Δρόμοι

Το 1867…

… ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι και η σύζυγός του μετακόμισαν στη Δρέσδη της
Γερμανίας αναζητώντας θεραπεία για την επιληψία του. Μολονότι ήταν τόσο φτωχοί
που πούλησαν τα έπιπλά τους για να μπορέσουν να κάνουν εκείνο το ταξίδι, το
διάστημα που πέρασε ο Ντοστογιέφσκι στη Γερμανία ήταν στην αρχή ήρεμο και
παραγωγικό. Μα, ύστερα, σαν να τον κυρίεψε μια οικονομική μανία, αποφάσισε πως
ο μοναδικός τρόπος για να ξεφύγει από τη φτώχεια ήταν η ρουλέτα.

Στο Αμβούργο…

… δεν άφησε λέσχη για λέσχη. Έγραφε στη σύζυγό του πως ακόμη και ο ίδιος
έβρισκε τα καμώματά του επαίσχυντα και αποκρουστικά, αλλά παρ’ όλα αυτά ο
πειρασμός ήταν ακατανίκητος. Δεν άργησε να χάσει όσα είχε και δεν είχε, όπως
του είχε ξανασυμβεί πολλές φορές στο παρελθόν. Για να μπορέσει να επιστρέψει
με την οικογένειά του στη Ρωσία, του έστειλε χρήματα ο εκδότης του. Όπως
έγραφε ένας βιογράφος του, «στον Ντοστογιέφσκι άρεσε ο τζόγος για τον τζόγο, η
ευτέλειά του, ο τρόμος του, το γλυκό του βασανιστήριο, σαν να το ζητούσε αυτό
η ίδια του η φύση – τα ακραία αισθήματα, την πάλη με τη μοίρα, τη γεύση του
αφανισμού. Ένοχες ηδονές. Ηδονικές ενοχές».

Τα βιβλία…

… του Ντοστογιέφσκι είναι γεμάτα ήρωες που βασανίζονται από τη συνείδησή
τους και από χαρακτήρες που στις πράξεις τους τούς σπρώχνει κάτι ακατανίκητο.
Στους τζογαδόρους που περιγράφει συνήθως συμβαίνουν και τα δύο. Μέσα από
αυτούς ο Ρώσος συγγραφέας εξερευνά τις ένοχες ηδονές, τις σπρώχνει στα άκρα,
δείχνει πως όχι μονάχα ο τζόγος μα και πολλές άλλες δραστηριότητες κάνουν τον
άνθρωπο να νιώθει ταυτόχρονα ντροπή και αγαλλίαση. Έκτοτε, μετά τον
Ντοστογιέφσκι, αυτό το αίσθημα έχει στις μέρες μας φθαρεί. Σαν να μην μπορούμε
πια – και να μην πρέπει – να νιώθουμε όχι μονάχα αυτά τα δυο μαζί, αλλά ούτε
και το καθένα χωριστά. Αυτό παρατηρεί ο Άντι Λάμεϊ και γράφει στη «Νάσιοναλ
Ποστ» πως παντού διαβάζουμε άρθρα και έρευνες που μας προτρέπουν να μη
νιώθουμε ενοχές για τίποτα. Μα ακόμη και όταν νιώθουμε ενοχές, είναι αμφίβολο
πόσες από αυτές είναι γνήσιες. Ακούμε εκείνον που οδηγεί ένα πανάκριβο
αυτοκίνητο να μας εξηγεί πως κάποτε νιώθει ενοχές γι’ αυτό. Όμως, όσο και αν
προσπαθεί να μας πείσει, μας μένει πάντα η αμφιβολία πως στην πραγματικότητα
δεν πρόκειται για αίσθημα ενοχής αλλά περηφάνιας.

Αισθήματα…

… ψευδή είναι γεμάτη η ζωή μας και όχι μονάχα ανάλαφρη συνείδηση, μα ούτε
και βαριά από ενοχές μπορούμε να έχουμε. Ο ψίθυρος μέσα μας αδυνατίζει και
σβήνει, ο ίδιος εκείνος ψίθυρος που έκανε τον Ντοστογιέφσκι να σηκωθεί από το
τραπέζι της ρουλέτας και να καταπιαστεί με τα βιβλία του. Στα δικά μας
«βιβλία» δεν υπάρχουν πια ηρωικοί χαρακτήρες σαν τους δικούς του.