H «αισθητική» της αναρχικής Aθήνας

«H Αθήνα είναι εξαιρετικά μοντέρνα πόλη, με έναν απαράμιλλο τρόπο. Είναι
συμπαγής, γεωμετρική, απλή, νηφάλια, μινιμαλιστική, δίχως καλλιτεχνική
προσποίηση», είπε ο Boris Groys.

Όταν το διάβασα αναρωτήθηκα αν κρύβεται δόλος πίσω από αυτά τα λόγια, καθώς ο
Β. Groys είναι σημαντικός ερευνητής, καθηγητής φιλοσοφίας και ιστορίας της
τέχνης, όπως σημειώνει η A. Παναγιωτάκου στη συνέντευξη που της παραχώρησε.

Δόλος, με την έννοια να προκαλέσει διάλογο ή για να ανιχνεύσει το είδος του
κοινού στο οποίο απευθυνόταν;

Και αλήθεια, ποιος θα το πίστευε πως ύστερα από σαράντα-πενήντα χρόνια θα
ερχόταν ένας επιφανής επιστήμονας από το χώρο του πολιτισμού να δικαιώσει
αισθητικά την πλέον αναρχούμενη, ασχεδίαστη και κλειστοφοβική πρωτεύουσα;, –
εδώ και καιρό δεν αποκαλώ την Αθήνα Πόλη, αλλά πρωτεύουσα καθώς, πρωτεύουσα
είναι, Πόλη δεν είναι. Και δεν είναι μονάχα ο B. Groys – ας σημειωθεί πως δεν
κατοικεί στην δαιδαλώδη πρωτεύουσα – ο οποίος εκφράζει παρόμοιες απόψεις, αλλά
και ντόπιοι που δίνουν αυθαίρετα συγχωροχάρτια εν ονόματι μιας ψευδεπίγραφης
αισθητικής.

Ποιος θα περίμενε πως, ύστερα από σαράντα – πενήντα χρόνια, αυτή η πρωτεύουσα
θα χαρακτηριζόταν από τις πλέον ομορφότερες των ευρωπαϊκών κρατών;

Τότε, ας μην κατηγορούμε τον K. Καραμανλή για το νόμο της αντιπαροχής, αφού
στις μέρες μας δικαιώθηκε καθώς ο νόμος αυτός της αρπαγής μετέτρεπε την
καταστροφή σε μοντέρνα ή και σε μεταμοντέρνα μελλοντική πόλη.

Και πού να το φανταστεί ο κατατρεγμένος τότε Νεοέλληνας (άραγε έπαυσε να
κατατρύχεται;) πως, κατεδαφίζοντας την πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους,
μετά τον εμφύλιο, και καταπατώντας εκτάσεις δημιουργούσε ένα πρότυπο για το
kitsch, την παρεξηγημένη αυτή μορφή της μεταμοντέρνας αισθητικής;

Αυτός, ο μετά του εμφυλίου πολέμου Νεοέλληνας, ήταν θεμιτό να θέλει να
αποκτήσει ένα κέλυφος, μια εστία για να γείρει το κεφάλι του ή στην καλύτερη
περίπτωση να έχει ένα μικρό διαμέρισμα για το παιδί του όταν θα κατέβαινε στην
πρωτεύουσα για σπουδές ή, στη χειρότερη περίπτωση, να έχει ένα εισόδημα.

Ποιος το περίμενε πως η ανοικοδόμηση της πρωτεύουσας, που έγινε παράνομα από
καταπατήσεις για την ανάγκη της εσωτερικής μετανάστευσης και των συνταξιούχων
– ανοικοδόμηση που αφάνισε λόφους, φυσικούς κήπους και δάση -, θα αποκαλούνταν
κάποτε απλή και νηφάλια συμπαγής και γεωμετρική, κοντολογίς όμορφη.

Βέβαια, οι φυσικές καταστροφές των τελευταίων ετών φανερώνουν πως η φύση
κατέχει μια αυστηρή ηθική σε αντίθεση με εμάς.

Μέχρι και τη δεκαετία του ’50 σε αυτή την πρωτεύουσα υπήρχε μια ενιαία
αρχιτεκτονική που απλωνόταν από τα ανάκτορα, τα διοικητικά κτίρια, τα
μεγαλοαστικά, αστικά και μικροαστικά σπιτάκια – αυτό τουλάχιστον φανέρωνε η
μορφολογία τους – αυτά κάποτε, καθώς η αρχιτεκτονική των μοντέρνων επαύλεων
στα βόρεια και στα παράκτια προάστια ξεκινά από εμπρησμούς, καταπατήσει και
δωροδοκίες.

Γι’ αυτό λέω, ας αποδεχτούμε την ασχήμια μας και ας δούμε την καλή της πλευρά
που δεν είναι άλλη από την αισθητική του kitsch.

Έτσι και αλλιώς, όλες οι ανοικοδομήσεις, απανταχού της Ελλάδος έγιναν με
παρανομίες, κλεψιές και παρατυπίες μη δίνοντας λογαριασμό σε κανέναν, και το
χειρότερο, αδιαφορώντας για τον πολίτη ο ίδιος ο υποτιθέμενος πολίτης.

Θυμάστε τα διαφημιστικά μηνύματα, «Πωλούνται οικόπεδα με θέα, πέντε λεπτά από
την Ομόνοια». «Πωλούνται οικόπεδα με φως, νερό, τηλέφωνο με δόσεις».

Εγώ τα θυμάμαι και σκύβω το κεφάλι μου από ντροπή μπροστά στην ειρωνεία του
όποιου Boris Groys που, μεταξύ άλλων, είπε πως «οι φοιτητές του πρέπει πάντα
να θυμούνται πως ο σύγχρονος καλλιτέχνης δεν παράγει, δεν “εκφράζει
συναισθήματα”. Παρουσιάζει, εκθέτει, επιδεικνύει».

Και διέγραψε μονοκονδυλιά τους Αντόρνο, Χάας, Χάιντεγγερ, Βιτγκεστάιν και τον
δικό μας K. Παπαϊωάννου στο εκπληκτικό του κείμενο «Τέχνη και Πολιτισμός στην
αρχαία Ελλάδα». Αυτά.

Ο Σ. B. Σκοπελίτης είναι φωτογράφος