«Eξολοθρευτής» εναντίον… σινεμά

Τα αριστουργήματα δεν γερνάνε και για το «Χιροσίμα, αγάπη μου» («Hiroshima,
mon amour»), παραγωγής ’59, αυτό ισχύει 100%. Μια ταινία για να μη γίνει η
«θύμηση» του εφιάλτη του πολέμου και της ατομικής βόμβας «λησμονιά». Θα πείτε:
Τι λες τώρα. Δεν βλέπεις ότι πάμε κατά διαόλου με τους ισχυρούς της Γης να
οδηγούν τον πλανήτη από το κακό στο χειρότερο ή, πιο σωστά, στο μη χειρότερα;
Μπορεί, όμως, πάντα να ίσχυε το ίδιο… Λίγοι ήταν και είναι οι
ψυλλιασμένοι… Με τη βασική διαφορά, βέβαια, ότι παλαιότερα υπήρχε η ελπίδα
τού «πάμε παραπέρα»… Ενώ τώρα;

Δεξιοτέχνης ντοκιμαντερίστας, ο Αλέν Ρενέ – γεννημένος στις 3 Ιουνίου
του 1922 στη Βανς της Γαλλίας – γύρισε δεκάδες ανάλογα φιλμ, καταφέρνοντας να
κάνει το πιο συγκλονιστικό ντοκουμέντο – «Καλοκαίρι και καταχνιά» – για τις
θηριωδίες των ναζιστών. Το «Χιροσίμα, αγάπη μου» είναι η πρώτη φιξιόν ταινία
του, η οποία άλλαξε τον ρουν της κινηματογραφικής τέχνης. Έτσι ώστε έπειτα από
αυτό το φιλμ να μιλάμε για μ. X – μετά Χριστόν – εποχή στον κινηματογράφο!
«Ένα φιλμ που επέβαλε έναν καινούργιο αφηγηματικό τρόπο, καθαρά και απόλυτα
κινηματογραφικό, που δεν είναι δανεισμένος από άλλες τέχνες», όπως έγραφε –
«ΤΟ BHMA» 21/10/1981 – και ο δάσκαλος Βασίλης Ραφαηλίδης.

Έρωτας στα χρόνια της χολέρας με τους Εμανουέλ Ριβά, Έιχι Οκάντα στο «Χιροσίμα, αγάπη μου»

H Μαργκερίτ Ντιράς είχε γράψει το σενάριο της ταινίας. Ένα κείμενο που έμελλε
να σταθεί οριακό και για τους ευρωπαϊκούς λοχοτεχνικούς κύκλους, εξαιτίας της
αφαιρετικής και αποστασιοποιημένης δραματικής «κραυγής» της σιωπής του… Το
στόρι μάς πηγαίνει στη Χιροσίμα του ’57, όπου μια νεαρή Γαλλίδα – Εμανουέλ
Ριβά – φτάνει για να γυρίσει μια ταινία με θέμα την ειρήνη… Εκεί συναντά
έναν Γιαπωνέζο και για ένα 24ωρο θα ζήσουν μια ερωτική ιστορία… Αυτός
κουβαλάει – θέλοντας και μη – το βάρος της μνήμης της πόλης που δέχτηκε πάνω
της την ατομική βόμβα. Αυτή, τα τραύματα από τον ερωτά της με έναν Γερμανό
στρατιώτη κατά τη διάρκεια του B’ Παγκοσμίου Πολέμου… Και για τους δύο, «η
μνήμη βιώνεται διαβρωτικά, ροκανίζει τον χρόνο και αλέθει τις αναμνήσεις σε
έναν μνημοπολτό»!

«Το ερωτικό ζευγάρι της ταινίας – ο Ρενέ ανακατεύει το φιξιόν με
εικόνες ντοκουμέντα – είναι εγκλωβισμένο, αιχμάλωτο της ιστορίας. Και ο
σκηνοθέτης κάνει ένα φιλμ-δοκίμιο σχετικά με τη λειτουργία της μνήμης. Ένα
δοκίμιο που δεν γίνεται επιστημονικό εγχειρίδιο, χάρη στην ποιητική του
προσέγγιση. Με αποτέλεσμα η ποίηση του λόγου της Ντιράς να χάνεται στην καθαρά
μουσική δομή του σεναρίου για να ξορκίσει τον εφιάλτη της καταστροφής της ζωής
από την ατομική βόμβα. Χρησιμοποιεί προσχηματικά την κεντρική σεναριακή ιδέα
του “ερωτικού δράματος” για να θρηνήσει το τέλος του έρωτα, που τον διέλυσε η
ατομική βόμβα! Γιατί, από ‘δώ και πέρα, ο έρωτας μεταξύ δύο ανθρώπων δεν θα
είναι ποτέ αθώος. Και ακόμα πιο “αδίστακτα”: H αθωότητα χάθηκε από όλα τα
γεγονότα της ζωής», λέει συννεφιασμένη η Αντιγόνη, που ως γυναίκα βιώνει
σπαρακτικά την καταστροφή και το «τέλος» της φύσης!

