Tην ταυτότητά σας…

Ποία η ταυτότητα του Νεοέλληνα; Έλα ντε… Επί περίπου τρεις αιώνες δεν έχουν
σταματήσει οι αντιπαραθέσεις μεταξύ «παραδοσιακών» και «νεωτερικών», όποιες
ετικέτες κι αν είχαν οι δύο πλευρές.

Το περιοδικό καλεί τους αναγνώστες του (με βάση την «ανοικτή ελληνικότητα» που
υπερασπίζεται) να μελετήσουν τα δοκίμια και αυτού και του προηγουμένου
τεύχους, έτσι ώστε κριτικά αλλά νηφάλια να ανιχνεύσουν συνθετικές απαντήσεις
«στα ερωτήματα και στις ζωτικές ανάγκες που θέτει ο σύγχρονος και ραγδαία
μεταβαλλόμενος κόσμος».

Ο καθηγητής στο Πάντειο Παναγιώτης Ήφαιστος, στο δοκίμιό του και σε μία από
τις επισημάνσεις για τη διαμάχη περί την νεοελληνική ταυτότητα, σημειώνει:

«H ταυτότητα μιας ελεύθερης (δηλαδή πολιτικά κυρίαρχης) κοινωνίας προικισμένης
με πολιτική κυριαρχία δεν μπορεί να οριστεί με ακρίβεια. H συλλογική
ταυτότητα, οι συλλογικές ηθικοφιλοσοφικές παραδοχές και τα συλλογικά
κοσμοθεωρητικά στηρίγματα των ηθικοκανονιστικών δομών οικοδομούνται σταδιακά,
αθροιστικά και με ιδιόμορφο και ιδιαίτερο τρόπο για κάθε κοινωνία. Ανά πάσα
στιγμή, το συλλογικό πνευματικό και αισθητό περιεχόμενο μιας εθνικής –
κρατικής δομής κατοπτρίζει τα πολιτισμικά κληροδοτήματα του παρελθόντος,
συμψηφίζει προόδους και οπισθοδρομήσεις, πληθώρα αντιθετικών εισροών (εκ των
οποίων άλλες την ενισχύουν – εμπλουτίζουν και άλλες την εξασθενίζουν) και
ενσωματώνει ηθικοκανονιστικά κριτήρια που αφορούν το καθεστώς συναλλαγών στο
εσωτερικό της “κοινότητας” των κυρίαρχων – ανεξάρτητων κρατών».

Ο Κωστής Παπαγιώργης δίνει συνέντευξη στον εκδότη του περιοδικού Μανώλη
Βελιτζανίδη και στο ερώτημα αν η «ελληνικότητα» είναι ξενόφερτο ιδεολόγημα,
απαντάει αφοριστικά:

«Ασφαλώς. Και δεν την επέβαλαν στανικά οι ξένοι. Εμείς σαν φερέφωνα θελήσαμε
να γίνουμε αυτό που μας θεωρούσαν. Μασκαριλίκια βέβαια, καραγκιοζιλίκια με τα
γνωστά επακόλουθα. Αντί να δούμε θετικά τις ιδιοτυπίες των κατά τόπους
κοινωνιών (Μακεδόνες, αρβανίτες, νησιώτες, κωνσταντινουπολίτες, επτανήσιοι,
μοραΐτες, ρουμελιώτες, ηπειρώτες), αφήσαμε τους ανθρώπους και στραφήκαμε στην
κενολογία των ιδεών. Έτσι πλάστηκε μια ανούσια οντότητα νεοέλληνα που δεν μας
μοιάζει κι ούτε βέβαια της μοιάζουμε. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που
μεγαλώνοντας αντιλαμβανόμαστε ότι δεν έχουμε εσωτερική δόμηση. Ο ψυχισμός
χτίζεται έξωθεν, διά του μιμητισμού και της υιοθεσίας. Πάμε στα ξένα
πανεπιστήμια για να αγοράσουμε μυαλό – αυτή την έκφραση τη βρίσκει κανείς τόσο
στον Παπαδιαμάντη όσο και στον Ντοστογιέφσκι – και με την επάνοδο αυτό το
“μυαλό” γίνεται μίασμα».

