Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Ο Γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ

Δύο χρόνια μετά το Γεγονός της 11ης Σεπτεμβρίου η ανθρωπότητα κάνει τον
απολογισμό: τι άλλαξε και προς τα πού πάει ο κόσμος μας; Ο γνωστός Γερμανός
κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ, λίγες εβδομάδες μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στη
Νέα Υόρκη, έγραφε ένα άρθρο («Le Monde», 20/11/2001) το οποίο εκτός από
επίκαιρο αποδείχνεται και προφητικό. Ιδιαίτερα όσον αφορά τη δύσκολη σχέση
μεταξύ ελευθερίας και ασφάλειας. Γι’ αυτό αξίζει τον κόπο να αναφέρουμε μερικά
αποσπάσματα.

«Όταν ο κίνδυνος της τρομοκρατίας γίνεται πολικό εργαλείο», έγραφε ο Μπεκ,
«τότε προβάλλει η ανάγκη μιας ασφάλειας που καταργεί την ελευθερία και τη
δημοκρατία… Εάν βρεθούμε μπροστά στο δίλημμα: ελευθερία ή επιβίωση, τότε
είναι πολύ αργά. H πλειοψηφία της ανθρωπότητας θα αποφασίσει ενάντια στην
ελευθερία».

Στις ΗΠΑ, την παρούσα αμερικανική κυβέρνηση δεν φαίνεται να την ταλαιπωρούν
πλέον τέτοια διλήμματα. H φιλοσοφία του Patriotic Act, το οποίο ψηφίστηκε από
το αμερικανικό Κογκρέσο σαράντα ημέρες μετά το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου,
είναι: «Δεν υπάρχει ελευθερία για τους εχθρούς της ελευθερίας». Αλλά ποιοι
είναι οι «εχθροί της ελευθερίας» και πού βρίσκονται; H απάντηση που δίνεται
φαίνεται να είναι: «πιθανόν παντού». Εάν όμως οι «εχθροί της ελευθερίας»
βρίσκονται «πιθανόν παντού», τότε η ελευθερία κινδυνεύει να μη βρίσκεται πια
πουθενά. Και οι κοινωνίες που ζουν με την ψύχωση του «πανταχού παρόντος»
εχθρού (όπως οι κοινωνίες υπό ολοκληρωτικά καθεστώτα) μετατρέπονται
αναπόφευκτα σε βασίλεια της αμοιβαίας καχυποψίας. Οι ελευθερίες και τα
δικαιώματα του ανθρώπου γίνονται τότε έννοιες άχρηστες και βλαβερές: όσοι τις
υπερασπίζονται θεωρούνται είτε τρομακτικά αφελείς είτε «ύποπτοι». Συνάμα,
ολόκληρες ομάδες ανθρώπων μπαίνουν σε «καραντίνα» ως ύποπτοι λόγω της
καταγωγής, του χρώματος, της εθνικότητας ή της θρησκείας τους.

«Τώρα», συνεχίζει ο Μπεκ στο άρθρο που προαναφέραμε, «σκιαγραφούνται δύο
ιδανικοί τύποι διεθνούς συνεργασίας ανάμεσα στα κράτη: τα διεθνικά κράτη της
επιτήρησης και τα κοσμοπολίτικα κράτη. Τα κράτη της επιτήρησης κινδυνεύουν να
εξελιχθούν σε κράτη-φρούρια. Σε αυτά τα κράτη οι λέξεις ασφάλεια και
στρατιωτικός μηχανισμός γράφονται με μεγάλα γράμματα, ενώ η ελευθερία και η
δημοκρατία με μικρά. H προσπάθεια για την οικοδόμηση ενός δυτικού κάστρου
ενάντια στον πολιτιστικό Άλλο – που είναι εξ ορισμού ύποπτος για σχέσεις με
την τρομοκρατία – είναι πανταχού παρούσα και θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια…

Μπροστά σε όλη αυτήν την κατάσταση η ερώτηση “τι καταπολεμάτε, τι καταπολεμάμε
όταν πρόκειται για τη διεθνή τρομοκρατία; ” έχει θεμελιώδη σημασία. Από τις
απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα μπορεί να προκύψει ένα κοσμοπολίτικο σύστημα
κρατών που βασίζεται στην αναγνώριση της ετερότητας των άλλων. Τα
κοσμοπολίτικα κράτη δεν καταπολεμούν μόνο τον τρόμο, αλλά και τις αιτίες του
τρόμου στον κόσμο […] Στις 11 Σεπτεμβρίου καταργήθηκε η απόσταση ανάμεσα σε
αυτούς που ευνοούνται και σε αυτούς που ποδοπατούνται από την
παγκοσμιοποίηση…».

Για την ώρα πάντως φαίνεται πως έχουμε μπει στη φάση των κρατών-φρουρίων, όπου
η ασφάλεια γράφεται με όλο και μεγαλύτερα γράμματα, ενώ οι ελευθερίες με όλο
και μικρότερα…