H αυτοκρατορία της σάρκας

Το «Twentynine palms» («29 Φοίνικες») του Μπρουνό Ντιμόν, του πιο σκεπτόμενου
επιγόνου της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας του ’60, θα προκαλέσει τόσο ακραίες
αντιδράσεις όσο καμία άλλη ταινία τα τελευταία χρόνια. Από τα πρώτα δέκα λεπτά
μπορεί να σας καταβάλουν η αμηχανία και η πλήξη. H επανάληψη του ίδιου μοτίβου
και οι παρατεταμένες κραυγές των εραστών μπορεί να προκαλέσουν τόνους
θυμηδίας. H παράδοξη σύλληψη και εκτέλεση, η ολόγυμνη και εντελώς απροστάτευτη
– από κάθε κλισέ – σκηνοθεσία μπορεί να βγάλει από μέσα σας τον χειρότερο
εαυτό σας. Μα τι στο καλό κάνει; Αυτοκτονεί δημοσίως; Στη θέση ενός απλού
θεατή θα το σκεφτόμουν κάπως διαφορετικά. Και ο λόγος είναι απλός. Οι δύο
εραστές με τον πιο ευάλωτο «μηχανισμό» δραματουργίας είναι τόσο γυμνοί και
ανυπεράσπιστοι όπως ακριβώς οι Πρωτόπλαστοι την πρώτη ημέρα της Δημιουργίας.
Από εκεί και πέρα η κόλαση τους περιμένει.

Λένε πως η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. Στην περίπτωση του Ντιμόν έχουν
απόλυτο δίκιο. Αρνείται να ξεκινήσει από το μηδέν και να μη θυμάται. Στους
κορμούς και τα φυλλώματα της μνήμης των… Φοινίκων «κατοικούν» μερικοί από
τους σπουδαιότερους σταθμούς της ευρωπαϊκής κουλτούρας. Κατά σειρά: «Χιροσίμα
αγάπη μου» του Αλέν Ρενέ, «Περιπέτεια», «Ζαμπρίνσκι πόιντ», «Επάγγελμα
ρεπόρτερ» του Μικελάντζελο Αντονιόνι και «Παρίσι, Τέξας» του Βιμ Βέντερς.
Προσέξτε όμως. H μνήμη του Ντιμόν λειτουργεί σαν αποχυμωτής και επεξεργαστής.
Σ’ αυτές τις ταινίες αναφέρεται, αλλά ταυτοχρόνως αυτές ανατρέπει. Κάπως έτσι
υπογράφει τη δική του «Χιροσίμα». Το στόρι εξαντλείται με δύο τρεις φράσεις.
Σε ένα γιγαντιαίο τζιπ, αμερικανικής τεχνολογίας (και επιθετικότητας),
επιβαίνουν δύο διαφορετικά πλάσματα. H γυναίκα είναι από τη Γαλλία, ο άνδρας
από την Αμερική. Ελάχιστοι διάλογοι (και στις δύο γλώσσες) και άφθονη
περιπλάνηση που μοιάζει με ανακύκλωση γύρω από το ίδιο σημείο. Στο κέντρο
έρημος, «διακοσμημένη» με γυμνούς βράχους. Λίγο πιο εκεί ο δρόμος, πιο πέρα το
συνηθισμένο μοτέλ της Αμερικανικής επαρχίας και πιο μέσα, το δωμάτιο με το
κρεβάτι. Μέσα σ’ αυτούς τους ελάχιστους χώρους διαγράφεται η πορεία της
σύγχρονης… Σάρκας. Παντού. Και μέσα και έξω. Ερωτικά, κοινωνικά, ηδονικά,
αλλά και βίαια. H σάρκα ως υλικό, αποδεικτικό «στοιχείο» δύο διαφορετικών
πολιτισμών. Ως τοπογραφικός προσδιορισμός και ως «μέσον» επιβολής, κυριαρχίας
και βίας. Για σκεφθείτε το. H προσωπική μνήμη αναφλέγεται κάθε φορά που
ανακαλεί έναν γνώριμο τόπο. Γιατί… όλα μου θυμίζουν. Ο τόπος είναι
επενδυμένος με Ιστορία, συμπεριφορές, παραδόσεις, πολιτισμό, βαρβαρότητα,
μνήμη. Κάθε «πράγμα» έχει την υλική υπόστασή του. Και το βασικό γνώρισμα της
ύλης είναι η «σαρκική» της οντότητα. Δηλαδή:

«29 Φοίνικες»: Ο έρωτας αδειάζει από ουσία και η καρδιά συντρίβεται στην ταινία του Μπρουνό Ντιμόν

