ΛOPENΣ ΦEPΛINΓKETI «Mόνον οι ποιητές είναι ελεύθεροι να πουν την αλήθεια»

Τι θυμάται ο Λόρενς Φερλινγκέτι από «Τα Φώτα της Πόλης», το περίφημο βιβλιοπωλείο του, που κλείνει τα πενήντα; Όταν εξέδωσε το «Ουρλιαχτό» του Άλεν Γκίνσμπεργκ σε έκδοση τσέπης και συνελήφθη μαζί με τον διευθυντή του βιβλιοπωλείου, Σιγκεγιόσι Μουράο, με την κατηγορία της πορνογραφίας!

Ο Λόρενς Φερλινγκέτι, ο εκδότης των Μπίτνικ ποιητών, ο ιδιοκτήτης του
ιστορικού για το Σαν Φρανσίσκο βιβλιοπωλείου «Τα Φώτα της Πόλης» (City
Lights), o τιμώμενος ποιητής της πόλης, παραμένει ένας φάρος για την
πολιτιστική κοινότητα του Σαν Φρανσίσκο. Ο Φερλινγκέτι, πενήντα χρόνια μετά
την ίδρυση του πρώτου στη χώρα βιβλιοπωλείου εκδόσεων τσέπης, που έφερε
ανατροπή το 1956 με την έκδοση του «Ουρλιαχτού» του Άλεν Γκίνσμπεργκ,
εξακολουθεί να οργανώνει διαλέξεις, να ζωγραφίζει και να παρουσιάζει εκθέσεις
ζωγραφικής.

«Τα Φώτα της Πόλης» γιορτάζουν. Ο τελευταίος παράδεισος της Μπιτ γενιάς στο
Σαν Φρανσίσκο οργανώνει ποιητικές βραδιές, λογοτεχνικές ξεναγήσεις και
χάπενινγκ. Ο κόσμος στην περιοχή του Νορθ Μπιτς πολιορκεί τον Λόρενς
Φερλινγκέτι για να μάθει πώς ήταν να είσαι Μπίτνικ. Πώς ήταν να εκδηλώνεις τη
χίπικη, περιθωριακή συμπεριφορά σου, απορρίπτοντας συνειδητά τους στίχους των
ακαδημαϊκών ποιητών και επινοώντας νέες ιδέες για πρόζα και ποίηση. «Ποτέ όμως
δεν ήμουν μέλος της ομάδας των Μπιτ», δηλώνει ο εκδότης, πίνοντας την μπίρα
του. «Δεκαετίες τώρα λέω στον κόσμο ότι η ποίησή μου προκύπτει από μία άλλη
ευαισθησία ». Και ο κάτοχος διδακτορικού διπλώματος της Σορβόννης με θέμα τον
συμβολισμό του Παρισιού στη μοντέρνα ποίηση εξηγεί ότι ήταν ο Μαρσέλ Προυστ
που τον επηρέασε σε βάθος.

Ο Φερλινγκέτι πιστεύει πως οι ποιητές είναι η συνείδηση της κοινωνίας.
Πως οι μεγάλοι στίχοι έχουν περάσει στη συλλογική συνείδηση και το μεγαλείο
τους είναι ότι εξακολουθούν να δίνουν νόημα στη ζωή μας μέχρι σήμερα. «Οι
μεγάλοι ποιητές όχι μόνο αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο, αλλά μας
οδηγούν στο να αναρωτηθούμε για την αντίληψη και την ερμηνεία της καθημερινής
πραγματικότητας. Όταν ο κόσμος νιώθει πως βρίσκεται σε κακή κατάσταση, περνάει
μια κρίση ζωής, ή οι άνθρωποι μισούνται μεταξύ τους, η ποίηση μπορεί να τους
βοηθήσει. Γιατί ένας ποιητής πρέπει να λέει την αλήθεια. Κανένας άλλος δεν
είναι ελεύθερος».

