Πέτα τη βαρύτητα και… πέτα!

Στη θέση του Χόλιγουντ θα τον είχα ανακηρύξει άγιο, θα είχα τοποθετήσει
προτομές σε όλες τις γειτονιές του Λος Άντζελες και κάθε μέρα θα άναβα μια
λαμπάδα στο μπόι του. Δεν υπάρχει άλλος σκηνοθετικός… οργανισμός που να
υπηρετεί με τόση συνέπεια και με τέτοια συνεχή αποτελεσματικότητα το έργο, το
ύφος, το στυλ, τη φιλοσοφία και το «όραμά» του.

Εδώ και σαράντα – πάνω κάτω – χρόνια, ίδιος και διαφορετικός. Κωμικός και
τραγικός. Αυτο-ψυχαναλυόμενος και λυτρωτικός. Αστείος και σοβαρός. Ο μόνος
ευφυής εγκέφαλος του american cinema που από την εκποίηση, την
αυτο-εκμετάλλευση και την αυτο-λογοκρισία, προτίμησε την καλλιτεχνική του
ελευθερία. Ο μόνος που μετουσιώνει το προσωπικό βίωμα σε καλλιτεχνική ουσία
και ο μόνος που οικοδομεί το έργο του ανάλογα με τη βαθμίδα ωριμότητάς του.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανώτερης βαθμίδας ωριμότητας είναι το
«Anything else», που η πεμπτουσία του καταλήγει στην εξής επωδό: Πετάξτε από
πάνω σας και από μέσα σας όλα τα βαρίδια. Σπάστε τις αλυσίδες. Ο χρόνος είναι
πολύτιμος. Κάλλιο ‘ναι μιας ώρας (πραγματική) ζωή παρά σαράντα χρόνια
(εσωτερικής) φυλακής. Και με τα λόγια ενός ταξιτζή (που παίζει στην ταινία)
«φίλε μου, ο θάνατος, η ψυχασθένεια, τα εσώψυχα, είναι like anything else».
Σαν όλα τ’ άλλα. Να νικήσεις τον θάνατο αποκλείεται. Να αλλάξεις την καρδιά
του πλάσματος που σε εγκατέλειψε, επίσης αποκλείεται. Επομένως; Πέτα το
ρημάδι!

H κατάργηση της βαρύτητας και η εκτόξευση του αερόστατου σε μεγαλύτερα
– από τις τελευταίες υπερπόντιες πτήσεις του – ύψη, διευκολύνεται και από μια
απλή κίνηση. Μηδενίζει το (βιολογικό) κοντέρ και ξεκινάει από την αρχή. Έτσι,
στη θέση του ενός (Γούντι Άλεν) τοποθετούνται δύο! Ο πρώτος είναι ένας
21χρονος (Τζέισον Μπιγκς του «American pie») που βγάζει το ψωμί του γράφοντας
ανέκδοτα και καλαμπούρια, τα οποία στη συνέχεια πουλάει σε κομπέρ περιθωριακών
κλαμπ του Μανχάταν! Αν και ταλαντούχος, σπινθηροβόλος και για την ηλικία του
επαρκώς ματσωμένος, είναι αρκούντως επιβαρυμένος από τρεις ανθρώπινους
παράγοντες: H κοπελιά του (Κριστίνα Ρίτσι), ως γνήσια εκπρόσωπος της
πινακοθήκης νευρωτικών θηλυκών του Γούντι Άλεν, πάσχει από το σύνδρομο της
πολυδιάσπασης. Δηλαδή! Σκέφτεται άλλα, θέλει άλλα, λέει άλλα και κάνει άλλα.
Περίφημα. H δεύτερη (ανθρώπινη) αλυσίδα που έχει τυλιχτεί γύρω από τον λαιμό
του είναι ο ατζέντης του. Μια χοντρή πινέζα (Ντάνι Ντε Βίτο) που σαν βδέλλα
ρουφάει απ’ αυτόν – τον μοναδικό πελάτη του – όσα περισσότερα χιλιάρικα
μπορεί. Και η τρίτη είναι ο ψυχαναλυτής του. Ο οποίος φυσικά καθ’ όλη τη
διάρκεια της «συνεδρίας» ακούει με την προσήνεια και την αινιγματική νιρβάνα
ενός Βούδα και στο τέλος απλώνει το χέρι για να εισπράξει τα οφειλόμενα.

