Tο μαγνητόφωνο

Αν μου ζητήσουν να εξηγήσω γιατί δεν είμαι απατεώνας, τη φορά αυτή θα τους
απαντήσω: «Διότι είσαστε εσείς». Τους είδα με τις κλίκες τους και τα δήθεν
αντικειμενικά κριτήρια. Βγάζει μάτι η συναλλαγή (για το τίποτα). Προτιμώ όθεν
να τρέφομαι από τις σπεσιαλιτέ που μαγειρεύω στην κουζίνα μου από το να τρώω
τα σάπια. Και στο κάτω κάτω της γραφής προσυπογράφω συνεχώς τον Κράους: «Δεν
αφήνω κανένα να μ’ εμποδίσει να διαπλάσω ό,τι με εμποδίζει να διαπλάσω». Μια
φορά βρεγμένος, δεν την φοβάμαι τη βροχή.

M’ αυτόν τον γνώμονα λειτούργησα και πάλι στην Επιτροπή για τα Κρατικά
Βραβεία, επινοώντας αλήθειες οι οποίες μόνον να επινοούνται είναι δυνατό. Ποιο
είναι, φερ’ ειπείν, το προσόν στο μυθιστόρημα του Δ. Δημητριάδη ώστε να το
προτείνω για βράβευση; Μια επινόηση: ότι η «Ανθρωπωδία» του, ως έργο μηδενικής
αναγνωσιμότητας, ξεμπροστιάζει το ευανάγνωστο, το ευπώλητο και το ευυπόληπτο
της λογοτεχνικής μας παραγωγής με μόνιμα «στάνταρντς»: την ιστορική αναφορά,
την εντεροκολίτιδα, τον απονενοημένο έρωτα.

Το «εκτατό» και όχι το «κατανοητό» του (μυθ)ιστορήματος του Δημητριάδη –
«απόλυτη άσκηση της αρνητικότητας» θα έλεγε ο Μπαρτ – με παρέπεμψε στο
«Μπουβάρ και Πεκυσέ» του Φλωμπέρ: δεν γίνεται τίποτα, παρότι γίνεται το έργο.
Το έργο όμως τελειώνει (κυριολεκτικά) όταν ο Μπουβάρ και ο Πεκυσέ (ο Φλωμπέρ;)
«ξαναρχίζουν να αντιγράφουν» τη θλιβερή πραγματικότητα για την οποία
αμφιβολίες εγείρει το Πραγματικό εμφανίζοντάς την ως φαντασίωση: την ύστατη
αυταπάτη, χωρίς μέλλον (εκτός από το εικονικό ή μάλλον το εικονογραφημένο των
μυθιστορημάτων του συρμού με την εντεροκολίτιδα και τα υπόλοιπα). Και αν το
διάβημα του Δημητριάδη αποδεικνύει την εναρκτήρια πρόταση της «Αισθητικής
Θεωρίας» του Αντόρνο («Έχει γίνει αυτονόητο ότι τίποτα από όσα αφορούν την
τέχνη δεν είναι πλέον αυτονόητο»), προβάλλει εξ ίσου και το ακατανόητό της για
τους υπέρμαχους του ευανάγνωστου – ευπώλητου – ευυπόληπτου «είδους».
Κατέστρεψαν την λογοτεχνία. Και φυσικά αφάνισαν το καλό γούστο.

