«Πολεμούν» για τον μαυροπετρίτη!

H Χερσόνησος Τηγάνι, η Άγρια και Ήμερη Γραμβούσα, το Ποντικονήσι είναι νησιά
προστατευόμενα από το ευρωπαϊκό δίκτυο Φύση 2000. Το ενετικό κάστρο πάνω στην
Ήμερη Γραμβούσα, είναι μνημείο ιστορικό, ενταγμένο στο πρόγραμμα «Κάστρων
Περίπλους» του υπουργείου Πολιτισμού. H προστασία φυσικής και ιστορικής
κληρονομιάς φαίνεται πως δεν μπορεί να προχωρήσει παράλληλα. Το Μουσείο
Φυσικής Ιστορίας Κρήτης και η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία καταγγέλλουν πως
οι εργασίες ανάδειξης του κάστρου (φωταγώγηση, δημιουργία ξενώνα και
αναψυκτηρίου) γίνονται με κίνδυνο να καταστρέψουν το οικοσύστημα, χωρίς να
προηγηθεί μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Οι αρχαιολόγοι απαντούν πως οι
εργασίες είναι νόμιμες και συμβατές με την προστασία του περιβάλλοντος.

H διαμάχη έφθασε μέχρι την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Περιβάλλοντος και
μαίνεται αδυσώπητη πάνω από τις φωλιές του μαυροπετρίτη, του μύχου, του
αρτέμη, του θαλασσοκόρακα, του πετρίτη και άλλων μεταναστευτικών πουλιών που
επιλέγουν τη Γραμβούσα ως τόπο αναπαραγωγής και στάση ξεκούρασης, στο μακρύ
ταξίδι τους. «H περιοχή εντάσσεται στο δίκτυο Φύση 2000, γεγονός που καθιστά
την προστασία της νομική υποχρέωση της χώρας και την πραγματοποίηση ειδικής
μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, νομική προϋπόθεση για τη διεξαγωγή
οποιουδήποτε έργου», λέει η Σταυρούλα Παπούλια, από την Ορνιθολογική Εταιρεία.
Και υποστηρίζει ότι τέτοιου είδους μελέτη δεν έγινε ποτέ.

«Οι εργασίες γίνονται βάσει μελετών, εκεί όπου βρίσκεται το κάστρο και δεν
επηρεάζουν τις περιοχές όπου ζουν τα πουλιά», απαντά ο προϊστάμενος της
αρμόδιας 13ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων κ. Μιχάλης Ανδριανάκης. «Οι
μαυροπετρίτες και οι γλάροι βρίσκονται στην άλλη πλευρά του νησιού», τονίζει
και περιγράφει ως «υπερβολές» και «γελοιότητες» τις αντιδράσεις.

Οι εργασίες πάντως προχωρούν. Εκτός από τις αναστηλώσεις στο τείχος του
κάστρου, έχουν ήδη κατασκευαστεί τρία κτίσματα (κατάλυμα για τον φύλακα και
τους επιστήμονες που θα πραγματοποιούν μελέτες στο νησί, αναψυκτήριο και
τουαλέτες για τους επισκέπτες). Προγραμματίζεται επίσης ηλεκτροφωτισμός του
κάστρου και των καταλυμάτων – ένα ακόμη σημείο έντονης διαφωνίας. «Το κάστρο
δεν πρόκειται να φωταγωγηθεί ολόκληρο», λέει ο κ. Ανδριανάκης. «Θα
τοποθετηθούν έξι λαμπτήρες στην πύλη του φρουρίου, οι οποίοι θα ανάβουν μια
φορά τον χρόνο, όταν γίνεται κάποια εκδήλωση». «Μια αυστηρά προστατευόμενη
περιοχή δεν μπορούμε να την ηλεκτροφωτίσουμε», λέει ο κ. Πέτρος Λυμπεράκης,
ερευνητής στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης.

Τα κτίσματα σύμφωνα με τους αρχαιολόγους και τον κ. Ανδριανάκη, «δεν
ξεπερνούν τα 50 τετραγωνικά και είναι απαραίτητα για τους επισκέπτες». «Το
γεγονός ότι η περιοχή είναι προστατευόμενη, δεν σημαίνει ότι θα την κλείσουμε
με συρματόπλεγμα», απαντά ο κ. Λυμπεράκης. «Έχουμε ένα εξαιρετικό μνημείο της
φύσης και της Ιστορίας και πρέπει να δούμε ποιες ανθρώπινες δραστηριότητες
επιτρέπονται και ποιες όχι».

Μετά τις καταγγελίες των οικολόγων, το ΥΠΕΧΩΔΕ έστειλε κατεπείγον έγγραφο στη
Νομαρχία και στην Περιφέρεια για να ελέγξουν το σύνολο των εργασιών στη
Γαμβούσα, ενώ το Νομαρχιακό Συμβούλιο Χανίων θα εξετάσει αν έχουν γίνει παρανομίες.

98 είδη πουλιών και 400 φυτών

Στη Γραμβούσα, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που έγινε από το Τμήμα Βιολογίας του
Πανεπιστημίου Κρήτης, το Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων και τον
Οργανισμό Ανάπτυξης Δυτικής Κρήτης, έχουν καταγραφεί περισσότερα από 400 είδη
φυτών, μεταξύ των οποίων 26 ενδημικά της Κρήτης, τέσσερα τα οποία
περιλαμβάνονται στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας και 25
προστατευόμενα είδη. Τα είδη πουλιών που ζουν ή περνούν από το νησί ξεπερνούν
σε αριθμό τα 98. Από αυτά, 40 φωλιάζουν στον βιότοπο ή στη γύρω περιοχή,
είκοσι έξι είδη προστατεύονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ενώ 14 είδη
(μεταξύ των οποίων ο μαυροπετρίτης, ο μύχος, ο αρτέμης, ο θαλασσοκόρακας και ο
πετρίτης) περιλαμβάνονται στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Σπονδυλωτών της
Ελλάδας. Το δε κάστρο, γύρω από το οποίο ερίζουν αρχαιολόγοι και οικολόγοι,
κατασκευάστηκε από τους Ενετούς το 1582.

«Στέγη» για 4.500 ζευγάρια

Περίπου 4.500 ζευγάρια μαυροπετρίτη (falco eleonorae) αναπαράγονται στην
Ελλάδα κάθε χρόνο. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί στο 75% του συνολικού πληθυσμού
του είδους σε ολόκληρο τον κόσμο, γι’ αυτό και η προστασία των βιοτόπων του
κρίνεται απαραίτητη. Ο μαυροπετρίτης, όπως επίσης οι μύχοι, οι αρτέμηδες και
οι θαλασσοκόρακες ανήκουν στα θαλασσοπούλια. Όπως εξηγεί η Σταυρούλα Παπούλια,
βιολόγος και υπεύθυνη προστατευόμενων περιοχών στην Ορνιθολογική Εταιρεία, «τα
πουλιά αυτά χρησιμοποιούν τις νησίδες ως σημείο ξεκούρασης και αναπαραγωγής
κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, περίοδος κατά την οποία μπορούν ευκολότερα να
βρουν μικρά πουλιά – τροφή πολύ πιο πλούσια σε πρωτεΐνες από τα έντομα – για
να θρέψουν με αυτά τα μικρά τους».