Γελάει. Και δείχνει υγιής και όμορφος με το κόκκινο πουκάμισο, το τζιν
παντελόνι του, την Μπιτ-κουλ λευκή γενειάδα του και τον ασημένιο κρίκο στο
αυτί του. Ο Φερλινγκέτι φοράει τη δόξα του χαλαρά και άνετα σαν ένα παλιό
φανελένιο πουκάμισο. Είναι τόσο πολύτιμος στο Σαν Φρανσίσκο που η πόλη
σκέπτεται συνέχεια νέους τρόπους για να τον τιμήσει. Εκείνος όμως αποδιώχνει
από πάνω του τη λέξη «είδωλο», προτιμώντας να σκέπτεται τον εαυτό του ως
εργαζόμενο καλλιτέχνη. Παρά το ότι αυτοαποκαλείται το διακοσμητικό πρόσωπο –
χωρίς εξουσία – του βιβλιοπωλείου, οι ριζοσπαστικές πολιτικές και
εικονοκλαστικές λογοτεχνικές του προτιμήσεις ήταν αυτές που έδωσαν το στίγμα
στο τι είδους υλικό θα κυκλοφορούσε ο εκδοτικός οίκος (που πρώτος είχε εκδώσει
τον «Δρα Ζιβάγκο» του Πάστερνακ). «Δεν έχουν μείνει πολλοί ανεξάρτητοι οίκοι
σαν κι εμάς. Τα βιβλία που οι αλυσίδες βιβλιοπωλείων πουλούν με έκπτωση 30%
είναι τα μπεστ σέλερ με σκληρό εξώφυλλο που εμείς δεν διαθέτουμε».

«Τα Φώτα της Πόλης» αντιστέκονται στην τακτική της αλυσίδας βιβλιοπωλείων. Τα
παλιά δάπεδά του παρουσιάζουν μία κλίση προς τα αριστερά (όπως σχεδόν τα πάντα
στο Σαν Φρανσίσκο) και έχει την ατμόσφαιρα της στοιβαγμένης βιβλιοθήκης ενός
εκλεκτικού συλλέκτη παρά ενός κανονικού βιβλιοπωλείου. Με έμφαση στα κοινωνικά
και πολιτικά θέματα που κυκλοφορούν από αντίστοιχους ανεξάρτητους εκδοτικούς
οίκους.

Ούτε ο Φερλινγκέτι ούτε «Τα Φώτα της Πόλης» απομακρύνθηκαν ποτέ από
ριζοσπαστικές και πολιτικές θέσεις. «Στη δεκαετία του ’50 ήμουν υπέρ του
Φιντέλ, το ’80 υπέρ των Σαντινίστας και το ’90 υπέρ των Ζαπατίστας». Το
βιβλιοπωλείο συνηθίζει να κρεμάει πανό με πολιτικά συνθήματα στις βιτρίνες
του. Πρόσφατα, ενάντια στον πόλεμο του Ιράκ. Ο Φερλινγκέτι δεν απολογείται για
τις πεποιθήσεις του, για τις αντιπολεμικές προθήκες των «Φώτων της Πόλης». Οι
άνθρωποι που έρχονται εκεί ξέρουν τι να περιμένουν.

«Ποίηση είναι να σταθείς στα πόδια σου…»

«Μόνο ένας ποιητής μπορεί σήμερα να θίξει οποιοδήποτε πρόβλημα. Ακόμα κι αν
λάβει επίσημη διάκριση από το κράτος, οφείλει να είναι ακτιβιστής, να ασκεί
κριτική. Γι’ αυτό τον λόγο ο Πλάτωνας θεωρούσε τους ποιητές απειλή για την
πολιτεία. Και αυτός ακριβώς είναι ο αληθινός λόγος ενός ποιητή: να αμφισβητεί
τη Δημοκρατία και το κατεστημένο», έλεγε ο Λόρενς Φερλινγκέτι σε μια πρόσφατη
συνέντευξή του στα «NEA». «Ποίηση είναι να σταθείς στα πόδια σου και να πέσεις
πάνω τους. Είναι αυτό που μετά τους Μπίτνικ έκαναν οι ράπερ στην Αμερική.
Ήθελαν να βγουν έξω και να στείλουν ένα προφορικό μήνυμα στον αέρα, χωρίς να
τους νοιάζει αν αυτό θα είναι τυπωμένο».

Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα