Tσάπλιν παρέα με… Mπαλζάκ

Τα μεγάλα έργα – συνήθως – τα τακτοποιούμε στη βιβλιοθήκη μας. Καμιά φορά τα
ξεσκονίζουμε και ξεμπερδεύουμε με τις ενοχές μας. Έχεις δει τον «Μεγάλο
δικτάτορα»; Μα, ναι. Πού; Στην ET. A, όχι για μια στιγμή. Με είχε πάει η μαμά
μου στο «Σινεάκ». Μπορεί και να μη θυμάμαι καλά. Πάντως το έχω δει και το
απόλαυσα. Σπουδαίο.

E, λοιπόν, η κατάσταση αυτής της πρώτης εβδομάδας του Ιουνίου έχει ως
εξής. Από εδώ το «Matrix», η μεγαλύτερη ασυναρτησία και αρπαχτή του Χόλιγουντ,
των τελευταίων χρόνων. H φούσκα ξεφουσκώνει αλλά οι θεατές του fast food δεν
έχουν άλλη, μα καμία άλλη επιλογή. Αντίπαλος του Matrix ο κανείς! Από εκεί οι
νέες πρεμιέρες. Κάτι μεταξύ ασημαντότητας και πλήξης. Τι μένει; Από καινούργια
– καυτά – νέα, η… Κίνα. Διά του συγγραφέα, σκηνοθέτη, σεναριογράφου και…
Μπαλζάκ δίνει μαθήματα ήθους και γραφής. Από τα κλασικά και τα μεγάλα «Ο
μεγάλος δικτάτωρ». Τόσο νέος, όσο κανένας άλλος και καμία άλλη ταινία ή
κωμωδία. Του 1940; Γιατί δηλαδή, «Ο Ιβάν ο τρομερός» πάλιωσε; Και επιπλέον. H
κόπια είναι ολοκαίνουργια και γυαλισμένη! Που πάει να πει, πως όποιος την
περιφρονήσει, είναι άξιος της μοίρας του!

Το 1937 – λοιπόν – ο μοναδικός σταρ του Χόλιγουντ που ανέλαβε να
περιποιηθεί δεόντως τις ναζιστικές μπουρδολογίες και τις ρατσιστικές
βαρβαρότητες του λιλιπούτειου Αδόλφου, ήταν ο Τσάρλι Τσάπλιν. Λογικό. Great
ήταν, με great θέματα ασχολήθηκε, great έργα έκανε. Μέχρι τότε οι φούρνοι του
Φύρερ δεν είχαν ανοίξει. Και μέχρι τότε η πολιτική των Αγγλοσαξόνων ήταν
καθησυχαστική. Επισήμως ανησυχία ουδεμία. Ούτε από τον Τσάμπερλεν, αλλά ούτε
από τους Αμερικανούς. Για τους τελευταίους η Ευρώπη ήταν μια μακρινή ήπειρος.

«Ο μεγάλος δικτάτωρ». Και ο μεγάλος Τσάπλιν. Μεγαλύτερος δεν γίνεται

Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες και μέσα σ’ αυτό το γεωπολιτικό πλαίσιο, ο Χίτλερ
στα μάτια των Αμερικανών και πολύ περισσότερο του Χόλιγουντ έμοιαζε με γραφικό
κλόουν. Μερικοί όμως άκουγαν τα κανόνια του πολέμου. Κάποιοι άλλοι έσπευδαν να
στρατολογηθούν στις διεθνείς ταξιαρχίες για τη σωτηρία της Γκουέρνικα από τα
νύχια του Ισπανού Χίτλερ. Ελάχιστοι ήταν εκείνοι που αφουγκράζονταν την έλευση
της επερχόμενης κόλασης. Ανάμεσά τους ο… Σαρλό.

Για να διακωμωδήσει ο Τσάπλιν τις εθνικοσοσιαλιστικές ανοησίες – με τις οποίες
στη συνέχεια εξαερώθηκαν εκατομμύρια Εβραίοι, Τσιγγάνοι και κομμουνιστές –
συνέλαβε την ιδέα μιας ομοιότητας. Εβραίος κουρέας που πάσχει από απώλεια
μνήμης επιστρέφει ύστερα από είκοσι χρόνια απουσίας στην πατρίδα του την…
Τομανία. Όλα έχουν αλλάξει. Και το πιο εξωφρενικό απ’ όλα είναι πως αυτός ο
ασήμαντος, ο έσχατος κουρέας μοιάζει σαν δύο σταγόνες νερό με τον δικτάτορα
της χώρας, τον Αντενόιντ Χίνκελ!

