Πολιτικοί – εικονομηνύματα

Κορυφώνεται η προεκλογική μάχη στις πρωινές εκπομπές με μπόλικο καβγατζίδικο ύφος και προσπάθεια για εντυπώσεις

Έχει ξεκινήσει, εδώ και καιρό, και σιγά σιγά κορυφώνεται, εκεί στην πρωινή
μικρή οθόνη, η προεκλογική μάχη, φασαριόζικη, καβγατζήδικη. Για τους
τηλεθεατές ένα θέαμα σύγχυσης, για τους πολιτικούς η απόλυτη επικοινωνιακή
ανάγκη, για την τηλεόραση χρόνος που γεμίζει με τα προσφιλή της θεάματα
κόντρας. Συμπληρώνουν το κλίμα οι απ’ ευθείας συνδέσεις των δελτίων ειδήσεων
με «καυτά» προεκλογικά γεγονότα, όπως η ίδρυση κόμματος από τον Στέλιο
Παπαθεμελή ή η προεκλογική περιοδεία του Γιώργου Παπανδρέου στην ελληνική
περιφέρεια, που αίφνης έχει ιδιαίτερη αίγλη για τις κάμερες, καθώς πλήθος
μιντιακών σεναρίων συνοδεύουν την πολιτική του παρουσία τον τελευταίο καιρό.

Πάντως, συγκριτικώς με το μιντιακό γεγονός που αποτέλεσε η ίδρυση του
κόμματος Αβραμόπουλου προ τριετίας, η ίδρυση του κόμματος Παπαθεμελή δεν είχε
να προσφέρει άλλο ηχηρό γεγονός για τις κάμερες πλην της συμμετοχής σ’ αυτό
του αοιδού Γιώργου Κοινούση. Με αυτόν επέλεξε να έχει συνομιλία η εκπομπή του
Γιώργου Αυτιά την επομένη το πρωί, συνοδευόμενη και από φιλμάκι που παρουσίαζε
τον τραγουδιστή να ανάβει κεριά σε εκκλησιές και να σταυροκοπιέται. Ο καθείς
και τα όπλα του σ’ αυτή την προεκλογική μάχη.

Και όπως φαίνεται, δύο είναι οι κατευθυντήριες επικοινωνιακές γραμμές
που διαφαίνονται, ανεξαρτήτως κόμματος, μέσω των οποίων προβάλλονται οι
υποψήφιοι. H μία αξιοποιεί εκκλησία και θρησκεία, η άλλη τα σενάρια
εσωκομματικής κόντρας ή ακόμη και διαδοχής. Είναι επόμενο, σε ένα μιντιακό
περιβάλλον που καθορίζει τους όρους της πολιτικής αντιπαράθεσης με κριτήρια
εντυπώσεων, οι κάμερες να προσελκύονται από εκείνους που τα προσφέρουν. Και
όσοι δεν τα έχουν, επιδίδονται σε απεγνωσμένο αγώνα καβγάδων στα πάνελ. Πόσοι
να μπουν στις εκκλησιές και να ανάψουν κεριά, πόσοι να προβληθούν ως επίδοξοι
διάδοχοι του ενός ή του άλλου αρχηγού, πόσοι είναι γόνοι πολιτικών
οικογενειών, χρειάζεται εφευρετικότητα και έμπνευση για να έχουν την
πολυπόθητη τηλεοπτική προβολή, που θα τους προσφέρει το ύψιστο προεκλογικό
αγαθό της «αναγνωρισιμότητας».

Κάποτε οι υποψήφιοι πήγαιναν στις κηδείες, στις λαϊκές, πόρτα πόρτα
μοίραζαν γλυκά και φυλλάδια. Τώρα χρειάζονται τα πάνελ. Μόνο που και αυτά
έχουν κανόνες για το κάστινγκ. Προσφέρουν «αναγνωρισιμότητα» στους ήδη
διαθέτοντες έστω και την ελάχιστη. Στον Γιάννη Λοβέρδο καλεσμένοι οι Γεράσιμος
Αρσένης, Μιχάλης Λιάπης, Αντώνης Σκυλλάκος, Γιώργος Αλογοσκούφης και Δημήτρης
Στρατούλης. Εκτός αν υπάρχει σενάριο. Για παράδειγμα, στην «Πρώτη Γραμμή» της
NET καλεσμένοι ήταν «οι νέοι», εκείνοι δηλαδή που κατεβαίνουν από κάθε κόμμα
πρώτη φορά υποψήφιοι, όπως η Έλενα Ράπτη, ο Δημήτρης Κουτσόγιωργας, ο Κυριάκος
Μητσοτάκης, η Σοφία Γιαννακά. Θέμα της συζήτησης αν κομίζουν κάτι διαφορετικό,
τουλάχιστον στον λόγο.

Μόνο που ο «λόγος» σε συνθήκες τηλεοπτικού εργαστηρίου δεν μπορεί παρά
να παραμένει ίδιος για όλους, καθώς οφείλει να ανταποκριθεί στο απόλυτο
καλούπι του μικρού χρόνου. Άρα, καταφεύγει ο πολιτικός στην εντύπωση, το σαφές
μήνυμα, όπως τα κεριά και τα σταυροκοπήματα του κ. Κυνούση, που έχουν έτοιμο
το μήνυμα για το κόμμα του κ. Παπαθεμελή.

Σύμβολα αντί λόγων

Δεν είναι τυχαίο που τα «σύμβολα» εξ ορισμού φορτισμένα με ισχυρά μηνύματα
– π.χ. θρησκευτικά – αποκτούν επιπλέον επιρροή στην τηλεοπτική εποχή, όπου ο
λόγος οφείλει να υποτάσσεται στους κανόνες του άμεσου και καθαρού μηνύματος.
Ένας πολιτικός που κάνει τον σταυρό του μπροστά στις εικόνες, ένας
επιτυχημένος αθλητής, ένας ηθοποιός, ένας γόνος γνωστής οικογένειας πολιτικών,
είναι από μόνοι τους «φορείς μηνυμάτων», έτοιμες εικόνες για την «αγορά» του
θεάματος της πολιτικής. H ειρωνεία είναι ότι, όσο περισσότερο η τηλεόραση
ζητεί τον «πολιτικό λόγο» στα πάνελ της, τόσο περισσότερο παγιδεύεται αυτός
στους όρους του θεάματος, αναπαράγεται πανομοιότυπος για νεώτερους και
παλαιότερους, με μόνιμο στοιχείο το σύντομο και σαφές μήνυμα και, αν αυτό δεν
υπάρχει, τον καβγά με τον αντίπαλο.