Στα ίχνη των πρώτων γεωργών

Ο άνθρωπος για πρώτη φορά στην Ιστορία καλλιέργησε τη γη στη Μέση Ανατολή πριν
από 10.000 χρόνια. Κριθάρι και σιτάρι ήταν οι προτιμήσεις των πρώτων αγροτών
χάρη στην αφθονία των άγριων σπόρων στην περιοχή. Λίγο αργότερα, διαφορετικές
καλλιέργειες αναπτύχθηκαν αυτόνομα από άλλες περιοχές σε αρκετά ακόμα σημεία
του κόσμου: στην Κίνα το ρύζι, στο Μεξικό η κολοκύθα, το καλαμπόκι και τα
φασόλια, στο σημερινό Περού η πατάτα, στις βορειοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες
οι ηλιόσποροι από τους Ινδιάνους και στην υποσαχάρια Αφρική το σόργο.

Επιστημονικές έρευνες για το ξεκίνημα της γεωργίας σε διάφορες περιοχές
φέρνουν στο φως ολοένα και καινούργια στοιχεία, αλλάζοντας χρονολογίες,
προσθέτοντας τοποθεσίες, ανακαλύπτοντας νέες καλλιέργειες. Μόλις πριν από
λίγες μέρες, Αυστραλοί ερευνητές έκαναν μια σημαντική ανακοίνωση, που
ανατρέπει το ιστορικό σκηνικό στη Νοτιοανατολική Ασία. H γεωργία αναπτύχθηκε
και στη Νέα Γουινέα ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες γειτονικές περιοχές. Οι
επιστήμονες ανακάλυψαν στα υψίπεδα της χώρας αναμφισβήτητα ίχνη από
καλλιέργειες ηλικίας 7.000 ετών, οι οποίες μπορεί να ξεκίνησαν ακόμα και πριν
από 10.000 χρόνια.

Μέχρι τώρα, οι ιστορικοί πίστευαν ότι η Παπούα Νέα Γουινέα είχε εισαγάγει
καλλιέργειες από άλλες περιοχές της Ασίας, όπως την Κίνα, ύστερα από επαφή των
κατοίκων της με άλλους πολιτισμούς. Όμως, οι έρευνες που έγιναν στην περιοχή
του Κουκ Σουάμπ, στην κεντρική χώρα, έφεραν στο φως γύρη και ίχνη από φυτά,
που δεν αφήνουν αμφιβολίες για τη συστηματική καλλιέργεια δύο φυτών, της
μπανάνας και του τάρο, ενός βολβού με αμυλώδεις ρίζες και φαγώσιμα φύλλα.

Πάντως, οι επιστήμονες συμφωνούν, χάρη στα αδιάσειστα στοιχεία της
αρχαιολογικής σκαπάνης, ότι η γεωργία γεννήθηκε στη Μεσοποταμία και μάλιστα
οδήγησε στην ανακάλυψη πολλών εφευρέσεων και τεχνολογικών εξελίξεων, όπως ο
τροχός και τα αρδευτικά κανάλια. Εκεί επίσης εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην
ιστορία οι πόλεις, η γραφή και το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που
ονομάζουμε πολιτισμό.

Σύμφωνα με τον Τζάρεντ Ντάιαμοντ, καθηγητή Ιατρικής και Εξελικτικής Βιολογίας
στο Πανεπιστήμιο του Λος Άντζελες στην Καλιφόρνια, η γέννηση του πολιτισμού
στην περιοχή αυτή οφείλεται στην αύξηση του πληθυσμού, που έγινε δυνατή χάρη
στην καλλιέργεια της γης και την παραγωγή τροφής. Πρόκειται για μία εξελικτική
αλυσίδα που απαντά για πρώτη φορά στην ευρύτερη περιοχή της Εγγύς Ανατολής. «H
αρχή της εξημέρωσης φυτών και ζώων στην Εύφορη Ημισέληνο (όπως ονομάζουν οι
ιστορικοί το μέρος) οφείλεται σε μία σειρά γεωγραφικών, κλιματικών και
βιολογικών παραγόντων. Συγκεκριμένα, η Δυτική Ευρασία (Ευρώπη και ΝΔ. Ασία)
περιλαμβάνει τη μεγαλύτερη έκταση του κόσμου με μεσογειακό κλίμα, που ευνοεί
τις καλλιέργειες. Μάλιστα, οι αποκλίσεις του κλίματος από εποχή σε εποχή ήταν
τόσο μεγάλες που βοήθησαν στην ανάπτυξη πολλών θρεπτικών συστατικών στα φυτά,
τα οποία αποτέλεσαν την τροφή του πληθυσμού».

