Έκρηξη «εξαέρωσε» νησάκι της Σαντορίνης!

O καθηγητής Φλόιντ Μακ Κόι

«Ήταν η πιο σφοδρή ηφαιστειακή έκρηξη που γνωρίζουμε ότι συνέβη τα τελευταία
100.000 χρόνια και σημειώθηκε σε δύο διαδοχικά στάδια», λέει στα «NEA» ο
καθηγητής Γεωλογίας στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης, Φλόιντ Μακ Κόι. Ο Αμερικανός
επιστήμονας που ταυτόχρονα με τη διδακτορική του διατριβή στο Χάρβαρντ,
έστρεψε το ερευνητικό του ενδιαφέρον στη μελέτη των ηφαιστείων, δεν θα
μπορούσε να μείνει ασυγκίνητος από τη μελέτη της ιστορίας της Σαντορίνης.

Πριν από λίγες ημέρες ολοκλήρωσε την καινούργια του εργασία, η οποία
ουσιαστικά αποτελεί μια προσπάθεια ανακατασκευής της μορφής που είχε το νησί
πριν εκδηλωθεί η μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη. Ο κ. Μακ Κόι λέει στα «NEA» ότι
στη θέση της Παλιάς και Νέας Καμένης υπήρχε ένα μεγαλύτερο νησί, το οποίο
ενδεχομένως κατοικείτο και πάνω στο νησί αυτό δημιουργήθηκε ένα τεράστιο ρήγμα
απ’ όπου εκτοξεύτηκε το ηφαιστειακό υλικό.

H πεποίθηση μάλιστα του Αμερικανού καθηγητή είναι ότι στο απώτερο μέλλον η
Παλιά και η Νέα Καμένη, ενδεχομένως, να μεγαλώσουν σε όγκο εξαιτίας της
προσθήκης ηφαιστειακού υλικού, το οποίο μπορεί να συγκεντρωθεί στην περιοχή
από την ηφαιστειακή δραστηριότητα. «Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι θα συμβεί
μέσα από μια βίαιη έκρηξη, αλλά θα απαιτήσει μια μακρά διαδικασία ήπιων
ηφαιστειακών διεργασιών».

H Σαντορίνη πριν από την έκρηξη του ηφαιστείου (αριστερά) και όπως είναι σήμερα, σύμφωνα με την μελέτη που έκανε ο Αμερικανός καθηγητής Γεωλογίας Φλόιντ Μακ Κόι. Στη θέση της Παλιάς και Νέας Καμένης υπήρχε ένα μεγάλο νησί, ενώ η ίδια η Θηρασία (στο δυτικό άκρο) κατείχε περισσότερη έκταση. Μετά την έκρηξη, μεγάλωσε όπως δείχνουν οι εικόνες, το μέγεθος της Θήρας κατά μήκος της ανατολικής ακτογραμμής εξαιτίας της τέφρας που κατακάθησε.

Ο Φλόιντ Μακ Κόι επισκέφθηκε πολλές φορές τη Σαντορίνη και είχε επί
μακρόν συνεργασία με Έλληνες συναδέλφους του, που πραγματοποίησαν γεωλογικές
έρευνες στο νησί, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου. Σε σημεία δηλαδή
όπου το ηφαιστειακό υλικό κατακάθισε σε τεράστιες ποσότητες μετά την εκτόξευσή
του.

Για να συγκεντρώσει τις απαιτούμενες πληροφορίες, οι οποίες θα τον βοηθούσαν
να προχωρήσει στην ανακατασκευή της μορφής που είχε η αρχαία Σαντορίνη,
εξέτασε την ακτογραμμή του νησιού, αλλά και το ύψος που είχε το έδαφος προτού
επικαλυφθεί από το ηφαιστειακό υλικό. «Ακόμη και σήμερα, σε πολλά σημεία της
Σαντορίνης αν κοιτάξεις προσεκτικά μπορείς να διακρίνεις το παλιό ανάγλυφο του
νησιού κάτω από 30 ή 40 μ. τέφρας».

H ανάλυση της τέφρας που επικάθισε σε άλλα νησιά των Κυκλάδων, αλλά και του
Βορείου Αιγαίου, έδωσε χρήσιμες πληροφορίες για τον τρόπο που εκδηλώθηκε η
έκρηξη. Με τη βοήθεια μάλιστα δεδομένων που προέκυψαν από τις ανασκαφές στο
νησί, όπως είναι, για παράδειγμα, κάποιες τοιχογραφίες που απεικονίζουν πλοία
με ανθρώπους να κινούνται στις ακτές του νησιού, δημιουργήθηκε ο χάρτης της
αρχαίας Σαντορίνης και κατανοήθηκαν καλύτερα οι συνθήκες της μεγάλης έκρηξης.

Ένα όμως από τα μυστήρια που παραμένει ακόμη άλυτο είναι η ακριβής χρονολογία
που συνέβη αυτό το σημαντικό γεγονός. «Ό,τι τεχνικές χρονολόγησης και αν έχουν
χρησιμοποιηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση δεν μας οδηγούν σε ασφαλή
συμπεράσματα». Παρ’ όλα αυτά, απ’ όσα δεδομένα συγκεντρώθηκαν, φαίνεται πως η
αρχή των γεγονότων που ακολούθησαν συνέβη στο νησί το οποίο ήταν στη θέση της
Παλιάς και της Νέας Καμένης.

H τοιχογραφία που δημιουργήθηκε πριν από την έκρηξη απεικονίζει το τμήμα της Σαντορίνης που φαίνεται στη φωτογραφία ενω ο οικισμός με τους ανθρώπους κάτω απο το σχηματισμό με τους τρεις λόφους, βρισκόταν κτισμένος στο νησί που εξαερώθηκε απο το ηφαίστειο

Το πρώτο σημάδι ότι το ηφαίστειο άρχισε να ξυπνάει ήταν η δημιουργία
ενός ρήγματος στο συγκεκριμένο νησί. Το ρήγμα αυτό φαίνεται πως στην αρχή είχε
μήκος γύρω στο 1 χιλιόμετρο και στη συνέχεια μεγάλωσε με τέτοιο τρόπο ώστε να
επηρεάσει τη σφοδρότητα της έκρηξης. H εμφάνιση του ρήγματος λοιπόν, σύμφωνα
με την εκτίμηση του Φλόιντ Μακ Κόι, συνοδεύτηκε από μια πρώτη έκρηξη και
πολλούς σεισμούς δραστηριότητα.

Αυτή η πρόδρομη έκρηξη ήταν μικρής σχετικά ισχύος. Απελευθέρωσε σημαντικό όγκο
τέφρας και ηφαιστειακού υλικού που έπεσε στη Σαντορίνη και τρομοκράτησε τους
κατοίκους της. Θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι εκείνη τη στιγμή σημαντικό κομμάτι
του πληθυσμού διέφυγε με καράβια σε γειτονικά νησιά, ενώ όσοι δεν κατάφεραν να
απομακρυνθούν σκοτώθηκαν ύστερα από λίγη μόλις ώρα, όταν εκδηλώθηκαν οι δύο
σφοδρές εκρήξεις.

Παλιρροϊκά κύματα και όγκοι τέφρας

H πρώτη μεγάλη έκρηξη συμβαίνει τη στιγμή που το ρήγμα αρχίζει και
επεκτείνεται προς το νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού με μεγάλη ταχύτητα. Το μήκος
του έχει ξεπεράσει ενδεχομένως τα τρία χιλιόμετρα και από τα βάθη του
ηφαιστείου εκτοξεύεται τρομακτικός όγκος τέφρας. Ενώ συμβαίνουν όλα αυτά,
μεγάλα παλιρροϊκά κύματα κινούνται προς κάθε κατεύθυνση. Προς τις ακτές της
Πελοποννήσου, τα παράλια της Τουρκίας, την Κρήτη, νότια της Ρόδου και προς την
Αδριατική. Το υλικό που εκτοξεύεται από το υποθαλάσσιο ηφαίστειο ακολουθεί
κατακόρυφη πορεία προς τα πάνω. Όμως, η συνεχιζόμενη επέκταση του ρήγματος
αλλοιώνει τη μορφή της έκρηξης και ενδυναμώνει τη σφοδρότητά της.

Το ρήγμα, λέει στα «NEA» ο Αμερικανός γεωλόγος, φθάνει μέχρι τη θάλασσα και τη
στιγμή εκείνη το νερό του Αιγαίου εισχωρεί μέσα στο ηφαίστειο. Αυτό έχει ως
αποτέλεσμα να αλλάξει η κατεύθυνση της τέφρας, η οποία άρχισε να
διασκορπίζεται στο νησί και στη θάλασσα υπό τη μορφή χιονοστιβάδας. «Κάθε φορά
που το νερό της θάλασσας εισχωρεί σε ένα ηφαίστειο η έκρηξη είναι φονική».

Αυξήθηκε σε έκταση

Καλά προστατευμένο φυσικό λιμάνι ήταν η Σαντορίνη πριν από την έκρηξη,
σύμφωνα με την έρευνα του Φλόιντ Μακ Κόι. Ακόμη και η Θηρασία είχε εκείνα τα
χρόνια διαφορετική μορφή. Το νότιο άκρο της εκτεινόταν σε μεγαλύτερη απόσταση
και σχεδόν κάλυπτε το νησί που υπήρχε μέσα στην καλδέρα. H ίδια η Σαντορίνη
αυξήθηκε σε έκταση μετά την έκρηξη, αφού το ηφαιστειακό υλικό επικάθησε σε
ολόκληρη σχεδόν την ανατολική ακτογραμμή της, δίνοντάς της λίγα ακόμη
τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους.