Mοντέρνα τέρατα πλάι μας

Πρώτη εβδομάδα του φθινοπώρου και οι νέες ταινίες πέφτουν σαν χαλάζι στα
χειμερινά σινεμά, που ανοίγουν εν μέσω βροχών, καύσωνα και… χιονιού,
αποδιοργανώνοντας τους σινεφίλ οι οποίοι δεν ξέρουν πού να πρωτοπάνε. Μα η
ταινία «Μοντέρνοι καιροί» («Modern times») του Τσάρλι Τσάπλιν κάνει όλες τις
άλλες απλώς… οδοντόκρεμες. Κι ας έχει γυριστεί πριν από 67 χρόνια!

Ο φασισμός ανεβαίνει – το φιλμ γυρίστηκε το ’36 και είναι η τελευταία βουβή
ταινία του Τσάρλι Τσάπλιν (1889-1977). Παρ’ όλα αυτά, οι Κόκκινοι ήταν τότε ο
φόβος και ο τρόμος της καπιταλιστικής Δύσης. Μα ο Σαρλό δεν είναι με το μέρος
κανενός. Είναι ο Παγκόσμιος Άνθρωπος – πέρα από ιδεολογίες. Ο Μικρός, ο Μέγας.
Ο επαναστάτης της ζωής που πολεμάει την έμφυτη αδικία στην ανθρώπινη φύση! Ζει
στη Δύση και γι’ αυτό επιτίθεται στην αδικία αυτού του συστήματος. Και η μοίρα
το έφερε να είναι μία καλλιτεχνική μεγαλοφυΐα που χειρίζεται το πιο…
καταστροφικό όπλο της ανθρώπινης ματαιοδοξίας και απληστίας, τη σάτιρα. Γι’
αυτό και τρία χρόνια αργότερα συνέτριψε, πρώτος και άοπλος, τον κανακάρη αυτών
των «Μοντέρνων καιρών», τον Χίτλερ, με τον «Δικτάτορά» του!

Οι «Μοντέρνοι καιροί» του Τσάρλι Τσάπλιν νίκησαν τον χρόνο και επί 67 χρόνια παραμένουν μια μοντέρνα ταινία

«H θεμελιωμένη πάνω στο κέρδος οργάνωση του κόσμου που τον κάνει απάνθρωπο»
είναι κατά τον Ζορζ Σαντούλ στην «Ιστορία του κινηματογράφου» του το θέμα των
«Μοντέρνων καιρών». Ένα φιλμ που σημειώνει στροφή καθώς ξεπερνάει την ατομική
τραγικότητα του μόνιμου ήρωά του και καταπιάνεται με τα μεγάλα θέματα του
σύγχρονου ανθρώπου. Τη μουσική της ταινίας την έγραψε ο ίδιος ο Τσάπλιν,
περιλαμβανομένου και του διαχρονικού «Smile». Εδώ, ο Σαρλό είναι ένας εργάτης
που συνθλίβεται από τον υστερικό και αδίστακτο ρυθμό των μηχανών στο
εργοστάσιο όπου δουλεύει. Με σεκάνς, δραματικές ενότητες που έχουν αφήσει
εποχή, όμως τότε είχαν προβλήματα με τη λογοκρισία πολλών χωρών (και της
Αμερικής), το φιλμ ξεκινάει με μοντάζ α λα Αϊζενστάιν – ένα κοπάδι πρόβατα και
επόμενα πλάνα, άνθρωποι της πόλης που τρέχουν να προλάβουν τη δουλειά τους
στον Ηλεκτρικό. Αμέσως μετά η σκηνή όπου ο Σαρλό σηκώνει τυχαία μια σημαία
«κόκκινου κινδύνου» που έχει πέσει από ένα φορτηγό και γίνεται αρχηγός σε μία
απεργιακή διαδήλωση ή οι άπειρες παρανοϊκές σκηνές στους τόπους εργασίας. Από
την παρακολούθηση με κάμερες των εργατών – κάτι που το βιντεογκέιμ σινεμά του
Χόλιγουντ το εμφανίζει σήμερα ως νέο – την αυτόματη και τρελή μηχανή ταΐσματος
των εργατών, μέχρι την πλήρη ρομποτοποίησή τους και την κατάληξη στο
τρελάδικο!

