Mία Γη δε φτάνει για την όρεξή μας!

Καταναλώνουμε αλόγιστα αγαθά και υπηρεσίες χωρίς καμία φροντίδα περί
αειφορίας, με αποτέλεσμα τα φυσικά αποθέματα να τελειώνουν. Παρ’ όλα αυτά, οι
άνθρωποι δεν είναι πιο ευτυχείς και το περιβάλλον ασφυκτιά κάτω από τις
πιέσεις. Σε αυτά τα συμπεράσματα καταλήγει η έρευνα του διεθνούς Ινστιτούτου
World Watch για την κατάσταση του περιβάλλοντος το 2004. H μελέτη αναγνωρίζει
και περιγράφει μία νέα παγκόσμια τάξη – αυτή των καταναλωτών, η οποία απειλεί
σοβαρά το περιβάλλον.

Την αποτελούν 1,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι (ένα τέταρτο και πλέον του
παγκόσμιου πληθυσμού), οι οποίοι μοιράζονται λίγο έως πολύ τις ίδιες
διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες, τις ίδιες ανάγκες στη διασκέδαση, τις
μετακινήσεις, τον τρόπο ζωής. Είναι συμπεριφορές που μέχρι πρότινος
χαρακτηρίζονταν ως δυτικές, που τον περασμένο αιώνα υιοθετούσαν μόνο πολίτες
του «αναπτυγμένου κόσμου»: η Ευρώπη, η Βόρειος Αμερική και η Ιαπωνία. Τώρα
περνούν και στις αναπτυσσόμενες χώρες, με ταχύτατο ρυθμό. «Μόνον η Κίνα
ενισχύει τη νέα αυτή τάξη με 240 εκατομμύρια νέους καταναλωτές, αριθμός που
τείνει να ξεπεράσει αυτό τον ΗΠΑ», σημειώνει η έρευνα.

Όπως λέει στα «NEA» ο πρόεδρος του WorldWatch Institute, Christopher Flavin,
«η αύξηση της κατανάλωσης σηματοδοτεί αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, όμως
ταυτόχρονα, όσο αυξάνει η… όρεξη των καταναλωτών τόσο υποβαθμίζονται τα
φυσικά αποθέματα στα οποία στηρίζεται η κάλυψη των αναγκών μας, τόσο
αυξάνονται οι πιέσεις προς το περιβάλλον».

Οι καταναλωτικές δαπάνες (τα χρήματα δηλαδή που ξοδεύει ένα νοικοκυριό
για αγαθά και υπηρεσίες) υπολογίζεται πως έχουν τετραπλασιαστεί τα τελευταία
50 χρόνια. Το 2000 έφθασαν τα 20 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Τα περισσότερα
από τα χρήματα αυτά (το 60%) ξόδεψαν άνθρωποι που ζουν στη Βόρειο Αμερική και
τη Δυτική Ευρώπη (ο πληθυσμός των περιοχών αυτών αντιστοιχεί στο 12% του
παγκόσμιου πληθυσμού). Στο ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, που ζει στη
Νότιο Ασία και την Κεντρική Αφρική, αντιστοιχεί μόλις το 3,2% των
καταναλωτικών εξόδων.

H αυξημένη κατανάλωση δεν συνεπάγεται μόνον υποβάθμιση του περιβάλλοντος.
Προκαλεί επίσης τρομακτική αύξηση των αποβλήτων (ο κάτοικος μιας από τις χώρες
του ΟΟΣΑ παράγει, κατά μέσο, όρο 560 κιλά αστικών αποβλήτων τον χρόνο) και
μεγέθυνση των κοινωνικών ανισοτήτων (περίπου τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι στον
κόσμο ζουν με λιγότερα από δύο δολάρια την ημέρα και πρέπει να μειώσουν
τραγικά τις ανάγκες τους για να μπορούν να έχουν τροφή και πόσιμο νερό).

Όμως ακόμη κι εκείνοι που έχουν χρήματα και τα ξοδεύουν (οι Αμερικανοί εν
προκειμένω) δεν δείχνουν να είναι περισσότερο ευτυχισμένοι απ’ ό,τι ήταν, για
παράδειγμα, το 1957, όταν είχαν τα μισά εισοδήματα από τα σημερινά. «Μόνο που
αυτό φαίνεται να μην το γνωρίζουν οι κάτοικοι των αναπτυσσόμενων περιοχών του
πλανήτη, οι οποίοι δείχνουν να ζήλεψαν την ευδαιμονία της Δύσης», σημειώνουν
οι δύο επικεφαλής ερευνητές της έρευνας, Lisa Mastny και Brian Halweil. «Έτσι,
περίπου οι μισοί καταναλωτές του πλανήτη εντοπίζονται στις χώρες του
αναπτυσσόμενου κόσμου. Μπορεί, σε ατομικό επίπεδο να ξοδεύουν λιγότερο, όμως
στο σύνολό τους συνθέτουν μια τάξη καταναλωτών μεγαλύτερη από αυτήν στη Δυτική
Ευρώπη».

Περισσότερα τα αυτοκίνητα από τις άδειες οδήγησης

«Τα δάση, οι υδροβιότοποι, το οικοσύστημα γενικότερα, συρρικνώνεται διαρκώς
προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες των ανθρώπων που φιλοξενεί στο σπίτι, στις
καλλιέργειες, στα καταστήματα και τα εργοστάσιά τους». Στη φράση αυτή
συνοψίζεται η εικόνα του περιβάλλοντος το 2004, σύμφωνα με το World Watch
Institute. «Παρά την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών, το 90% του χαρτιού που
χρησιμοποιούμε εξακολουθεί να προέρχεται από δάση και αναλογεί στο ένα πέμπτο
της παγκόσμιας παραγωγής ξυλείας. Το 75% των παγκόσμιων αλιευτικών αποθεμάτων
υφίσταται σήμερα υπεραλίευση, ενώ, παρ’ όλο που η τεχνολογία έρχεται να
προτείνει πιο φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις, τα αυτοκίνητα και τα μέσα
μεταφοράς γενικά καταναλώνουν το 30% της παγκόσμιας παραγωγής ενέργειας και το
95% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου». Τα οχήματα που κυκλοφορούν στον
δρόμο είναι πολύ περισσότερα από τις άδειες οδήγησης. Τα ψυγεία είναι κατά 10%
μεγαλύτερα απ’ ό,τι ήταν το 1972, ενώ αντιστοιχεί πια πάνω από ένα ψυγείο σε
κάθε νοικοκυριό. Τα νέα σπίτια που χτίζονται είναι κατά 38% μεγαλύτερα απ’
ό,τι εκείνα που χτίζονταν το 1975, ενώ η χώρα που φιλοξενεί μόλις το 4,5% του
παγκόσμιου πληθυσμού, εκπέμπει το 25% των συνολικών εκπομπών αερίων του
θερμοκηπίου. Το παράδειγμα, φυσικά, περιγράφει τις Ηνωμένες Πολιτείες και η
έρευνα του World Watch Institute εκτιμά πως η καταναλωτική συμπεριφορά,
ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, δημιουργεί πιέσεις που ξεπερνούν τις αντοχές του πλανήτη.