Tι είναι αυτό που το λένε Aιγαίο;

Χάρτης του Αιγαίου (από την έκδοση «Αιγαίο, Τέχνη και Πολιτισμός»)

«Δεν είναι τυχαίο φαινόμενο» – θα έλεγε ένας δάσκαλος του παλιού καιρού –
τόσες πολλές εκθέσεις και εκδόσεις για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Να οφείλεται άραγε στην επιθετικότητα της γείτονος χώρας που μας αναγκάζει να
προσέχουμε καλύτερα τα προς Ανατολή μετόπισθεν, τώρα που καμαρώνουμε την
ευρωπαϊκή μας υπόσταση; Μήπως το χρωστάμε στο ότι ο βασικός εθνικός μας
αναπτυξιακός πόρος είναι ο τουρισμός, φυσιολατρικός και πολιτισμικός; Μήπως
στο ότι τα κοινοτικά προγράμματα Euromed Heritage και Meda ζητούν συνεργασία
όλων των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου ώστε να πετύχουν χρηματοδότηση
ερευνών;

Απενοχοποιώντας την Ιστορία: Το βέβαιο είναι πως κάτι κινείται σοβαρά
πλέον σ’ αυτήν την κατεύθυνση, η οποία μετά το 1922 είχε πάρει την κατιούσα,
ενώ μετά τον διωγμό και των τελευταίων Ρωμιών από τη Κωνσταντινούπολη και την
Αλεξάνδρεια στη δεκαετία του 1950, το θέμα δεν ήταν καθόλου συμπαθές στους
διανοούμενους κύκλους, ούτε καν κι όταν ο Ο. Ελύτης μάς έφερε ολόκληρο Νόμπελ.
Συκοφαντημένοι είναι ακόμη και σήμερα οι μεγάλοι Έλληνες ζωγράφοι – όλοι στενά
συνδεδεμένοι με το Αιγαίο και τις ευρύτερες προεκτάσεις του -, ο N. Γύζης, ο
K. Παρθένης, ο Φ. Κόντογλου, ο Θεόφιλος, κ.ά.π., απ’ τους μοντερνιστές και
ευρωλάγνους. Οι διανοούμενοι και οι επιστήμονες φοβούνται μην κατηγορηθούν ως
πατριδοκάπηλοι, ενώ παραδόξως δεν φοβούνται να κατηγορηθούν ως υπάλληλοι
κοινοτικών προγραμμάτων. Το να μιλά κανείς σήμερα για τη μεγάλη αυτή θάλασσα
και τα ιστορικά της έγκατα είναι «κακό», σαν να μιλά για τη Μεγάλη Ιδέα, για
εθνικισμό κ.λπ., χρειάζεται εισαγωγικά.

Φταίει πολύ και ο κρατικισμός μας. Αιγαίο σημαίνει ναυτιλία, εφοπλιστές,
ανοιχτοί ορίζοντες και ελεύθερη οικονομία, ό,τι δηλαδή δόξασε το ρωμαίικο επί
χιλιετίες, αλλά και ό,τι επίσης συκοφαντήθηκε πολλαπλώς στις τελευταίες
δεκαετίες.