«Και επειδή ήξερε την έλλειψη χιούμορ της εξουσίας και της λογοκρισίας της,
μπόλιασε στον κεντρικό άξονά του σκετς παλαιότερων θεμάτων του – “Ο Σαρλό
πατινέρ”, “Ο Σαρλό γκαρσόνι” κ.λπ. – για να τους ξεγελάσει, ώστε να μπορέσει
να περάσει τα μηνύματα του», επισημαίνει ο φίλος μου ο Δημήτρης που βλέπουμε
μαζί τις ταινίες. «Γι’ αυτό και οι “Μοντέρνοι καιροί” είναι πρωτοποριακό και
προφητικό κοινωνικά έργο. Γιατί; Δεν έχουμε παρά να σταθούμε και να δούμε πώς
τρέχουμε όλοι μας σήμερα στην ”πολιτισμένη” Δύση. Δεν χρειάζεται κανένα άλλο
σχόλιο», καταλήγει η Αντιγόνη, η τρίτη της παρέας μας.

Τα καρτούν μπορούν και ονειρεύονται

Αυτή, μάλιστα, είναι ταινία κινουμένων σχεδίων που δεν αντιγράφει και δεν
μαϊμουδίζει α λα Ντίσνεϊ τον κόσμο των μεγάλων. Αντίθετα, είναι ένα σκεπτόμενο
καρτούν! Ένα καρτούν που δεν απλουστεύει τους χαρακτήρες των ηρώων του. Ένα
καρτούν που κριτικάρει, «φτύνει» τον κόσμο των μεγάλων και βάζει το μυαλό των
μικρών θεατών να πλάσουν έναν διαφορετικό – με τη δυναμική των νέων ανθρώπων
να τον αλλάξουν ή έστω να ονειρευτούν έναν καλύτερο. Πάνω απ’ όλα, είναι ένα
φιλμ κινουμένων σχεδίων για όλες τις ηλικίες!

«Ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων», με ένα σκεπτόμενο καρτούν από την Ιαπωνία

Το φιλμ του Γιαπωνέζου Χαγιάο Μιγιαζάκι «Ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων»
(«Spirited away») κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου και το
Όσκαρ καλύτερης ταινίας κινουμένων σχεδίων 2003! Ηρωίδα της είναι η 10χρονη
Τσιχίρο, που μαζί με τους γονείς της χάνεται σε μία πόλη-φάντασμα όπου η
απληστία των γονιών της τούς κάνει να μεταμορφωθούν σε γουρούνια! Και η μικρή
θα προσπαθήσει να λύσει τα μάγια, αντιμετωπίζοντας μάγισσες, πνεύματα,
φαντάσματα και κάθε λογής θαύματα…

«Όσο για την αισθητική πλευρά της ταινίας, έχεις μπροστά σου αλλεπάλληλους
πίνακες που θαρρείς κι έχουν βγει από υδατογραφίες κινέζικης τέχνης,
μπολιασμένης με την αισθητική του κόμικς, αλλά και του Ντε Κίρικο ή του Μπος.
Εδώ, όμως, το κόμικς δεν στηρίζεται στην απλούστευση και στη σωματική διόγκωση
των ηρώων, μα στο φανταστικό και στον θρύλο της παράδοσης, που σε όλες τις
χώρες εμπεριέχει το άγριο και παραμορφωμένο, για να προκαλέσει φόβο και να
συνετίσει την ανθρώπινη βαρβαρότητα» τονίζει ενθουσιασμένη η Αντιγόνη.

