Δρόμοι

Ο συγγραφέας…

… Νιλ Άτσερσον είδε μια φορά όλη και όλη τον Νικήτα Σεργκέγεβιτς Χρουστσώφ,
και αυτό όταν ο Σοβιετικός ηγέτης ήταν στο φόρτε του. Εκατό χιλιάδες άνθρωποι
είχαν μαζευτεί στο Ανατολικό Βερολίνο για να τον ακούσουν. Δεν είχε την
υπομονή να κόβει τις φράσεις του για να τον προλαβαίνει ο διερμηνέας, και έτσι
κανείς δεν καταλάβαινε λέξη. Ξαφνικά, σαν να έχασε ακόμη και αυτός ο Θεός την
υπομονή του, η καλοκαιριάτικη μέρα μαύρισε και άρχισε να ρίχνει καρεκλοπόδαρα.
Τα πλήθη έτρεχαν παντού να κρυφτούν αδειάζοντας την πλατεία. Μονάχα ο
Χρουστσώφ απέμενε όρθιος κάτω από τη βροχή και ο Άτσερσον τον κοίταζε να
σηκώνει ακόμη τις γροθιές του στον αέρα. Έμοιαζε με χωριατόπαιδο που σκούπιζε
τη μύτη του στο μανίκι του.

Αν τα θυμάται…

… σήμερα όλα αυτά ο Άτσερσον στο «Λόντον Ριβιού οβ Μπουκς» είναι με την
ευκαιρία της βιογραφίας του Χρουστσώφ, που έγραψε ο Ουίλιαμ Τάουμπμαν. Γεμάτη
τέτοια επεισόδια ήταν η ζωή του Χρουστσώφ. «Ο μικρός μου Λενινάκος!», του
έλεγε ο Στάλιν και του χάιδευε κοροϊδευτικά τη φαλάκρα. «Κούφιο είναι από
μέσα». Μα το να δείχνει βλάκας, ήταν και αυτό ένα μέρος του σχεδίου που είχε
πάντα στο μυαλό του ο Χρουστσώφ. Θα τους έδειχνε αυτός. Και τους έδειξε. Ήταν
ένα μυστήριο, πώς ένας άνθρωπος τόσο αλλοπρόσαλλος και παρορμητικός σκαρφάλωσε
μέχρι την κορυφή της σοβιετικής πυραμίδας. H απάντηση, λέει ο Τάουμπμαν, είναι
πως ήξερε να εκμεταλλεύεται τα μειονεκτήματά του σαν προπέτασμα.

Για πολλά…

… χρόνια, οι Ρώσοι έφερναν στον νου τους τον Χρουστσώφ μόνο με περιφρόνηση:
ήταν ένας επικίνδυνος παλιάτσος, που ντρόπιαζε τη Ρωσία στο εξωτερικό. Σήμερα
πια, αν έχει δίκιο ο Τάουμπμαν, κάτι έχει αλλάξει και αν κάποιοι τον θυμούνται
ακόμη είναι με σεβασμό, επειδή ξεσκέπασε τον Στάλιν και επειδή έδωσε ένα όραμα
στον ρωσικό λαό για μια καλύτερη ζωή. Μια παρόμοια αλλαγή συνέβη και στη Δύση.
Στην αρχή, ήταν ο μισητός «χασάπης της Βουδαπέστης», ο άνθρωπος που είχε
στείλει τα τανκς να καταστείλουν την ουγγρική εξέγερση του 1956. Ύστερα, ακόμη
και μετά την κρίση των πυραύλων στην Κούβα, έγινε θέμα για συμπαθητικά
ανέκδοτα: ο χοντρός χωρατατζής με τα χαλασμένα δόντια που ποτέ δεν ήταν
φαντασμένος αλλά πάντα ήταν απρόβλεπτος.

Ο Άτσερσον…

… λέει πως δεν θα ξεχάσει ποτέ την ιστορία που διηγείται ο Τράουμπμαν για
μια επίσκεψή του στο Λονδίνο το 1956. «Τι είναι αυτό το ουου, ουουου!», είχε
ρωτήσει ο Χρουστσώφ τον συνοδό του από το Φόρειν Όφις, ακούγοντας αυτόν τον
ήχο που έβγαινε από τα στόματα του συγκεντρωμένου πλήθους. Ο διπλωμάτης τού
εξήγησε πως ήταν μια εκδήλωση αποδοκιμασίας. Ο Χρουστσώφ συνοφρυώθηκε. Ύστερα
πειραματίστηκε μόνος του: «Ουουου!». Και πάλι «Ουουου!». Του άρεσε. Και όλη
εκείνη την ημέρα το φώναζε σε όποιον έβρισκε μπροστά του.