«Έρωτας και τίποτ’ άλλο». «H Κριστίνα Ρίτσι είναι μέσα στην top list των καλύτερων νευρωτικών γυναικών που έχουν παίξει σε ταινίες μου» (διά στόματος Γούντι Άλεν)

Ο δεύτερος Γούντι Άλεν (ο ίδιος παρακαλώ) είναι ο «μπαμπάς», ο
δάσκαλος, ο Πυγμαλίων, ο μεγάλος αδελφός. Τοιουτοτρόπως δημιουργούνται οι δύο
πόλοι της κλασικής δραματουργικής «χημείας». Δηλαδή, η Δράση και η Αντίδραση.
Με την εξής πανούργα αντιστροφή: H Δράση (Τζέισον Μπιγκς) είναι αρνητική,
δηλαδή… αντιδραστική, ενώ η Αντίδραση (Γούντι Άλεν) είναι θετική, δραστική
και ενίοτε επιθετική. Αφού για πρώτη φορά στα χρονικά της γουντιαλενικής
«λογικής» προτάσσεται, έστω και ως δείγμα παραφροσύνης, η αυτοπροστασία διά
της βίας! Περίπου σαν να λέει, καλού-κακού, εξασφαλίστε ένα ρόπαλο του
μπέιζμπολ για να σπάσετε το παρμπρίζ του παιδοβούβαλου που με το έτσι θέλω σάς
άρπαξε τη θέση του πάρκινγκ!

Αν σ’ αυτό το σεναριακό υπόστρωμα προσθέσουμε τη γοητευτική φλυαρία, την
αισθηματική παραδοξολογία, την εκρηκτική ανεκδοτολογία και την πιο ευτυχή
διανομή ρόλων, με πρώτη και καλύτερη την Κριστίνα Ρίτσι – ίσως το πιο
ιδιαίτερο… υστερικό θηλυκό όλων των ταινιών του – ε! τότε φεύγοντας από την
προβολή αισθάνεσαι κι εσύ προνομιούχος επιβάτης του αερόστατου. Και καθώς σε
οδηγεί προς την έξοδο από τη φυλακή, με τον φυσικότερο τρόπο σού λέει: Αν δεν
σου προκύπτει κάτι πρωτότυπο, τότε σε συμβουλεύω να κλέβεις. Αλλά να κλέβεις
από τους καλύτερους!

American πλήξη

Οι δύο σεναριο-σκηνοθέτες (Σαρί Σπρίνγκερ-Μπέρμαν και Ρόμπερτ Πουλτσίνι) του
«American splendor» δεν κάνουν τίποτ’ άλλο από το να κοπιάρουν τα δεινά που
καθήλωσαν τον ήρωά τους στα έγκατα της πλήξης: μονοτονία, αδράνεια και…
μυωπία.

Ο λόγος ύπαρξης αυτής της βιογραφίας είναι το όνομα Χάρβεϊ Πέκαρ. Που από
απλός αρχειοθέτης ενός θλιβερού νοσοκομείου του Κλίβελαντ του Οχάιο
αναδείχθηκε σε κορυφαίο γραφιά περίεργων και παράδοξων ιστοριών κόμικ. Ο
θεατής όμως όχι μόνο δεν λαμβάνει έστω και μισό ίχνος απ’ αυτήν τη
μεταμόρφωση, αλλά αντιθέτως.