H ζωή δεν βαλσαμώνεται

Κοίτα να δεις πώς τη βρίσκεις από κει που δεν το περιμένεις! Πού να το
φανταζόσουν ότι μια γαλλική ταινιούλα με δύο μόνο πρόσωπα – μία πιτσιρίκα και
ένας γέρος συλλέκτης πεταλούδων ψάχνουν για νέα… θύματα στις Άλπεις! – θα σ’
έπιανε από τη μύτη! Κι όμως, όλοι οι συνάδελφοι στη δημοσιογραφική προβολή –
κι όχι μόνο εγώ με τους φίλους μου που βλέπουμε μαζί τις ταινίες – έμειναν στη
θέση τους μέχρι το τελευταίο πλάνο! Κι ας μην αποφεύγει η «Πεταλούδα» («Le
papillon») τα ηθικοπλαστικά διδάγματα. Κι ας μπορείς να την χαρακτηρίσεις
εύκολα «παιδική». Ο Φιλίπ Μουίλ καταφέρνει να σκηνοθετήσει (δικό του και το
σενάριο) ένα ζηλευτό ζαχαρωτό φιλμάκι. Και ο Μισέλ Σερό είναι άλλη μία φορά
έξοχος. Όσο για τη μικρή Κλερ Μπουανίκ – σωστή Πίπη Φακιδομύτη – σε
ξετρελαίνει με τη φυσικότητά της και σού ‘ρχεται να τη… σκάσεις απ’ τα
φιλιά!

Οικογενειακά μυστικά και ψέματα

Το εθνικό είναι απόλυτα παγκόσμιο. Και ο Ισλανδός σκηνοθέτης Μπαλτάσαρ
Καρμακούρ φαίνεται να το είχε καταλάβει από την πρώτη και πολύ καλή ταινία
του, το «101 Ρέικιαβικ», που είδαμε στις αρχές του καλοκαιριού (ας το
προσέξουν, επιτέλους, αυτό οι Έλληνες σκηνοθέτες που συνεχίζουν να
μαϊμουδίζουν…). Τώρα, στη δεύτερη ταινία του, τη «Θάλασσα» («The sea»)
ασχολείται με ένα καθαρά εθνικό θέμα για να το απογειώσει σε παγκόσμιο,
τουλάχιστον ευρωπαϊκό. H καταστροφή της εσωτερικής δομής της ισλανδικής
οικογένειας και κοινωνίας ασφαλώς και αφορά όλες τις παραδοσιακές κοινωνίες
των ευρωπαϊκών χωρών. Ήρωες της ταινίας είναι τα μέλη μεγάλης οικογένειας που
ο «πατέρας-αφέντης», ένας αυτοδημιούργητος ιχθυοκαλλιεργητής, το μεγάλο
αφεντικό της περιοχής, τους καλεί στο μικρό ψαροχώρι του. Και πάνε όλοι,
ελπίζοντας να τα τινάξει ο παλιόγερος για να αξιοποιήσουν την περιουσία του…
Μια συνάντηση που δεν θα αργήσει να βγάλει στο χιονισμένο και μονίμως παγωμένο
τοπίο τα καταπιεσμένα, αμαρτωλά και συμφεροντολογικά αισθήματα όλων τους.
Αφορμή για τη σύγκρουση και τη διάλυση των δεσμών της οικογένειας θα σταθεί,
ασφαλώς, το χρήμα. Τα συμφέροντά τους κινδυνεύουν από μεγάλες εταιρείες της
πρωτεύουσας που αρπάζουν τις επιχειρήσεις των χωριών στις ακτές της Ισλανδίας.
Αυτό θα τους κάνει να φαγωθούνε μεταξύ τους.