H σάρκα του έρωτα: Ως «τοπίο» χάραξης προσωπικών και κοινωνικών
βιωμάτων. Στη «Χιροσίμα» η σάρκα των δύο εραστών… θυμάται την ατομική βόμβα
(συλλογικός όλεθρος) και το Κωσταλέξι της γαλλικής επαρχίας (ατομική
τραγωδία). Με αυτές τις αφετηριακές εμπειρίες, ο έρωτας επουλώνει τα τραύματα
της ψυχής. Το προσωπικό πάθος ως λύτρωση συνόλων (κοινωνία). Ο ταραγμένος
έρωτας ως συμφιλίωση δύο διαφορετικών λαών. H σάρκα των δύο ηρώων του Ντιμόν
είναι χαραγμένη από διαφορετικά σημάδια. H σάρκα του Αδάμ (ΗΠΑ) είναι
πολιτιστικά άγραφη σελίδα. Αχόρταγη στις εφήμερες απολαύσεις και βίαιη στον
έρωτα. H σάρκα της Εύας (Γαλλία) επειδή πάλλεται είναι εύκολη λεία της
ανασφάλειας και της εξάρτησης. Το τίμημα του ευάλωτου και ευαίσθητου
αισθηματία. Υποκύπτει, υποφέρει, ταπεινώνεται. Έτσι το πάθος εξελίσσεται σε
μια παράδοξη μονομαχία των δύο φύλων. Το φαλλικό εργαλείο ως «μέσο» κατάκτησης
και υποταγής. Έτσι ο έρωτας αδειάζει από ουσιαστικό περιεχόμενο και η καρδιά
συντρίβεται. Υπάρχει μόνο ως συγκεκριμένη πράξη. Μια πράξη όπου η πολεμική
κραυγή εξαφανίζει εκείνη που βγαίνει για να εκφράσει τη χαρά της ηδονής.
Επομένως, ο τίτλος «Χιροσίμα αγάπη μου» κόβεται στα δύο. Τέλος εποχής για το
«αγάπη μου» και αρχή εποχής μιας νέας «Χιροσίμας»

H σάρκα του τοπίου: H περιπλάνηση του Τζακ Νίκολσον στον «Ρεπόρτερ»
είναι κυκλική και αδιέξοδη. Κρυμμένος πίσω από το όνομα ενός νεκρού, ψάχνει να
βρει τον εαυτό του. Προηγουμένως, με την «Περιπέτεια» (1959) ο Αντονιόνι
«βλέπει» προφητικά το τέλος των αληθινών αισθημάτων. H γυναίκα «φεύγει» και
χάνεται σ’ ένα νησί. H απουσία της γίνεται σύμβολο στο ερημικό τοπίο. Ο
Βέντερς με το «Παρίσι, Τέξας» στα μισά της δεκαετίας του ’80 αρχίζει να
αισιοδοξεί. H σάρκα του ήρωά του (Χάρι Ντιν Στάντον) στάζει από αισθήματα. Και
η σάρκα των αισθημάτων είναι αποτυπωμένη σε μια φωτογραφία χέρσας γης
καταμεσής της ερήμου. Αυτό το μέρος το λένε «Παρίσι» του Τέξας. Επομένως
υπάρχει ελπίδα. Πως ο έρωτας των πρωτόπλαστων θα ανθήσει στη Γη της
Επαγγελίας. Και πως αυτή η άνυδρη αμερικανική γη θα γίνει πολιτιστικά
καρποφόρα από ευρωπαϊκή σπορά. Αντιθέτως, ο αδυσώπητος ήλιος κατακαίει τη
σάρκα των «29 Φοινίκων». Οι θηριώδεις απειλητικοί όγκοι των βράχων μοιάζουν με
τεράστιους επιθετικούς φαλλούς. Ο δρόμος είναι γλιστερός και οι… σάρκες
στους τοίχους του δωματίου είναι τόσο άδειοι που μοιάζουν με νεκροτομείο.
Σίγουρα, λες, από αυτόν τον τόπο δεν πέρασε τίποτε. Ούτε κουλτούρα ούτε
εγκεφαλική ουσία ούτε μνήμη ούτε ιστορία. Σάρκα ταριχευμένης μούμιας!