Μέσα στα πρώτα είκοσι λεπτά της ιστορίας, αναδεικνύεται η ευφυΐα του
Τσάπλιν, συμπυκνωμένη σαν μικροσκοπική ατομική βόμβα. Χωρίς να το
συνειδητοποιεί ευθέως ο ανυποψίαστος θεατής του. H αμνησία πάει γάντι με την
απώλεια ιστορικής μνήμης και με την αφασία. H ομοιότητα (του κουρέα με τον
δικτάτορα) ταιριάζει με την αναγωγή που λέει «η εξουσία είναι ο καθρέφτης της
κοινωνίας». Και το πορτρέτο αυτού του γελοίου Χίνκελ παραπέμπει στην απορία
«μα, είναι δυνατόν μια χώρα σαν κι αυτή να διοικείται από τέτοιους βάρβαρους,
ασήμαντους Καραγκιόζηδες;». Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Ευρώπης.

Με βάση αυτό το πρωτότυπο και πρωτογενές πατρόν, άρχισε το κέντημα της
σκηνοθεσίας. Οι ρυθμοί τρέχουν σαν πολυβόλο, τα ευρήματα πέφτουν σαν το χαλάζι
και η μηχανή δουλεύει στο φουλ. H σκηνή με τον δικτατορίσκο να ορέγεται την
κατάκτηση του πλανήτη, παίζοντας και τινάζοντας την υδρόγειο με τα κωλομέρια
του, θα μείνει μέσα στις πιο απολαυστικές και τις πιο αυθεντικές της
παγκόσμιας ανθολογίας. ΥΓ: Κι εγώ στη θέση σας ενοχλήθηκα. Με τη διδακτική
ρητορεία της τελευταίας σκηνής, όπου ο κουρέας εκφωνεί λόγο εναντίον του
ρατσισμού και υπέρ της δημοκρατίας. Όμως ήταν 1940 (τα γυρίσματα άρχισαν το
1937) και ο Τσάπλιν αισθάνθηκε τη μέγιστη ανάγκη να συνταράξει το μεγάλο
πλήθος. Δεν έπρεπε;

Εκείνη Παρίσι, εκείνος Νέα Υόρκη

Όσον αφορά αυτή την ταινία τραβάμε γραμμή και κατερχόμεθα (όλοι μας) ένα ένα
τα… φλόρια (τα πατώματα, που λένε και οι Ελληνοαμερικανοί της Αστόριας).
Πόσο κάτω; Μεταξύ ισογείου και τρίτου υπογείου!

Στο ισόγειο (επακριβώς στο ημιυπόγειο) πέφτουμε πάνω σε χλωμή παραλλαγή
«Εκείνος και Εκείνη» ή αν προτιμάτε «Ένας άντρας και μια γυναίκα». Διότι η
σκέψη που κυκλοφορεί όπισθεν αυτής της επιχειρήσεως με την ονομασία «Au plus
du paradis», δηλαδή «Πιο κοντά στον παράδεισο», είναι η εξής: Φλερτ – Παρίσι –
Νέα Υόρκη – Κατρίν Ντενέβ – Γουίλιαμ Χαρτ. Και αν τα «εξαρτήματα» αυτής της
επιχείρησης ψιλο… λειτουργήσουν, ε, τότε το όχημα θα τσουλήσει. Και στη
Γαλλία και (ενδεχομένως) στις ΗΠΑ.

«Πιο κοντά στον παράδεισο». Κατρίν Ντενέβ – Ουίλιαμ Χαρτ… μια γυναίκα, ένας άντρας

Τσούλησε; Δεν είναι η δουλειά μου να σας το πω. Δουλειά μου είναι να γράψω τι
είδα. Επί 100 λεπτά λοιπόν η Κατρίν Ντενέβ και ο Ουίλιαμ Χαρτ παίζουν το
παιχνίδι «φλερτ και γοητεία». Και επί 100 λεπτά αναρωτιέσαι: Αφού και οι δύο
είναι εξαιρετικοί στους ρόλους τους, αφού η σκηνοθέτις Τονί Μαρσάλ γνωρίζει το
αντικείμενο και αφού μπορούσαν να κάνουν μια καλύτερη και έστω ελάχιστα
ψυχαγωγική ταινία, γιατί φρόντισαν τόσο να την αποστειρώσουν;

Έκπληξη από την Κίνα

Έτριβα τα μάτια μου. Όχι γιατί έπεσα πάνω σε μια από τις καλύτερες ταινίες της
χρονιάς. Καθόλου. Τα έτριβα επειδή ένας άγνωστος – σε μένα – Κινέζος με το
όνομα Ντάι Σίγιε και με την τριπλή ιδιότητα του
συγγραφέα-σεναριογράφου-σκηνοθέτη επιστρέφει στις πρωτογενείς πηγές της
κινηματογραφικής γραφής. Δηλαδή γεωγραφία (να ξέρει ο θεατής ανά πάσα στιγμή
πού βρίσκονται οι ήρωες), δραματουργία, φωτογραφία που «σέβεται» τον χώρο και
υποδειγματικό καστ. Το όνομα αυτής της κινέζικης έκπληξης «Ο Μπαλζάκ και η
μικρή Κινέζα ράφτρα». Και αν διαπράξετε το μέγα τόλμημα να… δρασκελίσετε το
κατώφλι της αίθουσας, θα με θυμηθείτε.

Το στόρι είναι διπλής κατεύθυνσης. Και προς την… πολιτιστική επανάσταση του
Μάο. Αλλά και προς τους καφενόβιους διανοούμενους της παροιμιώδους αλαζονείας.
Στη διάρκεια, λοιπόν, της cultural revolution, όπου όλα έγιναν ρημαδιό και που
εκτός από τις εκτοπίσεις, τους εξευτελισμούς και τους διασυρμούς η κινεζική
οικονομία παραλίγο να γκρεμιστεί στα τάρταρα, δύο νέοι «αστικών« οικογενειών
αποστέλλονται προς αναδιαπαιδαγώγηση σε ορεινό χωριό, κάπου στο χάος της
απέραντης χώρας. Μέσα σε διάστημα μερικών εβδομάδων οι δύο νεανίες καταφέρνουν
να αναδειχθούν σε θεράποντες της ψυχής, της ψυχαγωγίας, ακόμα και της υγείας
αυτών των αναλφάβητων κατοίκων. Πώς; Εδώ αρχίζουν τα διασκεδαστικά και
χαριτωμένα.

«Ο Μπαλζάκ και η μικρή Κινέζα ράφτρα». Θα τρίβετε τα μάτια σας

«Αυτό το βιολί», λέει ο ένας προς τον ξεροκέφαλο αλλά καλοπροαίρετο αρχηγό,
«είναι του Μότσαρτ, πιστού φίλου του αρχηγού μας Μάο». Έτσι ο Μότσαρτ – με την
άδεια του ιστρούχτουρα – ευλογεί το πρωτόγονο χωριό. «Αυτή η ταινία είναι από
την Αλβανία και είναι του Μπαλζάκ, επίσης οπαδού του Μάο». Έτσι οι δύο νέοι
αρχίζουν να αφηγούνται ιστορίες για το Παρίσι του 1800, για τα Ηλύσια Πεδία
και να συναρπάζουν τους χωρικούς με τις περιπέτειες των ηρώων του Μπαλζάκ.
Βαφτίζοντας όλα τα… αντεπαναστατικά και… μπουρζουάδικα ονόματα του
παγκόσμιου πολιτισμού ως «κολλητούς» του Μάο, καταφέρνουν να ενσταλάξουν
σταγόνες πολιτισμού σ’ αυτή την τυφλή κουκίδα της κινεζικής γεωγραφίας. Σε
τέτοιο μάλιστα σημείο, ώστε ακόμα και ο γέρων ράφτης να εμπνευστεί από τον
Κόμη Μοντεχρίστο και από την εποχή του Μπαλζάκ και να αρχίσει να σχεδιάζει
ρούχα με χαρμάνι Κίνας και Γαλλίας του 19ου αιώνα.

Και κάτι ακόμα, επειδή η κινεζομανία έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας. Δεν
υπάρχει περίπτωση ταινία από την Κίνα να είναι… μάπα. Όσες κι αν έχω δει και
ανεξαρτήτως αν η ιστορία τους είναι βαρετή. Όλοι και όλα στη θέση τους. Από
τους χώρους και το ντεκόρ μέχρι τη φωτογραφία, το καστ και το σενάριο. H
τελειομανία τους έχει αναγάγει την κινεζική παραγωγή σαν την πιο επικίνδυνη
και την πιο ανταγωνιστική. Απόδειξη πως ακόμα κι αυτή εδώ που βγαίνει στα…
κρυφά είχε εξασφαλίσει υποψηφιότητα Χρυσής Σφαίρας για την κατηγορία καλύτερης
ξενόγλωσσης παραγωγής. Ως φαίνεται, ο Κομφούκιος ήταν ο πρώτος σινεφίλ!

Άγρια συμμορία από χαρτί

A, σου λέει. Το «Hard boiled» είναι η τελευταία ταινία του Τζον Γου. Πριν
φύγει από το Χονγκ Κονγκ και πριν συνεργαστεί με Τζον Τραβόλτα και Νίκολας
Κέιτζ για το «Face off». E, και τι έγινε; Σάματι ρακοσυλλέκτης είμαι;

Έτσι το πλασάρουν προς τους σκληροπυρηνικούς της καλτ σκηνής. Στην
πραγματικότητα το εν λόγω νερόβραστο ημιγκανγκστερικό σπαγγέτι κατευθύνεται
προς τα multiplex. Για να σκοτώσουν την ώρα τους όσοι δεν βρίσκουν εισιτήριο
για το Matrix. Δικαίωμά τους και δικαίωμά μου.

«Hard boiled». Μαθήματα καράτε

Το στόρι είναι του σχοινιού και του παλουκιού. Θα μπορούσε να ήταν οτιδήποτε,
αρκεί να είχε μπάτσους, εμπόρους ναρκωτικών, πολεμικές τέχνες, τόνους από
κέτσαπ, ιπτάμενο καράτε, εκατομμύρια σφαίρες και χιλιάδες πτώματα. Εν
προκειμένω, ένας μπάτσος παρέα με μυστικό (επίσης μπάτσο) ορμούν για να
κατεδαφίσουν παράνομο εμπόριο όπλων. Εκείνο που καταφέρνουν είναι να
γκρεμίσουν ολόκληρο νοσοκομείο.

Ο Τζον Γου μετατρέπει τη σκηνοθεσία σε συρραπτική μηχανή. Βάζει το κεφάλι του
θεατή κάτω από τη βελόνα της Singer και του γαζώνει το μυαλό. Δεν υπάρχει
ταινία βίας (από την «Άγρια συμμορία» και βάλε) στην οποία να μην αναφέρεται.

Μοιάζει με δελτίο ειδήσεων

Φινάλε ανεκδιήγητο και δύσοσμο, με τον «Άλι Τζι στη Βουλή» (Ali G IndaHouse).
Ούτε για το σινεμαδάκι του χωρίου Μόαμπ στο Οχάιο. Κι αυτό για τα multiplex.
Τόσο πολύ τα εκτιμούν που τα χρησιμοποιούν ως σκουπιδοτενεκέδες. Ο Άλι Τζι για
να ενεργοποιήσει τον κόσμο και για να εξασφαλίσει κεφάλαια για τη διατήρηση
ενός κέντρου διασκέδασης για φτωχά παιδιά, δένεται σε μια στάση λεωφορείου.
Μοιάζει με περιστατικό από δελτίο ειδήσεων του Νίκου Ευαγγελάτου. Άντε, στην
καλύτερη περίπτωση, με σατιρικό επεισόδιο από το Mitsi Hosta. Ο κάποιος
σκηνοθέτης Μαρκ Μάιλοντ το εξέλαβε ως σενάριο, το έκανε ταινία και το
εκτόξευσε ως κεσεδάκι με γιαούρτι εκπρόθεσμης χρονολογίας! Αν τώρα αυτή η
ταινία ξεπεράσει τις δέκα με είκοσι χιλιάδες εισιτήρια, ε, τότε πρέπει να
ανησυχούμε. Ο πάτος είναι ακόμα μακριά.

Τα Oscar της εβδομάδας

Masterpiece: «Ο μεγάλος δικτάτωρ»

Κωμωδίας: Ο ίδιος δικτάτωρ

Ιδιοφυΐας: Τσάρλι Τσάπλιν… δικτάτωρ

Ερμηνείας: Πάλι ο Τσάπλιν

Έκπληξης: «Ο Μπαλζάκ και η μικρή Κινέζα ράφτρα»

Μπαλζάκ: Ο… Κινέζος Ντάι Σίγιε

Ημι-ταινίας: «Πιο κοντά στον παράδεισο»

Ημι-ερμηνείας: Κατρίν Ντενέβ – Γουίλιαμ Χαρτ

Καράτε: «Hard boiled»

Σκοποβολής: Τζον Γου (Hard boiled)

Ανυπαρξίας: «Ο Άλι Τζι στη Βουλή»

Κατάληξης: Ο Τσάπλιν με την Κίνα τα πήραν όλα κι έφυγαν!