Αλλά γιατί διαμαρτύρομαι; Δεν ανήκω και εγώ στο (απο)κατεστημένο τους; Δεν
προάγω κι εγώ τον ευανάγνωστο (όχι πάντως ευπώλητο), μετασεφερικό λυρισμό για
τον οποίο θα με κάκιζε ένας Κούρτοβικ; Απαντώ: διαμαρτύρομαι διότι ο εξαπατών
(με λυρισμούς) οφείλει να εξαπατά και τον εαυτό του (άνευ λυρισμών),
υποχρεούμενος να μη τον αντιμετωπίζει ως απατεώνα, επειδή είναι απατεών που
εξαπατά όπως ο ψευδόμενος Επιμενίδης που ψευδόμενος, δεν λέει ψέματα. Σόφισμα;
Προφανώς όχι. Σοφία που αποκόμισα από την (απο)κατάστασή μου στα γράμματα
λόγω, αν μη τι άλλο, του φθόνου στο πρόσωπο και το έργο μου. Ο εξαπατών,
ικανός πράγματι να εξαπατά, ελέγχεται ανίκανος να εξαπατήσει την αλήθεια του,
(ει δυνατόν απολύτως). Αλλά η αλήθεια, στα καθ’ ημάς, είναι αρκούντως αλήθεια,
ως ισχυρισμός που συγκαλύπτει θέληση για δύναμη. Και είναι πράγματι αλήθεια,
ώστε να μην χρειάζεται να εμφανίζεται ως «πρόδηλη» ή «αντικειμενική». Το ξέρει
και ο τελευταίος εγχώριος υπο-Ρανίτσκι: η αντικειμενικότητα του συγγραφέα, και
κυρίως του κριτικού, εξαρτάται από την αυστηρότητα με την οποία θα εφαρμόσει
στο έργο το πρότυπο που διάλεξε. (Ο Δημητριάδης, τον Σαντ. Ο Κουμανταρέας, τον
Ζολά. Άλλοι, την Αναγνώστου – Μπουκουβάλα. Ο Ζήρας, τον Σαιντ-Μπεβ). Εξαρτάται
επίσης (η αντικειμενικότητα) από τη δυνατότητά της να μη μετατρέπει την
διαγνωστική της ιδιότητα σε σύμπτωμα. Αποσιωπούμενος π.χ. ο Σ. Πασχάλης σε
προχθεσινή κριτική του Κούρτοβικ στα «NEA» για την ποίηση, εκτός του ότι
συσκοτίζεται ο χώρος μέσα στον οποίο γράφεται η ποίηση στην Ελλάδα,
διαφαίνεται και ο τρόπος με τον οποίο προβάλλεται η κατάθλιψη του κριτικού
(σύμπτωμα) προ της αδυναμίας του να προστατέψει ένα σοβαρό έργο, που ο
δημιουργός του – εκτός κυκλωμάτων – ενοχλεί, διότι δεν επιθυμεί τα κυκλώματα.
Απόδειξη; H μία και μοναδική ψήφος που έλαβε ο Πασχάλης από την ελεγχόμενη
(υποτίθεται) από μένα Επιτροπή.

Στις τελευταίες νύχτες του Οκτώβρη, στο σκοτεινό θέατρο της Άννας Κοκκίνου,
παρακολουθούσα με τέσσερα – πέντε άτομα τα βίντεο των μονόπρακτων για την
τηλεόραση του Μπέκετ, σε μεταμεσονύκτια προβολή. Τι έψαχνα να βρω; Προφανώς
τις αντοχές μου σε σχέσεις εντιμότητας που έχουν οι πράξεις μεταξύ τους.
Κουρασμένος, όπως ο βουβός κλόουν του μεγάλου Ιρλανδού, που δεν μπορεί να
πιάσει το ποτήρι με το νερό, παρ’ ότι σκαρφαλώνει στο σκαμνάκι που του
κατεβάζει με ένα σκοινί ο (από μηχανής) Θεός, λέω πως πρέπει να αδιαφορήσω για
την Μπουκουβάλα. Αλλά, δεν είμαι εξαντλημένος όπως ο Μπέκετ. Διότι,
κουρασμένος είναι κάποιος που δεν πραγματοποιεί τίποτα, ενώ εξαντλημένος είναι
όποιος εξάντλησε τις πιθανότητες. Και εγώ δεν τις εξάντλησα ακόμη. Ο Μπέκετ το
πέτυχε και έγινε ο Μπέκετ. Αν του ζητούσαν να εξηγήσει γιατί δεν είναι
απατεώνας, θα απαντούσε:

«Οι άλλοι δεν έχουν άλλη πραγματικότητα από αυτή που τους δίνει η φωνή τους».
Την ακούσαμε πάμπολλες φορές. Ας αποδείξουν οι ίδιοι πως δεν βγαίνει από
μαγνητόφωνο…

Αλλά και πάλι. Αφού η μόνη βεβαιότητα που έχω για τη φωνή μου είναι να την
ακούσω στο μαγνητόφωνο, όπως ο Κραπ του Μπέκετ, χάνω τη βεβαιότητα για τη φωνή
μου μια που δεν πιστοποιεί τον εαυτό μου από μόνη της (ηχογραφημένη). Χάνω
όμως και τη βεβαιότητα για τη φωνή που ακούω από το μαγνητόφωνο εφόσον δεν
είναι η φωνή μου, αλλά η ηχογραφημένη μαγνητοταινία.

Αυτός είναι ο «κόσμος των γραμμάτων»: υπεραγορά μαγνητοφώνων στην Αχαρνών.

H «Ανθρωπωδία» του Δ. Δημητριάδη, ως έργο μηδενικής αναγνωσιμότητας,
ξεμπροστιάζει το ευανάγνωστο, το ευπώλητο.

O Γιώργος Βέλτσος είναι Πρόεδρος της Επιτροπής Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων.