ΓNΩMH Eίμεθα έθνος αδιάβαστον/ων….

Τα ευρήματα της έρευνας του EKKE έχουν πολλές ανησυχητικές διαστάσεις –
ανάμεσα σε αυτές σίγουρα είναι και οι επιλογές των περισσότερων Ελλήνων στον
χώρο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Όχι διότι, για παράδειγμα, διαβάζουμε
λιγότερο εφημερίδες απ’ ό,τι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι: αυτό ίσχυε ανέκαθεν,
για πολλούς λόγους. Αρχικά, η βασική διαφορά εντοπίζεται κυρίως στον άξονα
Βορράς – Νότος αφού οι χαμηλές θερμοκρασίες σημαίνουν περισσότερο χρόνο στο
σπίτι, συνεπώς πιο πολλή ώρα διαθέσιμη για κατανάλωση MME – και όπου το
θερμόμετρο πέφτει κάτω από το μηδέν (δηλαδή δεν μπορεί κανείς να πάει ούτε ώς
το περίπτερο) παρατηρείται και υψηλότατο ποσοστό συνδρομών, εν ολίγοις
εγγυημένων καθημερινών πωλήσεων. Δεν είναι τυχαίο που οι μεγαλύτεροι
καταναλωτές εφημερίδων είναι οι Φινλανδοί και οι Νορβηγοί. H δεύτερη
παράμετρος είναι οι γυναίκες – απλά, σε χώρες όπου η ισότητα των δύο φύλων
είναι απόλυτη οι γυναίκες διαβάζουν όσο και οι άνδρες και οι κυκλοφορίες είναι
μεγαλύτερες.

Βέβαια, οι κυκλοφορίες των εφημερίδων δεν φθίνουν μόνο στην Ελλάδα – το
φαινόμενο παρατηρείται παντού στον ανεπτυγμένο κόσμο, εκεί δηλαδή που η αγορά
δεν μεγαλώνει από μόνη της λόγω αύξησης πληθυσμού ή μείωσης αναλφαβητισμού. Οι
αιτίες είναι γνωστές: έλλειψη χρόνου, το φαινόμενο των δωρεάν εφημερίδων, η
μείωση του ενδιαφέροντος για την «γενική» ενημέρωση (και, αντίστοιχα, η άνοδος
της ειδικής πληροφορίας όπως οικονομικά ή αθλητικά) και ο πολλαπλασιασμός των
Μέσων ανάμεσα στα οποία πρέπει ο πολίτης να επιλέξει. Το παράδοξο είναι πως,
όπως αναφέρει η αμερικανική εταιρεία «Veronis Shuler & Associates» στην
ετήσιά της έκθεση για τα MME, υπάρχει σταδιακή μετατόπιση του χρόνου των
καταναλωτών από τα Μέσα που το επιχειρηματικό τους μοντέλο βασίζεται στη
διαφήμιση (τηλεόραση, ραδιόφωνο) σε αυτά που σε μεγάλο βαθμό υποστηρίζονται
από τον καταναλωτή (δηλαδή – θεωρητικά – εφημερίδες, βιβλία, Ίντερνετ κ.ά.).
Ωστόσο, τα Μέσα που «κερδίζουν» σε χρόνο έχουν σχεδόν όλα ως άξονα την
ψυχαγωγία, όπως τα DVD και τα video games. Μπορεί η σημερινή γενιά των video
games να αποτελέσει τους αναγνώστες του αύριο; Αβέβαιο – το μόνο σίγουρο είναι
πως οι σημερινές τους συνήθειες τους σημαδεύουν διά βίου. Ο Κρίστιαν Γουίλσον
της «Νιντέντο» είχε πει το 1989 (αναφερόμενος στο γνωστό ηλεκτρονικό παιχνίδι
«πακ-μαν») πως «εάν είχε επηρεάσει τη γενιά μας, θα ήμασταν σε μια σκοτεινή
αίθουσα και θα χοροπηδούσαμε πάνω, κάτω, δεξιά και αριστερά, μασουλώντας
μαγικά χαπάκια και ακούγοντας μία επαναλαμβανόμενη μουσική». Να σημειωθεί πως
λίγα χρόνια αργότερα εμφανίστηκαν στη ζωή μας τα «rave parties», η μουσική
«τέκνο» και το χάπι «ecstasy»…

Όλα φυσιολογικά λοιπόν; Όχι ακριβώς – μπορεί όλοι οι μεσογειακοί λαοί να
διαβάζουν λιγότερο από τους Βόρειους, εντούτοις είμαστε οι ουραγοί της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπρόσθετα, μπορεί να έχουμε μετατοπίσει χρόνο από τις
εφημερίδες σε νέα Μέσα (όπως το Ίντερνετ, αφού οι εκτιμήσεις είναι για 2 εκατ.
χρήστες στις αρχές του 2004), ωστόσο η τηλεόραση παραμένει εν πολλοίς
κυρίαρχη. Και οι εφημερίδες μας δεν είναι άμοιρες ευθυνών: οι περισσότερες
πάσχουν από προφανές έλλειμμα αξιοπιστίας αλλά και ποιότητας μορφής και
περιεχομένου – ακόμα χειρότερα, ελάχιστες κάνουν το βασικό, δηλαδή
συστηματικές έρευνες αγοράς ώστε να γνωρίσουν καλύτερα το κοινό τους, να
καταλάβουν τι επιθυμεί και να βρουν τον ιδανικό τρόπο να του το παρέχουν. Και
ενώ υπάρχουν ορισμένες που διακρίνονται – ακόμα και στον διεθνή χώρο (η
εφημερίδα που κρατάτε στα χέρια σας έχει πάρει επαίνους και βραβεία τόσο από
την Διεθνή Ένωση Εφημερίδων όσο και από την Ένωση των Σχεδιαστών) – εδώ ισχύει
το εθνικόν «μαζί με τα ξερά…».

Έχουν σημασία όλα αυτά; Σχετίζονται με τα άλλα ενδιαφέροντα (και θλιβερά…)
ευρήματα της έρευνας του EKKE; Εκ πρώτης όψεως ίσως όχι – εάν όμως αναλογισθεί
κανείς πως γυρνάμε την πλάτη μας όλο και περισσότερο στον γραπτό λόγο και
ειδικά στο Μέσο που ενθαρρύνει την λογική σκέψη και τον προβληματισμό ενώ
εξακολουθούμε να καταναλώνουμε άπληστα αυτό που βασίζεται στην εντύπωση, στην
εικόνα, στο συναίσθημα και την ενστικτώδη αντίδραση, τότε τα λοιπά
ανατριχιαστικά ευρήματα δεν θα έπρεπε να εκπλήσσουν ιδιαίτερα. Μάλλον να
προβληματίσουν. Άμεσα.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα MME.