Μια ταραγμένη και βρώμικη «Θάλασσα» από την Ισλανδία μάς αφορά

«Ένα σενάριο που σκιαγραφεί ζηλευτά τους χαρακτήρες του, ξέρει τι θα πει
δραματικές συγκρούσεις και κορυφώσεις και δεν φοβάται να τις φτάσει στα άκρα.
Και ο σκηνοθέτης – το σενάριο είναι γραμμένο από τον ίδιο και τον Ολοφούρ
Χαουκούρ Σιμόναρσον – έχει σκάψει βαθιά μέσα στο κάθε πρόσωπο και καταφέρνει
να φτιάξει ένα φιλμ που δεν λυπάται κανέναν ήρωα και καμία γενιά. H γιαγιά
είναι… ούφο, οι γονείς έχουν λερωμένη τη φωλιά τους, τα παιδιά είναι
υστερικά και ανίκανα να δουλέψουν και τα εγγόνια είναι “φυτά”. Μα, πάνω απ’
όλα, η ταινία τα βάζει με τους γονείς. Αυτούς που έπλασαν τον σημερινό κόσμο
μας! Έναν κόσμο που, δήθεν, στα προσφέρει όλα, αλλά στην πραγματικότητα σε
έχει στη γωνία και ελέγχει την παραμικρή σκέψη σου» επισημαίνει ο Δημήτρης και
συμφωνούμε μαζί του.

Ενάρετοι με το ζόρι

Κρίμα. Αν δεν ήξερες πως το «Βρώμικα όμορφα πράγματα» («Dirty pretty things»)
είναι σκηνοθετημένο από τον Στίβεν Φρίαρς, θα έπαιρνες όρκο ότι το έχει
γυρίσει ο… Φώσκολος! Αλλά όλοι έχουν δικαίωμα στην αποτυχία. Ακόμα και
σκηνοθέτες του διαμετρήματος του Άγγλου Στίβεν Φρίαρς (γεννημένος το 1941),
που μας έχει χαρίσει πολύ σπουδαία έργα.

Συμφωνούμε με την ατάκα της ταινίας «τίποτα πιο επικίνδυνο από τον ενάρετο
άνθρωπο». Αλλά, δυστυχώς, αυτή οδηγεί σε ηθικοπλαστικές διδαχές σαλονάτων
αναλύσεων περισπούδαστων φελλών. Χωρίς να υπάρχει ο λερωμένος και βρώμικος από
τον δρόμο ιδρώτας στα σώματα και στη σκέψη των ηρώων – ό,τι ακριβώς υπήρχε
στις παλιές ταινίες του Φρίαρς.

«Βρώμικα όμορφα πράγματα», αλλά η απογοήτευση είναι μεγάλη όταν ξέρεις ότι αυτό το φιλμ το υπογράφει ο Στίβεν Φρίαρς

Εδώ, έχουμε την Οντρεΐ Τοτού της «Αμελί» ως Τουρκάλα και παράνομη μετανάστρια
στο Λονδίνο – ελάχιστα πείθει – και τον Τσιγουετέλ Εγιοφόρ ως Νιγηριανό
μετανάστη που μπλέκουν μ’ έναν νονό της νύχτας ο οποίος κάνει εμπόριο
ανθρωπίνων οργάνων με δότες μετανάστες. Και αμοιβή, την έκδοση πλαστών
διαβατηρίων που θα τους επιτρέψουν να φύγουν και να κυνηγήσουν το αμερικανικό
όνειρο! Θέμα συγκλονιστικό, που έχει δει πολλές φορές το φως της δημοσιότητας.
Και μπράβο στον καταξιωμένο Φρίαρς που συνεχίζει να έχει στραμμένα τα μάτια
του στον καθημερινό πόνο. Αλλά το αποτέλεσμα δεν είναι του επιπέδου του. Τον «μικραίνει».

