«Eκπαίδευση ευαισθησίας»

Ο σκηνοθέτης της ταινίας «Το λιβάδι που δακρύζει» Θόδωρος Αγγελόπουλος είχε την ευκαιρία σε μια μόνο τηλεοπτική εκπομπή να δει τη συγκίνηση που προκάλεσε η ταινία του στους μετανάστες

Μετανάστευση. Ζωή πικρή. Και νοσταλγία που τρελαίνει. Ο καινούργιος τόπος
πληγώνει. Το ταξίδι ως αυτόν συχνά πολύ σκληρό και καμιά φορά η επιστροφή
σκληρότερη. Εκεί που πας, δεν σε ξέρει κανείς και εκεί που επιστρέφεις μετά,
δεν σε θυμούνται.

H κινηματογραφική τέχνη έχει τον τρόπο της να μιλάει για όλα αυτά και
ιδίως το σινεμά του Θόδωρου Αγγελόπουλου έχει σφραγιστεί από το μεταναστευτικό
άλγος, που άλλωστε το γνωρίζει καλά η φυλή των Ελλήνων. Αυτό το σινεμά πήρε
αφορμή και η τηλεόραση για να αποτυπώσει με τον δικό της τρόπο την μετέωρη ζωή
των μεταναστών. H έκτακτη εκπομπή του Στέλιου Κούλογλου (NET, Κυριακή, 22.00)
επιχειρεί αυτό που αποκαλείται στην εποχή μας «εκπαίδευση ευαισθησίας» και
αφορά την καλλιέργεια της ανοχής στις σύγχρονες κοινωνίες τής πολυπολιτισμικής
συνύπαρξης.

Ακόμη περισσότερο από αυτό, αφορά το «βλέμμα» με το οποίο κοιτάμε εμείς τους
μετανάστες, αλλά και εκείνοι τον τόπο που τους υποδέχεται.

«H ιδέα που κάθε μία ομάδα αναπτύσσει για την άλλη στο εσωτερικό της
κοινωνίας παραπέμπει και πρέπει να παραπέμπει στην κοινωνική ζωή και όχι στη
νομοθεσία ή την κυβερνητική δράση», γράφει ο θεωρητικός της λογοτεχνίας και
ιστορικός των ιδεών Τσβετάν Τοντόροφ, ο ίδιος ξεριζωμένος από τον τόπο του, τη
Βουλγαρία, για να δημιουργήσει μια καινούργια ζωή στη Γαλλία. Το ίδιο λέει, με
τον τρόπο του, και ο Καραφίλ Σένα, ηθοποιός από την Αλβανία, στον φακό της
NET: «Πατρίδα σου είναι η γειτονιά σου, εκεί όπου οι άνθρωποι σου λένε
καλημέρα όταν περνάς», και αυτό απολαμβάνει και ο ίδιος στην αθηναϊκή του
γειτονιά κι ας έχει αλλάξει η ζωή του. «Πρέπει να ξεχάσεις ποιος ήσουν», ήταν
η συμβουλή του πρώτου του αφεντικού. Χρειάστηκε να το κάνει, για να επιβιώσει.
Δουλεύει σερβιτόρος. Ωστόσο, είχε την ευκαιρία με τον συμπατριώτη του Νικόλα
Λάμπρου να ανεβάσουν στο θέατρο πέρυσι τους «Εμιγκρέδες» σε δύο γλώσσες,
αλβανικά και ελληνικά. H ανάγκη της τέχνης και της έκφρασης δεν έχει μία
πατρίδα.

Ο Καραφίλ και ο Νικόλας είναι δύο από την ομάδα των μεταναστών στους
οποίους προβάλλεται η ταινία «Το λιβάδι που δακρύζει» του Θόδωρου
Αγγελόπουλου. Μετανάστες από το Σουδάν, τη Βουλγαρία, Κούρδοι, Τούρκοι,
Ιρακινοί, παρακολουθούν και συγκινούνται. Με τη σειρά τους αφηγούνται στον
τηλεοπτικό φακό την δική τους πραγματικότητα.

H Μαρίνοβα, από τη Βουλγαρία, καθηγήτρια που δεν μπορούσε από τη φτώχεια να
μεγαλώσει τα παιδιά της. «Δουλεύουμε σε σπίτια και μεγαλώνουμε τα παιδιά των
Ελλήνων, για να μπορέσουμε να μορφώσουμε τα παιδιά μας».

Το ταξίδι ως εδώ ήταν ένας Γολγοθάς, κάποιοι δεν έφτασαν ποτέ. «Λέμε νούμερα
σκοτωμένων στα ναρκοπέδια και πνιγμένων στη θάλασσα και έχει χαθεί η έννοιά
τους, ότι κάθε αριθμός είναι και μια ανθρώπινη ζωή», λέει ένας Ιρανός, που στο
δικό του ταξίδι ευχήθηκε να πεθάνει το φεγγάρι, γιατί αν έβγαινε θα τους
πρόδιδε στους συνοριοφύλακες.

Ένας Τούρκος έχει ζητήσει πολιτικό άσυλο. Στην πατρίδα του, του έχουν
αφαιρέσει την ιθαγένεια, εδώ δεν του δίνουν την άδεια να μείνει. Δεν του
λείπει το χιούμορ, πικρό σαν τη ζωή του. «Είναι αστείο, αλλά αν με απελάσουν
δεν έχουν πού να με στείλουν, δεν έχω πατρίδα».

Το βλέμμα που δικαιώνει

Βουρκώνουν οι μετανάστες παρακολουθώντας την τέχνη του Θόδωρου Αγγελόπουλου
να μιλάει για το πικρό τους κυνήγι της ελπίδας, βουρκώνει και ο Θόδωρος
Αγγελόπουλος, καθώς ακούει τις ιστορίες τους. «Αισθάνεσαι δικαιωμένος όταν
βλέπεις ότι υπάρχουν άνθρωποι που τους αφορά αυτό που κάνεις». Με τον ίδιο
τρόπο που οι μετανάστες επιθυμούν να δικαιώσουν την ύπαρξή τους στο βλέμμα των
ανθρώπων στους τόπους όπου εγκαθίστανται, και ο δημιουργός επιθυμούσε να
δικαιώσει τον τρόπο της τέχνης του στα δικά τους μάτια. Αυτά είναι και τα πιο
δεκτικά και ευσυγκίνητα, άλλωστε. Όσο κι αν στις εποχές μας, όπου η
μετανάστευση βρίσκεται στον πυρήνα της εξέλιξης των κοινωνιών, η ανοχή οφείλει
να ξεπερνάει τα όρια της συγκίνησης, δύσκολα μπορεί να παραγνωρίσει κανείς την
ανθρώπινη ανάγκη που γεννάει το ξέσπασμά της.