Καταιγισμός εκθέσεων και εκδόσεων: Βλέποντας λοιπόν ο προσεκτικός
φιλότεχνος τη συγκυρία, δεν μπορεί παρά να συμπεράνει ότι κάτι αλλάζει στην
ιδεολογία μας. Τρεις κορυφαίοι εκθεσιακοί χώροι αναφέρονται στη Μείζονα
Ανατολική Μεσόγειο, στην επικοινωνιακή (μέσω ναυτιλίας) οικολογία ου Αιγαίου.
«Πλόες, από τη Σιδώνα στη Χουέλβα, Σχέσεις Λαών της Μεσογείου 16ος – 6ος αι.
π.X.» ονομάζεται η μεγάλη έκθεση με αντικείμενα από 90 μουσεία που
επιβεβαιώνουν τις οικονομικές και πολιτιστικές σχέσεις της Μεσογείου, ένας
οργανωτικός άθλος που θα μας απασχολήσει στο επόμενο κριτικό σημείωμα.
«Πρόσωπα της Αιγύπτου, από την Γκίζα στο Φαγιούμ», με 45 πολύτιμα εκθέματα του
Αιγυπτιακού Μουσείου στο Μέγαρο Μουσικής. «Ο Ταύρος στον Μεσογειακό Κόσμο»
ονομαζόταν η άλλη μεγάλη μουσειακή έκθεση που μόλις τέλειωσε στο Μουσείο
Μπενάκη (εκθέματα από μεγάλα ευρωπαϊκά και ελληνικά μουσεία) αναδεικνύοντας
τους θεμελιακούς συμβολισμούς ενός διαπολιτισμικού θέματος.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι εκδόσεις που παρουσίασαν το υπουργείο Αιγαίου και οι
Εκδόσεις Μέλισσα – οίκος με μεγάλη θητεία στο είδος – ήλθαν να υπομνηματίσουν
τη ρίζα αυτής της «σύντηξης πολιτισμών», της πρώτης «παγκοσμιοποίησης» – με
την Αθηναϊκή Συμπολιτεία στον ρόλο ΗΠΑ και E.E. – που προσδιόρισε τη μετέπειτα
ανθρωπότητα.

«Αιγαίο, Τέχνη και Πολιτισμός» είναι το εικονογραφημένο λεύκωμα που
επιχειρεί να συμπυκνώσει τη διαχρονική διάσταση της θάλασσας που ενώνει δύο
ηπείρους και που υπήρξε η μήτρα του δυτικοευρωπαϊκού πολιτισμού. Μελέτες και
άλλα κείμενα (Ο. Ελύτης, B. Λαμπρινουδάκης, X. Μπούρας, Δ. Φιλιππίδης, Χρ.
Χρήστου, A. Δεληβορριάς, κ.ά.). Δεν είναι κάποια καινοτομική έκδοση, αλλά κάτι
σαν διαφημιστικό, κι αυτό είναι η αξία του πιστεύω, αφού η μεταδοτικότητά του
το κάνει χρήσιμο εργαλείο για τον καθένα. Ανάλογων εκδοτικών προδιαγραφών
είναι και το όμορφο λεύκωμα «Νησιά του Αιγαίου, Αρχιτεκτονική».

H καινοτομία υπάρχει στην άλλη έκδοση που παρουσιάστηκε μαζί, στο
Μουσείο Μπενάκη επίσης. Είναι το CD ROM «Αρχαιολογικός Άτλας του Αιγαίου», μια
προσεγμένη ηλεκτρονική έκδοση με πολύτιμο περιεχόμενο: χάρτες, φωτογραφίες
ευρημάτων, κείμενα-λήμματα, έργο εθνικών διαστάσεων, με επιμέλεια έγκυρων
αρχαιολόγων (B. Λαμπρινουδάκης, Χρ. Ντούμας, Λ. Μενδώνη, κ.ά.). Δεν
χρειάζονται πολλά λόγια, πρόκειται για πολύτιμο εγκυκλοπαιδικό θησαυρό,
καλύπτει ένα τεράστιο κενό, μακάρι να διανεμηθεί σε πανεπιστήμια, σχολεία και
όχι μόνο στην Ελλάδα.

INFO

Αιγαίο, Τέχνη και Πολιτισμός. Έκδοση «Μέλισσας» και υπουργείου Αιγαίου

Τα Νησιά του Αιγαίου, η Αρχιτεκτονική. Έκδοση «Μέλισσας» και υπουργείου
Αιγαίου

Αρχαιολογικός Άτλας του Αιγαίου – CD ROM. Έκδοση Πανεπιστημίου Αθηνών και
υπουργείου Αιγαίου