Και οι τρεις είχαν ξεγράψει την πιθανότητα να κερδίσουν το Νόμπελ, όμως η
Σουηδική Ακαδημία Επιστημών τούς θυμήθηκε, ξαφνιάζοντάς τους. Οι Vitaly
Ginzburg (πάνω αριστερά), Alexei Abrikosov (πάνω δεξιά) και Anthony Leggett
(κάτω) επιχείρησαν να εξηγήσουν την παράξενη συμπεριφορά της ύλης σε
εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες


Ο πρώτος είναι 87 ετών, ο δεύτερος 75 και ο νεώτερος 65. Ο Vitaly Ginzburg
εργάζεται στο Ινστιτούτο Φυσικής Lebedev της Μόσχας. Ο Alexei Abrikosov
μετανάστευσε από τη Ρωσία στην Αμερική μόλις το 1991 και σήμερα εργάζεται στο
Εργαστήριο Argonne, στο Ιλινόις. Ο Anthony Leggett είναι Αμερικανός βρετανικής
καταγωγής και ανήκει στο δυναμικό του Πανεπιστημίου του Ιλινόις. Οι τρεις τους
είναι θεωρητικοί φυσικοί, μοιράζονται το Νόμπελ Φυσικής 2003 και 1,3
εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ για την προσπάθειά τους να εξηγήσουν την παράξενη
συμπεριφορά της ύλης σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες.


Πριν από αρκετές δεκαετίες η δουλειά τους υπήρξε καθοριστική στην
περιγραφή των δύο φαινομένων της κβαντικής φυσικής που είναι γνωστά ως
«υπεραγωγιμότητα» και «υπερρευστότητα». Οι τρεις τους περιέγραψαν θεωρητικά
δύο εξαιρετικά και ιδιαίτερα φαινόμενα που παρατηρούνται σε συνθήκες πολύ
χαμηλής θερμοκρασίας. Πριν από 50 χρόνια, οι θεωρίες τους αντιμετωπίστηκαν με
επιφύλαξη και δεν ήταν λίγοι οι επιστήμονες που τις αμφισβήτησαν ανοιχτά. Με
τα χρόνια όμως, αποδείχθηκαν σωστές. Κάθε αμφιβολία γύρω από το αν είχαν δίκιο
έσβησε και η Σουηδία ένιωσε πια ασφαλής να τους απονείμει το Νόμπελ. H θεωρία
της υπεραγωγιμότητας, μάλιστα, εφαρμόζεται στην κατασκευή ηλεκτρικών καλωδίων,
και πολύ ισχυρών μαγνητών, όπως αυτοί που χρησιμοποιούνται στα υπερσύγχρονα
μηχανήματα απεικόνισης μαγνητικού συντονισμού (MRI - την τεχνολογία που
κέρδισε το φετινό Νόμπελ Ιατρικής) και σε επιταχυντές σωματιδίων για έρευνα
στη φυσική στοιχειωδών σωματιδίων.


«Σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες - λίγους βαθμούς πάνω από το απόλυτο μηδέν -
ορισμένα μέταλλα επιτρέπουν να περάσει το ηλεκτρικό ρεύμα χωρίς αντίσταση»,
λέει, εξηγώντας την υπεραγωγιμότητα, ο δρ Ευάγγελος Γαζής, καθηγητής Φυσικής
Στοιχειωδών Σωματιδίων στη Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών
Επιστημών του ΕΜΠ. «Τα υπεραγώγιμα υλικά έχουν επίσης την ιδιότητα να
διαταράσσουν σημαντικά τη μαγνητική ροή. Σαν μία πέτρα σε ένα ρυάκι, που
αναγκάζει το νερό να κυλήσει δεξιά και αριστερά της. Τα υλικά που απωθούν τη
μαγνητική ροή εντελώς αποκαλούνται υπεραγωγοί Τύπου Ι και η αντίστοιχη θεωρία
επιβραβεύθηκε με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής του 1972. Οι υπεραγωγοί τύπου II
επιτρέπουν τη συνύπαρξη υπεραγωγιμότητας και μαγνητισμού την ίδια χρονική
στιγμή και παραμένουν υπεραγώγιμα υλικά σε υψηλά μαγνητικά πεδία. Αυτό το
φαινόμενο εξήγησε θεωρητικά ο Alexei Abrikosov».


«Τότε δεν υπήρχαν υπολογιστές», δήλωσε στο πρακτορείο Ρώυτερ ο 75χρονος
Alexei Abrikosov, αναφερόμενος στο 1952, όταν βρισκόταν ακόμη στη Ρωσία και
δημοσίευε την πρώτη του επιστημονική εργασία σχετικά με το φαινόμενο
υπεραγωγιμότητας της ύλης. Από τότε μέχρι σήμερα, η επιστήμη έχει προχωρήσει
εξαιρετικά πολύ. Οι πιθανές εφαρμογές της θεωρίας είναι αμέτρητες και μπορεί
στο μέλλον να αποδειχθούν τόσο επαναστατικές όσο ήταν κάποτε ο ίδιος ο
ηλεκτρισμός».


Ο 87χρονος Vitaly Ginzburg, από τη Ρωσία εξηγεί πως είχε πια χάσει κάθε ελπίδα
ότι θα κέρδιζε ποτέ το βραβείο Νόμπελ. «Είμαι ανάμεσα στους υποψηφίους εδώ και
30 χρόνια. Κάποτε ήλπιζα. Με τον καιρό όμως πείσθηκα πως δεν θα το δώσουν ποτέ
σ' εμένα και έπαψα να το σκέφτομαι», λέει ο ίδιος. Μετά τη χθεσινή ανακοίνωση
των ονομάτων, εύχεται να είναι υγιής, να μπορέσει να γράψει μία καλή ομιλία
και να καταφέρει να ταξιδέψει μέχρι τη Σουηδία, για την τελετή απονομής.


Άλυτο πρόβλημα



Οι Ginzburg και Abrikosov ανέπτυσσαν τις θεωρίες τους περί υπεραγωγιμότητας
στα χρόνια της δεκαετίας του '50. Στο μεταξύ και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας
του '70, ένας νεώτερος ερευνητής, ο Anthony Leggett εφάρμοζε αυτές ακριβώς τις
ιδέες, προσπαθώντας να εξηγήσει πώς αντιδρούν τα άτομα σε μία παράξενη
κατάσταση υπερρευστότητας. «H δική του θεωρία αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμη
για πολλούς άλλους κλάδους της Φυσικής, όπως η μελέτη των σωματιδίων ή της
ατμόσφαιρας», αποφάνθηκε η επιτροπή της Σουηδικής Ακαδημίας. «Το φαινόμενο της
υπερρευστότητας είναι άλυτο πρόβλημα για την κλασική φυσική», εξηγεί ο κ.
Γαζής. «Παρατηρείται όταν το ιξώδες του υγρού ηλίου μηδενίζεται, σε
θερμοκρασία πολύ κοντά στο απόλυτο μηδέν. Τότε το υγρό αρχίζει να ρέει
ελεύθερα, με ελάχιστα ίχνη τριβής, αγνοώντας τους νόμους της βαρύτητας. Θα
μπορούσε ακόμη και να "σκαρφαλώσει" από τον πάτο έως το στόμιο ενός δοχείου».
Βέβαια, οι πιθανές εφαρμογές της υπερρευστότητας είναι πολύ λιγότερες από
αυτές της υπεραγωγιμότητας, όμως η μελέτη του φαινομένου μπορεί να αποδειχθεί
ιδιαίτερα σημαντική, ακριβώς επειδή είναι τόσο περίεργο.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από