Χοντροκομμένες εξυπνάδες

«Hulk» και η χοντροκοπιά του ψηφιακού βγάζει μάτι

Νέο κρίμα. Αυτή τη φορά για τον 49χρονο Ταϊβανό Ανγκ Λι («Γαμήλιο πάρτι, ποτό,
αρσενικό, θηλυκό»,«Λογική και ευαισθησία»,«Παγοθύελλα»,«Τίγρις και δράκος»)!
Μετά τον τελευταίο, έβαλε φαίνεται στοίχημα να τσακίσει τους ανεγκέφαλους των
ταινιών α λα «Σπάιντερμαν» και να δώσει καλλιτεχνική υπόσταση και κύρος στο
κόμικς – αν και το είδος δεν την χρειάζεται, την έχει από μόνο του.

Πήρε, λοιπόν, το κόμικς της Marvel «The incredible Hulk» και του άλλαξε τα
φώτα. Ναι μεν μεταφέρει στο πανί τη λογική του κόμικς – τετραγωνάκια στην
οθόνη με παράλληλη δράση – αναπτύσσει τους χαρακτήρες, κυρίως του
πρωταγωνιστή, αλλά, όταν αυτός μεταμορφώνεται σε τέρας, η χοντροκοπιά του
ψηφιακού γίγαντα είναι καραγελοία. Μόνο ως παρωδία των αέρινων και
εμπνευσμένων πεταγμάτων του «Τίγρη και δράκου» μπορεί να τα εκλάβει ένας
σινεφίλ που σέβεται τον εαυτό του!

Άλλο κι αυτό… Τέτοια έλλειψη γούστου και φινέτσας – και να σκεφτείς ότι
είναι γαλλικής προέλευσης! – στη μαύρη κωμωδία «Καλώς ήρθατε στο σπίτι των
Ρόουζ» («Bienvenue chez les Rozes»), που οι ταινίες του Νίκου Ζερβού να
φαντάζουν πιο… έξυπνες! Δύο επικίνδυνοι κακοποιοί δραπετεύουν από τη φυλακή
εισβάλλουν σ’ ένα σπίτι μεγαλοαστών και βρίσκουν απ’ αυτούς τον… δάσκαλό
τους. Τι το ήθελε ο Φρανσίς Παλιό να κάνει εδώ την πρώτη του σκηνοθετική
δουλειά; Καλά δεν καθόταν στο θέατρο, στην ποίηση και στα σενάρια τηλεταινιών;
Κρίμα την Καρόλ Μπουκέ, που κρατιέται πάντως μια χαρά.

Εδώ πια… παραδίνεσαι. Στη «Λάθος στροφή» («Wrong turn») δεν έχει πιο κάτω!
Είναι ταινία τρόμου στο ύφος των αντίστοιχων ταινιών του ’70, αλλά τέτοιες και
πολύ καλύτερες, αμέτρητες στα ράφια των βιντεοκλάμπ. Μια παρέα νεαρών φίλων
χάνεται στο δάσος και τρεις λύκοι τούς πετσοκόβουν…

Τα Oscar της εβδομάδας

Διαχρονικής και πικρής αλήθειας: Στους «Μοντέρνους καιρούς»

Μεγαλοφυΐας: Στον Τσάρλι Τσάπλιν, που η Ακαδημία τον είχε σνομπάρει

Διαλυμένης οικογένειας: Στη «Θάλασσα» από την Ισλανδία, που μας χαρίζει
δεύτερη κινηματογραφική έκπληξη αυτό το καλοκαίρι

Σκεπτόμενου καρτούν: Στο «Ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων»

Ανδρικής ερμηνείας: Φυσικά στον Σαρλό

Γυναικείας ερμηνείας: Στην πιτσιρίκα της «Πεταλούδας» και στην
πιτσιρίκα… καρτούν στο «Ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων»

Αθωότητας: Στο πέταγμα της «Πεταλούδας»

Αποτυχίας: Στα «Βρώμικα όμορφα πράγματα» του Στίβεν Φρίαρς

Απάτης: Στον πολυεκατομμυριούχο «Hulk»

Φινετσάτης χοντροκοπιάς: Στο γαλλικό «Καλώς ήρθατε στο σπίτι των Ρόουζ»

Λάθος… ταινίας: Στη «Λάθος στροφή»