Ο… συμβολικός πόλεμος των δύο φύλων

«29 Φοίνικες»: Οι πρωτόπλαστοι στην κολασμένη Γη της Επαγγελίας

H σάρκα της… σάρκας: H «Χιροσίμα» τρυφερή, διάφανη, χαρακωμένη. Κάθε σταγόνα
ιδρώτα κατοικείται από καημό, βίωμα και μνήμη. Ο ανιδιοτελής, αθώος και
ορμητικός έρωτας είναι ο πρωτογενής, ο αρχετυπικός ορισμός της Ζωής.
Οχυρωμένοι οι δύο εραστές στα χαρακώματα των αισθημάτων τους, στο μετερίζι του
πάθους για συμφιλίωση και συνεύρεση πέρα και έξω από κάθε σκοπιμότητα,
αντιμετωπίζουν και κατατροπώνουν τις στρατιές των βαρβάρων. H καλύτερη
απάντηση στην ατομική βόμβα και την επέλαση του Τρούμαν. Στους «Φοίνικες» όμως
η σάρκα του Αμερικανού Αδάμ είναι κίτρινη, στεγνή, άνυδρη. Εδώ το αρσενικό
καθορίζεται από τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του τόπου από το οποίο
προέρχεται. Το ίδιο και με την Εύα. Έτσι ο πόλεμος των δύο φύλων είναι
συμβολικός. Είναι πόλεμος συμπεριφορών δύο διαφορετικών πολιτισμών. Κι έτσι η
κουλτούρα είναι γένους θηλυκού και η βαρβαρότητα αρσενικού. Και είναι τόσο
χασματική η διαφορά τους και είναι τόσο ασύμβατοι μεταξύ τους όσο είναι η
Ευρώπη με τις ΗΠΑ. Και ακόμα περισσότερο. Επομένως, η έκπτωση των πρωτόπλαστων
επανεγγράφεται στη συλλογική μνήμη όχι με τη μυθική, χριστιανική της διάσταση,
αλλά με την υλιστική. Σαν φλεγόμενη βάτος που λειώνει τη σάρκα της σημερινής
κολασμένης πραγματικότητας.

ΥΓ: Συγχωρήστε με. Αλλά θεώρησα αναγκαία και στοιχειώδη υποχρέωση να
οπλίσω με επιχειρήματα αυτό το σπουδαίο, αλλά εντελώς ανυπεράσπιστο έργο
πρωτοπορίας. Και σ’ αυτόν τον τολμηρό που θα το δει μία και μόνο συμβουλή
δίνω. Να κρεμάσει στην πόρτα το άγχος, την ανυπομονησία και την προκατάληψη.
Μόνο οι… γυμνοί θα καταφέρουν να συναντηθούν και να ευλογηθούν από γυμνή
σάρκα!

Ο ήρωας του σούσι – γουέστερν

Οι τρεις μεγάλες στιγμές στην εναέρια διαδρομή… ιπτάμενων περιπετειών είναι
(κατά αξιολογική σειρά): «Ήρωας» του Ζανγκ Γιμού – «Τίγρης και δράκος» του
Ανγκ Λι – «Zatoichi: Ο τυφλός Σαμουράι» του Τακέσι Κιτάνο. Όλα τ’ άλλα,
συμπεριλαμβανομένου του «Kill Bill», είναι απλώς μονομαχίες καρτούν, επιπέδου
Σιλβέστερ με Τουίτι!

Ο καθείς στο είδος του και οι Ασιάτες στις πολεμικές τέχνες. Γιατί φίλοι μου,
παγκοσμίως και διαχρονικώς, δύο σχολές διασχίζουν οριζοντίως και καθέτως την
7η Τέχνη. H νεκροφιλία και η δημιουργία. Οι «μαθητές» της πρώτης, άρτια
εκπαιδευμένοι, αλλά κοινωνικά και ιστορικά αδιάφοροι και παρηκμασμένοι,
τοποθετούν στο νεκροτομείο το ζωντανό «σώμα» ταινιών που τους αρέσουν και το
χειρουργούν για να το μάθουν και να το ανασυνθέσουν. Κάπως έτσι συντελείται η
πράξη της νεκροφιλίας. Πολλές φορές άτεχνα και ακατέργαστα, μερικές (όπως στην
περίπτωση του Ταραντίνο) δεξιοτεχνικά και ακροβατικά. Ιατροδικαστές υπήρχαν
πολλοί, ο Καψάσκης όμως ήταν ένας.