Μεταξύ των άλλων δοκιμίων να σημειώσω αυτό του Παντελή Καλαϊτζίδη για τη σχέση
ορθοδοξίας και ελληνικής ταυτότητας «πέρα από τη βυζαντινολοτρία και την
ελληνοκεντρικότητα» καθώς και εκείνο του Νικήτα Χιωτίνη «για τη δικαίωση της
νεοελληνικής εμμονής στην αναζήτηση ιστορικής ταυτότητας και ιθαγένειας στο
χώρο της τέχνης». Το εξαιρετικά φροντισμένο τεύχος κοσμείται με σχέδια,
ζωγραφιές, κοστούμια και σκηνικά του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα.

«EN ΒΟΛΩ»

Άγιό μου τσιπουράκι…

Αυτή η τριμηνιαία περιοδική έκδοση του Δήμου Βόλου, όταν αναγράφει για κάποιο
θέμα τη λέξη «αφιέρωμα», την εννοεί. H προσέγγιση του αντικειμένου είναι
πολύπλευρη, συνοδεύεται με ντοκουμέντα και, από όσο μπορώ να κρίνω, έγκυρη.

Αφιερωματικό τεύχος, λοιπόν, για τις γεύσεις της Μαγνησίας με ελκυστικές
ενότητες: Διατροφικές συνήθειες των αρχαίων όπως προέκυψαν από την
αρχαιολογική έρευνα στο Διμήνι και στη Δημητριάδα, τα πηλιορείτικα και τα
προσφυγικά μαγειρέματα, η ορολογία της τοπικής κουζίνας, τα αλιεύματα, το
κρασί και τα γλυκά της περιοχής. Αλλά γεύσεις Μαγνησίας δίχως τα τσιπουράδικα
του Βόλου και της Νέας Ιωνίας… δεν υπάρχουν, γι’ αυτό η συνέντευξη με τους
παλιούς τσιπουράδες και η ιστορική αναδρομή για το τσίπουρο είναι, θαρρώ, η
καρδιά του αφιερώματος (επιμέλεια Γιάννης Κουτής, Γιώργος Σουλακούδης).

H αφήγηση των παλιών τσιπουράδων Αλέκου Καβούρα, Φώτη Παπαδή και Διονύση
Βούλγαρη είναι πολύτιμη, ξεφεύγει από το «κάθε 25άρι και διαφορετικός μεζές»
και καλύπτει τη μικροκοινωνιολογική πλευρά των φημισμένων τσιπουράδικων.

Εξαιρετική δουλειά και – επιτρέψτε μου – το λέω μετά λόγου γνώσεως, καθώς πριν
από 20 και κάτι χρόνια είχα την τύχη να γνωρίσω αυτούς τους χώρους της χαράς
και της ηδονής του ουρανίσκου με γνώστες ξεναγούς τον Χρήστο Δερβένη, τον
Θανάση Σαμαρά, τον Γιάννη Παπαδόπουλο, την Ελένη Σταμούλη, την Κατερίνα
Ακριβοπούλου, τον Πατή Κουτσάφτη και τους αξέχαστους Νίκο Σκυλοδήμο και Λιάνα
Αγκρή. Αν βρεθείτε προς τα κει, αναζητήστε μέσα στα στενά του Βόλου και της
Νέας Ιωνίας όσα από αυτά τα στέκια αξίζουν ακόμα το όνομά τους: αυλές θαυμάτων.

«ΦΙΛΟΤΕΛΙΚΗ ΛΕΣΒΟΣ»

25 χρόνια προσφοράς στον φιλοτελισμό

Δεν νομίζω να υπάρχει άλλη περιοδική έκδοση της περιφέρειας με τόσο
εξειδικευμένο αντικείμενο όπως ο φιλοτελισμός, που να ξεπέρασε τα 25 χρόνια
ζωής. Το κατάφερε η «Φιλοτελική Λέσβος» με αρκετό μόχθο, όπως δείχνει το
ιστορικό της που είχε την ευγένεια να μας στείλει ο πρόεδρος της Φιλοτελικής
Εταιρείας Λέσβου Ιωάννης N. Γουγούλας.