«American splendor». Κουλτούρα με βαθιά χασμουρητά

Εξαιτίας της παντελούς έλλειψης φαντασίας, οι ρυθμοί, το περιεχόμενο και η
λειτουργία της ταινίας εξακολουθούν μέχρι το τέλος να αποπνέουν την ίδια
φυτο-συνταγή. Ο λόγος είναι αυτονόητος. Εγκλωβισμένοι οι σκηνοθέτες στο
στυλάκι μιας μελαγχολικής και πληκτικής καθημερινότητας – από την οποία ο
Πέκαρ άντλησε τις ιδέες του – διανύουν την ίδια τροχιά, με αποτέλεσμα να
επαναλαμβάνουν μονότονα τον εαυτό τους. Δηλαδή, ποιο είναι το σπουδαίο; Πως
ένας μίζερος, άσχημος και αδιάφορος υπάλληλος έγραψε τα κείμενα ενός κόμικ;
Τότε καλύτερα να μας μοίραζαν εν περιλήψει τη βιογραφία του. Μπας και είναι οι
ιδέες του; Τότε να διαβάσουμε τα κόμικ του. Μπορεί για την καταρρέουσα
(προσφάτως) ανεξάρτητη σκηνή, τούτη εδώ η αόρατη ιστοριούλα να είναι κάτι,
αλλά για μένα μοιάζει με τον πνιγμένο που πιάνεται από το ζελέ των μαλλιών του!

Εκπέμπει διοξείδιο του αζώτου

Ειλικρινά, το εξέλαβα σαν προσωπική πανωλεθρία. Το ίδιο κι εσείς στη θέση μου.
Ο λόγος είναι απλός. Στοιχημάτισα στο «Οξυγόνο» της πένας τους, αλλά επί δύο
ώρες ανέπνεα διοξείδιο του αζώτου.

Το κουκούτσι της ιδέας του Ρέππα και του Παπαθανασίου είναι εντελώς
θεατρομορφικό: Ο πατρικός-συνεκτικός-ιστός μιας μικροαστικής οικογένειας που
προέκυψε από το μεταναστευτικό ρεύμα της Γερμανίας, καθηλωμένος,
διασωληνωμένος και φυτοποιημένος – ύστερα από ημιθανάσιμο ατύχημα – βλέπει,
ανήμπορος να αντιδράσει, τον διασυρμό των πάντων: H γυναίκα του να επιδίδεται
σε σεξουαλικά σπορ με τον γαμπρό του. Ο γιος του να υποδύεται τον ρόλο της
αρσενικής πόρνης και να επιδίδεται στο ίδιο σπορ με τον κομματάρχη αλλά και με
την καφετζού του… χωριού και ο γαμπρός του να απειλεί, να εκβιάζει και να
μαγνητοσκοπεί τις… στοματικές ικανότητες του ζιγκολό κουνιάδου του. Όλο αυτό
το οργιαστικό στριπτίζ της θρησκευόμενης και νοικοκυρεμένης επαρχίας για ένα
πουκάμισο αδειανό και για ένα οικόπεδο.

H διαφορά ανάμεσα στον νατουραλισμό του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου και στη
μεγάλη οθόνη είναι κολοσσιαία. Στο σανίδι είναι νόμιμο – αν και κατά τη γνώμη
μου δεν είναι – να τα βγάζεις όλα στη φόρα και να μετατρέπεις το θέατρο σε
καρμπόν. Αν αυτό στο θέατρο λέγεται «ρεαλισμός» – ενώ στην πραγματικότητα
είναι νατουραλισμός και ενίοτε χυδαίος – στον κινηματογράφο είναι… πολτός.
Αν μάλιστα κάνεις το λάθος – που θα το κάνεις, γιατί το ένα είναι προϋπόθεση
του άλλου – και προσμίξεις αρκετές δόσεις τηλεοπτικής αισθητικής, τότε η
ποσότητα διπλασιάζεται και ο πολτός συνοδεύεται και από χυλό. Να το εξηγήσω.