«Zatoichi: Ο τυφλός Σαμουράι»: Επίδειξη κομψότητας και δεξιοτεχνίας

Οι μαθητές της δεύτερης σχολής (όπως ο Τακέσι Κιτάνο) δηλώνουν το πολιτιστικό
στίγμα καταγωγής τους και επενδύουν στην τέχνη τους μυθικά στοιχεία από την
παράδοσή τους. Παράδειγμα, τα σκηνικά και τα κοστούμια. Παράδειγμα ακόμα η
κομψότητα και η φινέτσα με την οποία διαχειρίζεται τη βία. Παράδειγμα, επίσης,
η ζωγραφική… μετακένωση του αίματος που μετεξελίσσεται σε μοντέρνα τέχνη με
βασικά χρώματα το κόκκινο και το λευκό. Και τέλος, ο ίδιος ο συμβολικός
χαρακτήρας του τυφλού Σαμουράι Zatoichi. Ένας ήρωας που έχει θρέψει γενιές
Γιαπωνέζων και που η δράση του ορίζεται από δύο βασικά σημεία: την προφορική
μυθολογία του Χθες και την κινηματογραφική μυθολογία του Σήμερα. Δηλαδή ο
Σαμουράι είναι ταυτόχρονα δύο πράγματα μαζί. Και της Ασίας και της Δύσης. Και
Τοσίρο Μιφούνε και Κλιντ Ίστγουντ.

Δηλαδή, οι δύο προϋποθέσεις που έλαβε υπόψη του ο Κιτάνο είναι από τη μία το
«Γιόζιμπο» του «αφέντη» του Ακίρα Κουροσάβα και το ριμέικ της ίδιας ταινίας σε
στυλ σπαγγέτι-γουέστερν «Για μια χούφτα δολάρια». Από τη συνεύρεση αυτών των
δύο προέκυψε ένα εύγεστο και εναέριο (στομαχικά)… σούσι-γουέστερν. Απολαύστε
το!

Παιδί μου τι έκανες στον B. Πόλο;

Από εδώ ο «Νέμο» (ακόμα δεν το είδατε;), από εκεί όλοι οι άλλοι. Επικεφαλής
των «άλλων» το «Ξωτικό των Χριστουγέννων» (Elf) του Τζον Φάβρο. Με το
επιμύθιο: Τι έκανες παιδί μου τόσα χρόνια στον Βόρειο Πόλο; Απάντηση; Παρέα
στον Αϊ-Βασίλη!

Χαριτωμένο το στόρι, «πειραγμένο» το παραμύθι. Δηλαδή, μωρό και ορφανό της
Νέας Υόρκης εισβάλλει στο σακούλι του Αϊ-Βασίλη. Κάπως έτσι καταλήγει στον
Βόρειο Πόλο και κάπως έτσι υιοθετείται από ενήλικο ξωτικό. Όμως όταν θα
μεγαλώσει και θα γίνει… δύο μέτρα θα ανακαλύψει πως είναι τρεις φορές
ψηλότερος από τους… συμμαθητές του! Έτσι μαθαίνει πως δεν είναι ακριβώς
ξωτικό, αλλά παιδί από γήινους γονείς. Μια και δυο λοιπόν, αποφασίζει να
επιστρέψει εκεί απ’ όπου ήρθε. Στον τόπο του και στον προορισμό του. Για να
γίνει κανονικός άνθρωπος και για να βρει τον αληθινό του πατέρα. Και όταν ο
ψηλολέλεκας θα επιστρέψει και θα χτυπήσει την πόρτα, μια φωνή θ’ ακούσει:
«Ποιος είσαι εσύ;» ρωτάει ο πατέρας. «Το παιδί σου», απαντάει το… ξωτικό.
«Βρε, ουστ από εδώ!»

«Το ξωτικό των Χριστουγέννων»: Ψάχνοντας τον μπαμπά στη Νέα Υόρκη

Χαριτωμένη και η σκηνοθετική ανάπτυξη, αλλά καθόλου χαριτωμένη και
χιουμοριστική η ερμηνεία του Γουίλ Φέρελ στον ρόλο του ξωτικού. Και κάτι
ακόμα. Εντελώς πονηρό. Προσέξτε και μετρήστε πόσες φορές ανεμίζει υπερηφάνως η
αμερικανική αστερόεσσα. Να η ευκαιρία. Ανώδυνα και υπόγεια να περάσουμε το
μήνυμα στους μικρούς και αθώους. Και ύστερα σου λένε πως είναι του
αντικαπνιστικού. Μα εδώ τους βάζουν να φουμάρουν από μικρά παιδιά!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «29 φοίνικες»

Σαρκικού ρεαλισμού: «Φοίνικες»

Σκηνοθεσίας: Μπρουνό Ντιμόν

Φωτογραφίας: Ζορζ Λεκαπτουά

Σούσι… γουέστερν: «Zatoichi: Ο τυφλός Σαμουράι»

Χορογραφίας: Τακέσι Κιτάνο (ο Zatoichi)