Όλοι γνωρίζουμε πόσες γνώσεις, από πολλά πεδία, προσλαμβάνουν όσοι ασχολούνται
με τον φιλοτελισμό. Το περιοδικό ευτυχώς δεν δημοσιεύει μόνο εξειδικευμένα
άρθρα που θα άφηναν αδιάφορους τους μη φιλοτελιστές. Αντίθετα, δίνει σελίδες
σε ελκυστικά κείμενα, με πλούτο ιστορικών πληροφοριών, όπως αυτό του
χαλκέντερου και εκλεκτού συναδέλφου Πέτρου Λινάρδου για τη «Θαλασσινή
αισθητική» του ελληνικού γραμματοσήμου σε μια διαδρομή 88 χρόνων (1913-2001).

«Χρειάσθηκε», σημειώνει ο Π. Λινάρδος, «να περάσει μισός αιώνας (για την
ακρίβεια 53 χρόνια) από την πρεμιέρα του ελληνικού γραμματοσήμου (1861) ώστε
να εμφανισθεί γραμματόσημο μεικτής μορφής (παράκτιες εγκαταστάσεις και πλοίο,
πιο σωστά ένα φαινομενικά ασήμαντο “πλεούμενο”). Στην αναμνηστική έκδοση του
1913 για την ένωση της Κρήτης με τη μητέρα – πατρίδα τα παράκτια κτίσματα και
η υψωμένη ελληνική σημαία, καθώς και η παλιά προβλήτα της Σούδας είναι τα
κύρια συστατικά του γραμματοσήμου με πρώτο πλάνο τη θάλασσα. Κάπου διακρίνεται
ένα “πανί” μια μικρή φελούκα να λικνίζεται στα κύματα. Έτσι έγινε η αρχή».

«ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ»

Ιράκ

Τέσσερα κείμενα αποτελούν την αρθρογραφική ενότητα για τον πόλεμο στο Ιράκ,
αλλά και για ό,τι προηγήθηκε και ό,τι ακολούθησε. Ενδεικτικοί οι τίτλοι:
Γιώργου Γιαννουλόπουλου: «Τελείωσε ο πόλεμος;», Ιωάννας Λαλιώτου:
«Αμερικανικός εθνικισμός», Πολυμέρη Βόγλη: «Το αντιπολεμικό κίνημα – Μια
σύγχρονη δημοκρατική πρόκληση», Δήμητρας Λαμπροπούλου: «H βία πριν την
πολιτική».

Εξαιρετικά διαφωτιστικό το μελέτημα της Ευτέρπης Μήτση «Στη σκιά των Μνημείων
– Αρχαιολάτρες και αρχαιόσυλοι στην Ελλάδα του 18ου αιώνα». H μελετήτρια
παρουσιάζει τον τρόπο προσέγγισης των ξένων περιηγητών προς τον αρχαίο
πολιτισμό αλλά και προς την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα και καταλήγει:

«Οι Βρετανοί περιηγητές του 18ου αιώνα συνάντησαν το παρόν της Ελλάδας μόνο
και μόνο για να πλησιάσουν το παρελθόν της. Ελάχιστοι μελέτησαν το παρελθόν
για να πλησιάσουν το πολύπλοκο και διφορούμενο παρόν της».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΙΝΔΙΚΤΟΣ»: Καλλιδρομίου 64, Αθήνα – 114 73, τηλ. 210-8251.889.

* «EN ΒΟΛΩ»: Μικρασιατών 81, Βόλος – 383 33, τηλ.: 24210-39644..

* «ΦΙΛΟΤΕΛΙΚΗ ΛΕΣΒΟΣ»: T.Θ. 63, Μυτιλήνη – 811 00, τηλ.: 22510-20136.

* «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ»: Βαλαωρίτου 12, Αθήνα – 106 71, τηλ.: 210-3628.501.