MAΓIA ΛΥMΠEPOΠOΥΛOΥ «Δεν πλούτισα, αλλά και δεν έπληξα…»

«H Πάτρα διατηρεί ακόμα μια έννοια κοινού που στην Αθήνα, αν δεν έχει χαθεί, έχει τουλάχιστον νοθευτεί. Οι άνθρωποι που έρχονται, όποια γνώμη εκφέρουν, την εκφέρουν βάσει εκείνου που βλέπουν να κάνεις εκείνη την ώρα πάνω στη σκηνή. Δεν έρχονται για να επιβεβαιώσουν τι τους είπαν οι “μεσολαβητές” – πόσο καλό ή πόσο κακό είναι», λέει η Μάγια Λυμπεροπούλου

H θεατρική χρονιά της άνοιξε με έναν μονόλογο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ
Μονολόγων της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας: «H κοκόνα η Μαρώ» από το μυθιστόρημα
του Νάνου Βαλαωρίτη «Τα σπασμένα χέρια της Αφροδίτης της Μήλου». Μια ερμηνεία
εκ – θαμ – βω – τι – κή. Στη συνέχεια, η Μάγια Λυμπεροπούλου, από τα «εθνικά
κεφάλαιά» μας στον χώρο του θεάτρου, ανέβασε για το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, με το οποίο
και φέτος συνεργάζεται, σε δραματουργική της επεξεργασία, την παράσταση
«Άμλετ…». Βασισμένη στην τραγωδία του Σαίξπηρ, στη μετάφραση του Γιώργου
Χειμωνά, με εμβόλιμα αποσπάσματα από τα έργα «Μηχανή Άμλετ», του Χάινερ Μίλερ,
και «Ο Ρόζενκραντς και ο Γκίλντενστερν είναι νεκροί», του Τομ Στόπαρντ, με την
μαθήτριά της Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στον επώνυμο ρόλο και με τους Γιώργο
Πυρπασόπουλο, Βίκυ Βολιώτη, Θόδωρο Κατσαφάδο, Γιάννα Νικολοπούλου, Περικλή
Βασιλόπουλο και Γιάννη Χαρίση.

«Τα μεγάλα κείμενα είναι κάτι που με “τρώει”. Δεν είναι εύκολο, βέβαια, να
προτείνεις έναν “Άμλετ”. Ήταν πάντα στο μυαλό μου αλλά σιγά σιγά
συγκεκριμενοποιήθηκε σαν παράσταση – γιατί είναι ένας “συγκεκριμένος” “Άμλετ”,
εξ ου και ο τίτλος “Άμλετ…” – με τα αποσιωπητικά. Έχοντας επαφή με κείμενα
μη θεατρικά καθώς και με την έννοια του “μοντάζ”, της συρραφής, διαβάζοντας σε
χρόνο ανύποπτο ένα μυθιστόρημα του Μπάρι Άνσγουορθ, το “Θρησκευτικό δράμα”,
που μιλάει για θεατρίνους του 15ου αιώνα, οι οποίοι, την εποχή που το
θρησκευτικό δράμα περνάει μια κρίση λόγω της πανούκλας, σκέφτονται τι πρέπει
να κάνουν, και έχοντας την επίγνωση ότι και σήμερα το θέατρο περνάει μια
κρίση, κάποια στιγμή μού ήρθε η τρελή ιδέα να αφαιρέσω τους ρόλους των
θεατρίνων που υπάρχουν μέσα στον “Άμλετ”, να τους βάλω στην αρχή και να τους
κάνω θεατρίνους εν κρίσει που σκέφτονται να παίξουν τον “Άμλετ”. Έτσι ξεκίνησε
η ιδέα του “μοντάζ”. Δεν ξεκίνησα για να… διορθώσω τον Σαίξπηρ».

Καθόμαστε και τα λέμε μπροστά σε μια κούπα τσάι, στο ισόγειο διαμέρισμα όπου
ζει με ενοίκιο, κάπου στα Εξάρχεια. Διατηρεί πάντα τη γοητεία και την ενέργεια
που την διακρίνει.

«Είναι τόσο “πολλαπλό” το έργο, ώστε δικαιούσαι να διαλέξεις μια
οπτική, μια θεματική από τις τόσες που εμπεριέχει και να την φωτίσεις όσο
μπορείς καλύτερα. Δεν ήταν αυτό το “έχω μια ιδέα και μ’ αυτήν πασαλείβω όλο το
έργο”, για το οποίο κάποτε μέμφομαι τους άλλους. Δεν είμαι, εξάλλου, η πρώτη
που το κάνω. Το έχει κάνει ένας άνθρωπος εκατό φορές πιο προικισμένος από μένα
και με γλωσσική μάλιστα “συγγένεια” με τον συγγραφέα, ο Πίτερ Μπρουκ. Που
ανεβάζει και ξανανεβάζει τον “Άμλετ” διαλέγοντας κάθε φορά από το έργο δυο-
τρία πράγματα να φωτίσει.

Πολύ αργότερα, αφού έγινε η δραματουργική επεξεργασία, έτυχε να πέσει στα
χέρια μου το βιβλίο του Χάρολντ Μπλουμ “Ποίημα απεριόριστο”, όπου βρήκα εκ των
υστέρων και μια θεωρητική επιχειρηματολογία γι’ αυτό που έκανα ενστικτωδώς:
ότι στον “Άμλετ” είναι έντονα παρόν το θέατρο. Με την έννοια τού “όλος ο
κόσμος είναι μια σκηνή…”. Από τους τέσσερις χιλιάδες στίχους του οι χίλιοι –
το ένα τέταρτο – ασχολούνται με το θέατρο, καταργώντας κάθε ταύτιση και νόμιμη
προσδοκία του θεατή “άσε με να παρακολουθήσω την ιστορία”…».