«Οξυγόνο». Από το ξεβράκωμα μένει μόνο το σώβρακο

Όταν τα επιχειρήματα της καταγγελίας, της άποψης, της παρέμβασης, του σχολίου
(ή όπως αλλιώς θέλετε πείτε τα) είναι η κατ’ επανάληψη και κατά συρροή
σεξουαλική διαστροφή και η ακατάσχετη βωμολοχία, και όταν όλα αυτά
«εκφέρονται» διά… στόματος τηλεοράσεως, τότε αντί για σχόλιο, καταγγελία,
άποψη και παρέμβαση, λαμβάνεις πλήρη και χυδαία αναπαραγωγή.

Ακόμα πιο απλά. Κάποιος πρέπει να τους πει ότι η διαφορά ανάμεσα στον
κινηματογράφο και την τηλεόραση είναι το… μέγεθος. H μεγέθυνση ωφελεί το
Megantenna, ενώ βλάπτει σοβαρά την υγεία της μεγάλης οθόνης. Είναι περίπου η
απόσταση που χωρίζει τη βαβούρα από τη μελωδία. Κάποιος επίσης πρέπει να τους
εξηγήσει την κολοσσιαία διαφορά ανάμεσα στον νατουραλισμό και τον ρεαλισμό.
Παράδειγμα: Αφηγούμενος κάποιος μια εντελώς φανταστική παραβολή μπορεί να
αποκαλύψει το βάθος της πραγματικότητας, ενώ «φωτογραφίζοντας» την ίδια
πραγματικότητα μπορεί να πνιγεί στην ηθογραφία της χυδαιότητας. Και, τέλος,
κάποιος πρέπει να τους διδάξει στοιχειώδεις κανόνες κινηματογραφικής γραφής.
Πώς, δηλαδή, η παράλληλη δράση δύο διαφορετικών και ανεξάρτητων μεταξύ τους
σκηνών έχει λόγο ύπαρξης μόνο όταν η ουσία της μιας τέμνει και κορυφώνει την
ουσία και τη δράση της άλλης. Στοιχειώδες από τα θρανία του 1914! Που πάει να
πει, παιδιά δεν είναι ανάγκη να τα κάνετε όλα. H εποχή τού one man show άρχισε
με τον Τσάπλιν και, καθώς βλέπω, τελειώνει με τον Γούντι Άλεν. Εν κατακλείδι,
ο μόνος που από καραμπόλα θα εισπνεύσει «οξυγόνο» είναι ο Τάσος Μπουλμέτης της
«Πολίτικης κουζίνας». Γιατί ύστερα από τόσο pollution ο θεατής έχει ανάγκη από
τον προσωπικό, βιολογικό καθαρισμό του!

H εξαφάνιση του Αντρέι Κοντσαλόφσκι

H «εξαφάνιση» του Αντρέι Κοντσαλόφσκι (αδελφού του Νικήτα Μιχάλκοφ), του
σκηνοθέτη του «Πρώτου δάσκαλου», της επικολυρικής «Σιβηριάδας» και της
φρενίτιδας με τον τίτλο «Το τρένο της μεγάλης φυγής», αποτυπώνει σε όλο του το
μεγαλείο το γκρέμισμα της σοβιετικής κινηματογραφίας. Τελευταίο τεκμήριο αυτής
της άτακτης υποχώρησης «Το σπίτι των τρελών». Προφανώς, ο Κοντσαλόφσκι για να
επανέλθει στον παλιό-καλό-εαυτό του κατέφυγε στην έμπνευση που παρέχουν
αφειδώς τα κοινωνικά και πολιτικά θέματα και ιδιαίτερα το προσφιλές
(σοβιετικό) πεδίο της αντιπολεμικής… ειρήνης. Έτσι, το στόρι προέρχεται από
το μακελειό στην Τσετσενία με αλληγορική μορφή. Ύστερα από ανελέητο ρωσικό
βομβαρδισμό, οι Αρχές εγκαταλείπουν το ψυχιατρείο και οι… τρελοί του
ιδρύματος παίρνουν τα ηνία και αυτοδιαχειριζόμενοι… αυτοσχεδιάζουν!
Εξαιρετικό αλλά μέχρι εδώ.

