τα μουσεία, ανάκτορα και τις μονές του
κόσμου 37 μικρών ψηφιδωτών εικόνων που προορίζονταν για την προσωπική λατρεία
αυτοκρατόρων και ευγενών. H κατασκευή τους ήταν μια αποκλειστικότητα των
ανακτόρων. Οι ψηφίδες στο μέγεθος της κεφαλής ή της μύτης καρφίτσας. Ο
συνδυασμός των χρωμάτων από ημιπολύτιμους λίθους και του χρυσού απαράμιλλος,
ζωγραφικές εξακοντίζουν τα στάνταρ αυτής της τέχνης στο ασύλληπτο.

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Στις δύο αίθουσες που θα αποκαλύπτουν για
πρώτη φορά την επίδραση του Βυζαντίου στη Δύση και εκτός Ιταλίας, στη Φλάνδρα,
τη Γερμανία, τη Γαλλία ένας Χριστός και ένας Εσταυρωμένος του Ελ Γκρέκο
μεταφέρουν το δίδαγμα της βυζαντινής τέχνης. Πώς να ενώσεις το πνεύμα με την
ύλη, τον ουρανό με τη γη.

Εκατομμύρια δολάρια κόστισε η έκθεση, που είναι αποκλειστικά ελληνική –
ιδιωτική – χορηγία από την Alpha Bank, το Ίδρυμα I.Φ. Κωστόπουλου, το Ίδρυμα
Σ. Νιάρχος και το Ίδρυμα A. Λεβέντη. Είναι ευχάριστο να ακούγεται κάτι καλό
για τους Έλληνες στο εξωτερικό.

INFO

«Βυζάντιο. Πίστη και Δύναμη, 1261 – 1567», στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας
Υόρκης, από 23 Μαρτίου έως 4 Ιουλίου. Επιμέλεια: Δρ Χέλεν Έβανς. Ίντερνετ:
http: //www.metmuseum.org