Mάθημα Iστορίας και εκθεσιακού μάνατζμεντ

Αναπαράσταση της Μεσογείου, με τα δρομολόγια και χαρακτηριστικά αρχαιολογικά ευρήματα («Πλόες», Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης). Οι «Πλόες» δεν είναι απλώς εκατοντάδες σπάνιων εκθεμάτων, όμορφα ταξινομημένων, αλλά και μάθημα σύγχρονης ερμηνείας, ένας καίριος σχολιασμός της παγκοσμιοποίησης με βάση τη μεσογειακή εμπειρία

Ποια είναι, αλήθεια, τα χαρακτηριστικά μιας σπουδαίας μουσειακής έκθεσης; H
σπανιότητα των εκθεμάτων; H τεκμηρίωση με προσεκτικά κείμενα στον κατάλογο; H
νέα ερμηνευτική άποψη που τα φέρνει δίπλα δίπλα, για να φωτίσει αλλιώς την
Ιστορία ή το Παρόν; H «σκηνογραφία» της παρουσίασης από αρχιτέκτονες ή, στις
μέρες μας, από ειδικούς της ψηφιακής εικονικής πραγματικότητας; Μήπως και η
ίδια η ολοκλήρωση του εκθεσιακού εγχειρήματος, ιδίως όταν είναι πρωτότυπο και
χρειάζεται συντονισμό εκατοντάδων παραγόντων, επακριβή τήρηση των χρόνων και
των καθηκόντων κάθε συντελεστή;

Παλιότερα, και για τους ίδιους περίπου λόγους, οι φιλότεχνοι θαύμαζαν ένα
μεγάλο έργο τέχνης – σπανιότητα ιδεών, συνθετική ιδέα και τεχνική, υπέρβαση
των ιστορικών γνώσεων, ολοκλήρωση των εκφραστικών προθέσεων. Για ανάλογους
λόγους, αξίζει να θαυμάζει κανείς και ένα μεγάλο τεχνικό έργο, μια γέφυρα, μια
λεωφόρο, όλα αυτά π.χ. που ετοιμάζονται τριγύρω μας για το 2004.

Τεράστια δημόσια έργα, άξια θαυμασμού είναι σήμερα οι μεγάλες εκθέσεις:
Γι’ αυτό και εμφανίστηκε το φαινόμενο να ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιάδων
φιλότεχνοι στις μεγάλες πόλεις του κόσμου, με εισιτήρια που αναγράφουν
προκαθορισμένη ώρα επίσκεψης στο μουσείο, σαν να πρόκειται για παράσταση
θεάτρου ή μουσικής.

Ο επισκέπτης της έκθεσης «Πλόες» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης δεν εισπράττει
απλώς εκατοντάδες αρχαιολογικών εκθεμάτων από 10 χώρες και 90 μουσεία που
εκτίθεται για πρώτη φορά (και για λίγες εβδομάδες) εδώ στην Ελλάδα, με
χρηματοδότηση της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Εισπράττει επίσης και το επιτελικό
έργο του σεναριογράφου, σκηνοθέτη και μάνατζερ του έργου, του καθηγητή
Αρχαιολογίας και διευθυντή του Κυκλαδικού, Νίκου Σταμπολίδη. Ας το πούμε
επιγραμματικά: Οι «Πλόες» είναι μια πρότυπη μουσειακή έκθεση, ένα μνημειακό
εγχείρημα, μια πρόταση για ιδεολογικό υπομνηματισμό του παρόντος.

Έχουμε τακτικά αναφερθεί εδώ στη μοναδική σημασία που έχει για τον τόπο μας ο
πολιτιστικός τουρισμός, ως αναπτυξιακός τομέας. Ελάχιστοι υπεύθυνοι γνωρίζουν
τη σημασία των μεγάλων εκθέσεων ως μηχανισμού παγκόσμιου τουρισμού. Και τα
περισσότερα MME δίνουν έμφαση στο «κάλλος των εκθεμάτων», όχι στη μέθοδο
αναζήτησης και σύνταξής τους.

Μεσόγειος και παγκοσμιοποίηση: Ό,τι επέφεραν τα αεροπλάνα στη σύγχρονη
οικουμένη, κονταίνοντας τις αποστάσεις, έφερε κάποτε στη Μεσόγειο η
ναυσιπλοΐα, ενώνοντας τρεις ηπείρους και δεκάδες λαούς. Παρακολουθώντας λοιπόν
τα δρομολόγια (προϊόντων, στρατών, ιδεών, κ.ά.) στη θάλασσα αυτή, μπορεί
κανείς να μάθει για τις γενέθλιες ρίζες ολόκληρου του σημερινού
δυτικοευρωπαϊκού πολιτισμού και να εντοπίσει τις νοοτροπίες που ακόμη τον
καθορίζουν. Ζει το πώς μια κοινωνία ξανοίγεται επικοινωνιακά προς τις άλλες.
Ένα εποπτικό σχεδίασμα της Μεσογείου, εύληπτα κείμενα στους τοίχους και
εύγλωττα εκθέματα στις βιτρίνες του Κυκλαδικού, λειτουργούν σαν εικονική
πραγματικότητα που προωθεί τη φαντασία του επισκέπτη.

Καλλιτεχνήματα ή τεκμήρια ζωής; Μια άλλη αρετή της έκθεσης είναι η
άποψη που καταθέτει για την ίδια την Αρχαιολογία. «Κυνηγοί κεφαλών» οι
περισσότεροι αρχαιολόγοι επί αιώνες, και αναλόγων διαθέσεων ο πολύς κόσμος,
μας συνήθισαν να ψάχνουμε τις «μεγάλες και ανυπέρβλητες στιγμές» της Ιστορίας
και τα «αξεπέραστα αριστουργήματα». Εδώ επικρατεί η σύγχρονη συνθετική άποψη,
η κοινωνιο-ανθρωπολογική, η σημειολογική. Τα εκθέματα δηλώνουν τρόπο ζωής,
επικοινωνία, κλίμα και γούστο εποχής, ανθρωπισμό που υπερβαίνει τον κρατισμό.
Βοηθούν να φαντασθεί κανείς και το παρόν ως υλικό μιας μελλοντικής μουσειακής
έκθεσης. Και να αναλογισθεί επίσης τη συνέχεια της Μεσογείου, αργότερα, με την
αθηναϊκή ηγεμονία, τη ρωμαϊκή, τη μετεξέλιξή της σε βυζαντινή ή βενετική, την
επέκταση προς τον κόσμο ολόκληρο μετά τις ανακαλύψεις των Νέων Χωρών.
Λειτουργεί σαν υπομνηματισμός των διδαγμάτων του Μπροντέλ και του Λε Γκοφ, της ανθρωπογεωγραφίας.

INFO

«Πλόες – Από τη Σιδώνα στη Χουέλβα – Σχέσεις Λαών της Μεσογείου 16ος-6ος αι.
π.X.», Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Νεοφ. Δούκα 4, τηλ. 210-7228.321-3, μέχρι 27 Οκτωβρίου.