Αιχμαλωσία μυαλού και συναισθημάτων

Αφού οι ισχυροί «τρελοί» της Γης – αλίμονο, πολλαπλασιάστηκαν! – έθαψαν την
αθωότητα στη Χιροσίμα, προχώρησαν πιο πέρα… Και σήμερα μεταλλάσσουν τα μυαλά
μας, αφού έτσι είναι απαλλαγμένοι από ρύπανση και μόλυνση της ατμόσφαιρας και
– το σπουδαιότερο – μας ελέγχουν πλήρως! Τέτοιο προϊόν μεταλλαγμένων εγκεφάλων
είναι και ο «Εξολοθρευτής 3: H εξέγερση των μηχανών» («Terminator 3: Rise of
the machines»). Έχουν περάσει δέκα χρόνια από τότε που ο Τζον Κόνορ έσωσε το
ανθρώπινο είδος – ένα… λάθος της φύσης για κάποιους επιστήμονες! – από τον
αφανισμό… Αλλά οι μηχανές ανασυντάσσουν την τεχνολογία τους και ξεκινούν νέα
επίθεση, για να εντοπίσουν τον Τζον και να υποτάξουν το ανθρώπινο γένος…

Εξολοθρευτής του …σινεμά και των μυαλών μας ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ στον ψηφιακό «Εξολοθρευτή 3: H εξέγερση των μηχανών»

Μοναδική ελπίδα του Τζον, αλλά και της… ανθρωπότητας, είναι ο T-800, ο
μυστηριώδης Εξολοθρευτής, που ταξιδεύει πίσω στον χρόνο για να μας
προστατεύσει! Και όλα αυτά 19 χρόνια μετά τον πρώτο «Εξολοθρευτή» και 11 μετά
τον δεύτερο, σκηνοθετημένοι και οι δύο από τον Τζέιμς Κάμερον. Και στις τρεις
ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ είναι ο χρυσοφόρος στα ταμεία Εξολοθρευτής. Άλλο αν ο
ίδιος δεν επιτρέπει στα παιδιά του να βλέπουν τις ταινίες του! «Μέσα από αυτήν
τη ταινία, ξεπηδάει ανάγλυφο και ως τραγική ειρωνεία το γεγονός ότι η τέχνη
του κινηματογράφου έχει υποδουλωθεί από την τεχνολογία! Αν συγκρίνεις τον
“Εξολοθρευτή” με το “Χιροσίμα, αγάπη μου”, σου σηκώνεται η τρίχα… Και όχι ως
“είδη” του κινηματογράφου, γιατί πάντα υπήρχε αυτός ο διαχωρισμός. Αλλά ως
“προϊόντα” και ανθρώπων έργα. Ο Αλέν Ρενέ πειραματίστηκε στην κινηματογραφική
τέχνη ως ανθρώπινη έκφραση και αγωνία. Ο Τζόναθαν Μόστοου – “σκηνοθέτης” του
“Εξολοθρευτή 3” – και εκατοντάδες, ανάλογες ταινίες του Χόλιγουντ
πειραματίζονται στις μηχανές, με σκηνοθεσία ψηφιακή και κομπιουτεράιζ. Να η
επανάσταση των μηχανών, που κρατά αιχμάλωτο τον σημερινό κινηματογράφο, αλλά,
δυστυχώς, και τα μυαλά μας, καθώς η συντριπτική πλειονότητα δεν μπορεί να τη
“βρει” με άλλου είδους ταινίες», διαπιστώνει ο Δημήτρης και μας κάνει να
μελαγχολήσουμε… Ευτυχώς που ο… προβληματισμός της Αντιγόνης, με αφορμή την
είδηση που θέλει τον Σβαρτσενέγκερ να κατεβαίνει στην πολιτική – «είναι
τυχαίο, άραγε, ότι όλοι οι μυώδεις σταρ είναι δεξιών πολιτικών πιστεύω»; – μας
κάνει να χαμογελάσουμε…

Έξι ψυχές συναντιούνται

Αλλά… Τίποτα δεν πάει χαμένο… Και το «Ιταλικά για αρχάριους» («Italian for
beginners»), της Δανέζας Λόνι Σέρφιγκ – Αργυρή Άρκτος στο Φεστιβάλ Βερολίνου
το 2001 -, μας κάνει να αισιοδοξούμε… Έστω και αν είναι σταγόνα στον ωκεανό
της ανοησίας. Έτσι και αλλιώς, όλες τις εποχές, πάντα το ίδιο ίσχυε, πάνω –
κάτω… Σημασία έχει να συνεχίζεις να ονειρεύεσαι με ανοιχτά μάτια και να
βλέπεις «πυρκαγιές» στον ύπνο σου.

Σε κάποιο προάστιο της Κοπεγχάγης, ένας νεαρός παπάς αρχίζει νυχτερινά
μαθήματα ιταλικών και γίνεται το επίκεντρο μιας ομάδας ανθρώπων – κομμωτής,
αρτοποιός, σερβιτόρος, ξενοδόχος, γκαρσόνα – οι οποίοι τυχαίνει να περνούν
δύσκολες καμπές στις ζωές τους… Καθημερινοί άνθρωποι, με «μικρές» ζωές – σαν
τις δικές μας.