«Το σπίτι των τρελών». Χάσαμε τον Κοντσαλόφσκι, στοπ

Το επιμύθιο αυτής της μαύρης αλληγορίας καταλήγει σε μια μεγάλη αλήθεια. Χωρίς
τους σώφρονες και τους λογικούς ο κόσμος θα ήταν καλύτερος. Όμως, αντί ο
Κοντσαλόφσκι να απογειωθεί με τα φτερά του ρεαλισμού, καταφεύγει εντελώς στην
εναέρια… ποίηση. Το αποτέλεσμα συμπυκνώνεται στις εξής πέντε γνωστές λέξεις:
ωραίες εικόνες αλλά φτωχό περιεχόμενο!

Από Γαλλία μέχρι Βενεζουέλα

Τρεις ακόμα πρεμιέρες στo φορτωμένο αλλά (πλην Γούντι Άλεν) άχρωμο επταήμερο:

«Ταξί 3» (Taxi 3) του Ζεράρ Κράβτζικ: Τρελά λεφτά για τον παραγωγό Λικ
Μπεσόν. Οι Γάλλοι αφομοιώνουν τους πρώτους κατασκευαστές ποπ κορν και κάνουν
το δικό τους Χόλιγουντ.

«Ταξί 3». Test drive α λα γαλλικά

Με γεια τους και χαρά τους. Αλλά εγώ πλην των πρώτων δέκα συναρπαστικών λεπτών
στο υπόλοιπο μέρος βυθίστηκα σε βαθιά χασμουρητά.

«Το μαγικό μενταγιόν» (Medallion) του Γκόρντον Τσαν: Συνεργατικό καράτε
Κίνας – Αμερικής. Δύο νεκροί μπάτσοι επανέρχονται στη ζωή και με υπερφυσικές
δυνάμεις εφορμούν εναντίον μεγαλεμπόρων της ηρωίνης! Ούτε στον χειρότερό μου
εχθρό.

«Τα αόρατα παιδιά»: Ενδιαφέρουσα μπουνιουελική προσέγγιση παιδικής
ιστορίας από τη Λατινική Αμερική σε μια συμπαραγωγή Κολομβίας και Βενεζουέλας.
Μάλιστα. Τρεις μπόμπιρες ενός χωριού διαβάζουν βιβλία με μαγγανείες,
πιστεύοντας πως έτσι θα γίνουν αόρατοι. Πλαγίως τα βέλη του σκηνοθέτη Λιζάντρο
Ντούκε Ναράντζο στοχεύουν στη θρησκοληψία της Καθολικής Εκκλησίας. Όμως, το
φορτίο των συμβολισμών και των σημειολογικών αναφορών είναι βαρύ για τους
ώμους των παιδιών. Έτσι, το αποτέλεσμα δεν καταλήγει ούτε στους μεγάλους ούτε
στους μικρούς. Κάτι σαν… μικρομέγαλος!

Τα Oscar της εβδομάδας

Ταινίας: «Έρωτας και… τίποτ’ άλλο»

Κομεντί: «Anything else»

Σκηνοθεσίας: Γούντι Άλεν

Συμβουλής: «Να κλέβεις από τους καλύτερους»

A’ γυναικείου ρόλου: Κριστίνα Ρίτσι (… else)

Φούσκας: «Οξυγόνο»

Διοξειδίου του αζώτου: «Οξυγόνο»

Επιβίωσης (εκ του αζώτου): Μαρία Καβογιάννη

Μονοχρωμίας: «American splendor»

Αδιεξόδου: «Το σπίτι των τρελών»

Βρεφο… Μπουνιουέλ: «Τα αόρατα παιδιά»

Κινέζικο καράτε: «Το μαγικό μενταγιόν»

Γαλλικό καράτε: «Ταξί 3»