Επίσης, υπήρχε άγριο κριθάρι και σιτηρά σε αφθονία και η επιλογή τους για
καλλιέργεια ήταν εύκολη. Αυτό έγινε περίπου 10.000 χρόνια πριν από τη σημερινή
εποχή. Δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, προστέθηκαν περισσότερα δημητριακά. Στο
μεταξύ, σχεδόν ταυτόχρονα, στην άλλη πλευρά της υφηλίου, οι ιθαγενείς της
Κεντρικής Αμερικής, εκεί που σήμερα βρίσκεται το Νότιο Μεξικό, καλλιεργούσαν
κολοκύθες. Αρκετά αργότερα, πρόσθεσαν στην ειδικότητά τους το καλαμπόκι και τα
φασόλια, τροφές που γρήγορα εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο και
εξακολουθούν ακόμα και σήμερα να αποτελούν το βασικό διαιτολόγιο των εκεί
πληθυσμών.

Όσον αφορά και πάλι τη Νέα Γουινέα, οι επιστήμονες δεν αποκλείουν να έγιναν οι
πρώτες απόπειρες για καλλιέργεια του εδάφους πριν 10.000 χρόνια. Σε αυτό το
συμπέρασμα τούς οδηγούν ευρήματα όπως γη καθαρισμένη από δέντρα, κάρβουνο από
καμένο γρασίδι, δίκτυα αποχευτικών τάφρων και ίχνη καλλιεργημένων φυτών, τα
οποία χρονολογήθηκαν με τη μέθοδο του άνθρακα.

Επαναστατικές αλλαγές

H πατάτα ξεκίνησε τη μεγαλειώδη πορεία της για το ανθρώπινο διαιτολόγιο στη
Νότια Αμερική πριν από 8.000 χρόνια. Εκεί στις Κεντρικές Άνδεις, στα σύνορα
Περού και Βολιβίας, όπου βρίσκεται η Λίμνη Τιτικάκα, οι ιθαγενείς καλλιέργησαν
την πρώτη από τις 4.000 περίπου ποικιλίες πατάτας που απαντούν σήμερα σε όλη
την ήπειρο. Λίγο πιο βόρεια στην αμερικανική ήπειρο, οι Ινδιάνοι καλλιεργούσαν
ηλιόσπορους στην ανατολική ακτή 4.500 χρόνια πριν.

Ακόμα νωρίτερα από τις Άνδεις, η γη είχε καλλιεργηθεί συστηματικά στις
πεδιάδες της Κίνας. Το ρύζι ήταν το βασικό συστατικό πριν από 8.500 χρόνια και
παραμένει ακόμα και σήμερα. Τέλος, στην Υποσαχάρια Αφρική, οι κάτοικοι
ασχολήθηκαν επίσης αυτόνομα με τη γεωργία, παράγοντας σόργο, αφρικανικό ρύζι
και κεχρί.

H εξημέρωση φυτών και ζώων οδήγησε στην αύξηση του πληθυσμού σε όλες τις
περιοχές και στην κυριαρχία των αγροτών έναντι των κυνηγών. Αλλά η γεωργία
προκάλεσε και άλλες επαναστατικές αλλαγές στις χερσαίες μεταφορές, στις
μεθόδους αποθήκευσης, στην ανάπτυξη τοπικών κοινωνιών με τάξεις και
κυβερνήσεις, στην εξέλιξη της τεχνολογίας, τη μεταλλουργία, τη συγγραφή, την οπλοποιία.

Links

Περισσότερες πληροφορίες στο Ίντερνετ, στις ακόλουθες διευθύνσεις:

http: //www.news.nationalgeographic.com

http: //www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/lost­tribes/agspread.html

http: //news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2174437.stm