«Ιταλικά για αρχάριους», με πολλά απρόοπτα

H Λόνι Σέρφιγκ δοκιμάζει να ανανεώσει το «Δόγμα». Το κίνημα των Σκανδιναβών
κινηματογραφιστών – με «αρχηγό» τον Λαρς Φον Τρίερ -, που κλείνει έναν χρόνο
ζωής και μετά τη νουβέλ βαγκ ψάχνει συνειδητά την τέχνη τού κινηματογράφου. H
ταινία της Σέρφιγκ δεν μένει μόνο στους πειραματισμούς με την ελεύθερη κάμερα
σε ανοιχτούς χώρους. Δοκιμάζει να απελευθερώσει το σενάριο από το «ντεκουπάζ»
– οργάνωση και κατακερματισμός της δομής της ιστορίας του σεναρίου – και τις
ερμηνείες των ηθοποιών.

«Αν ξανακούσω το γνωστό “οι Βόρειοι της Ευρώπης είναι κρύοι και ξενέρωτοι, ενώ
εμείς οι Μεσόγειοι ωραίοι και θερμόαιμοι”, θα βάλω τις φωνές! Πόσες “δικές”
μας ή μεσογειακές παραγωγές έχουν την ψυχή αυτής της ταινίας από τη Δανία;»,
αναρωτιέται η Αντιγόνη, μετά την προβολή – και δεν έχουμε να της απαντήσουμε
τίποτα.

Ξαφνικά από την Αργεντινή

H… αντεπίθεση στον «Εξολοθρευτή» των συναισθημάτων συνεχίζεται. Και
«Ξαφνικά» («Tan de repente»), ένα φιλμ του Ντιέγκο Λέρμαν από την Αργεντινή.
Για να μην γκρινιάζουμε συνεχώς ότι βλέπουμε χολιγουντιανά φιλμ, έστω και αν
τα άλλα, μαζί με τα ελληνικά, καταλαμβάνουν μόνο το 10%-15% επί του συνόλου
των φιλμ που παίζονται στη χώρα μας….

Ένα νεαρό ζευγάρι κοριτσιών που «τα έχουν» συναντούν μια νεαρή παχουλή κοπέλα,
η οποία περνά ανιαρή ζωή, και τη… βγάζουν από την ανία της. Την ερωτεύονται
και, ούτε λίγο, ούτε πολύ, την απαγάγουν! Και οι τρεις μαζί το σκάνε από το
Μπουένος Άιρες, για να αρχίσουν στα τυφλά ένα οδοιπορικό στη χώρα τους…
Μπορεί να έχει πάρει διάφορα βραβεία αυτό το φιλμ, αλλά, κακά τα ψέματα,
κοντεύουν να γίνουν μανιέρα και κουραστικό στυλάκι οι ταινίες με «φευγάτους»
και «παρανοϊκούς» ήρωες. Με την περιπέτεια για την περιπέτεια και το γύρισμα
της πλάτης στην ομογενοποιημένη και παγκοσμιοποιημένη πλειοψηφία να γίνεται το
«άλλοθι» για ταινίες χωρίς δομή και κινηματογραφική γνώση. Κάτι που δεν
αποφεύγει το φιλμ του Λέρμαν…

Ποτέ ξανά διακοπές

Είναι και αυτός ένας τρόπος για να πεις «ποτέ ξανά διακοπές»… Νεαρός φτάνει
για διακοπές σε μια κατασκήνωση, για να ξεφύγει από μια «οικογενειακή κατάρα»
που τον κυνηγάει… Μα εκεί έρχεται αντιμέτωπος με παρανοϊκές καταστάσεις,
καθώς η διευθύντρια της κατασκήνωσης και οι συνεργάτες της αναγκάζουν τους
κατασκηνωτές να σκάβουν τρύπες στο έδαφος «για να διαμορφώσουν χαρακτήρα»!

«Υποχρεωτικές διακοπές» από την… αδίστακτη Σιγκούρνι Γουίβερ

Φάρσα με χιούμορ… σουρεαλιστικής διάθεσης, που βασίζει το σενάριό της στο
δημοφιλές βιβλίο «Holes» του Λούις Σάκαρ, το οποίο έχει μεταφραστεί σε 30
χώρες. Σε δημοψήφισμα, μάλιστα, του περιοδικού «Read», το βιβλίο του Σάκαρ
κατέλαβε την πρώτη θέση, «τρώγοντας» και τον Χάρι Πότερ. H σκηνοθεσία είναι
του Άντριου Ντέιβις («Ο φυγάς»), η παραγωγή των εργαστηρίων Ντίσνεϊ και η
Σιγκούρνι Γουίβερ ό,τι πιο… πετυχημένο στο καστ, ως αδίστακτη διευθύντρια
της κατασκήνωσης!