Κλείνουν φέτος σαράντα πέντε χρόνια στο θέατρο, από τη στιγμή που ο
Κάρολος Κουν, το 1959, «πέταξε» στο σανίδι την Μάγια Λυμπεροπούλου, μαθήτρια
της Δραματικής Σχολής ακόμη, για να παίξει την Κάθριν στο «Ξαφνικά πέρσι το
καλοκαίρι». Πλούτισε το θέατρό μας, αλλά δεν πλούτισε από το θέατρο…

Σας ικανοποιεί αυτό;

«Αυτό το ήξερα ότι θα γίνει από πάρα πολύ μικρή. Μου δόθηκαν οι ευκαιρίες να
αλλάξω πορεία. Δεν το έκανα. Δεν πένομαι βέβαια. Και επιπλέον, θεωρώ τον εαυτό
μου πιο πλούσιο από πολλούς άλλους. Με την έννοια που συνηθίζουμε να
ειρωνευόμαστε σήμερα. Την – ας την πούμε – εσωτερική. Δεν έπληξα, έζησα την
περιπέτεια… Αγαπούσα το θέατρο τόσο πολύ, ώστε να είμαι ικανή και να το
αφήσω. Όπως και το άφησα. Για έξι χρόνια. Που μάλιστα, από άποψη συμφέροντος
και καριέρας ήταν από τα καλύτερά μου – από τα τριάντα ως τα τριάντα έξι μου.
Επιστρέφοντας δεν ήξερα αν θα μπορέσω να ξαναβρώ τον δρόμο μου…».

«Το θέατρο είναι “πληθυντικό” επάγγελμα»

Έχετε μετανιώσει για τις επιλογές σας στο θέατρο;

«Όχι. Πιστεύω ότι το πνεύμα που θα επικρατήσει σε λίγο καιρό, και που ελπίζω
να προλάβω να το δω, κατά κάποιο τρόπο θα δικαιώσει τις επιλογές μου. Το
θέατρο είναι από τη φύση του “πληθυντικό” επάγγελμα. Αυτή είναι η ομορφιά και
η κατάρα του. Δεν μπορεί να είναι ο χώρος που θα καλύπτει το “εγώ και το
τομάρι μου” του καθενός και μετά το χάος… Αυτό άρχισε να ακούγεται πια σε
ένα δημόσιο λόγο. Δειλά έστω, αμήχανα ακόμη, αλλά έρχεται και επανέρχεται. Ότι
το θέατρο θα περάσει μια κρίση και θα τσακιστεί και ο καθείς και τα όπλα του
και όποιος αντέξει, είναι γεγονός. Αυτός ο κλονισμός όμως, πιστεύω ότι
κάποιους θα τους ανασκουμπώσει.

Προσωπικά, εκ των πραγμάτων πια, με πλήρη ρεαλισμό, ξέρω ότι αυτά που έχω
μπροστά μου να κάνω είναι πολύ λιγότερα από αυτά που έχω κάνει. Έχω την
πολυτέλεια, η αγωνία μου να είναι για τις νεώτερες γενιές. Το μόνο έλλειμμα
που αισθάνομαι στον ελληνικό χώρο, είναι ότι δεν μου επιτρέπει να μαθαίνω
συνεχώς για να πηγαίνω παραπέρα. Το καθεστώς μαθητή μού έχει λείψει. Και το
θεωρώ πολύτιμο».

«Γιατί αυτός ο ευτελισμός;»

«Το θέατρο, αν παραδοθεί στους πάρα πολλούς και τρέχει πίσω απ’ την κοινή
γνώμη, αντί να προηγείται και να την διαμορφώνει, μπορεί και να γίνει πολύ
καλή επιχείρηση, αλλά παύει να είναι τέχνη. Όλοι πνιγόμαστε απ’ αυτόν τον
ασφυκτικό κλοιό ποιο έργο “τα φέρνει” και ποιοι ηθοποιοί “τα φέρνουν”. Άλλο
είναι να σκεφτώ με μία λογική τη βιωσιμότητα μιας ομάδας, την επιβίωση ενός
θεάτρου κι άλλο η κερδοσκοπία. Δεν μπορούμε να λέμε κυνικά – πράγμα που,
ομολογώ, ακούγεται και σε όλη την Ευρώπη, αλλά εκεί υπάρχει και αντίδραση από
τους πνευματικούς ανθρώπους… – ότι ο πολιτισμός και η τέχνη ή θα είναι
αποδοτικά ή δεν θα είναι. Πού βρισκόμαστε; Γιατί αυτός ο ευτελισμός; Υπάρχουν
και κάποια πράγματα που είναι ανεκτίμητα. Και πρέπει να παρέχονται οι
δυνατότητες για να γίνονται. Ειδάλλως, να απαρνηθούμε την ανθρώπινη ιδιότητά
μας!».

INFO

Ο «Άμλετ» θα παίζεται από 6 έως 29 Φεβρουαρίου στη Θεσσαλονίκη, στο θέατρο
«Ανατόλια» (Δ. Γούναρη 39, τηλ. 3210-242.771). Τον Μάιο στην Αθήνα.