Οι ζωγράφοι είδαν εαυτόν

Ο Γιάννης Τσαρούχης, ώριμος, αυτοπροσωπογραφείται ως ενσάρκωση του Δεκέμβριου για το πολύπτυχο έργο «Οι δώδεκα μήνες». Ο πολύτιμος πίνακας, παραχωρήθηκε από ιδιωτική συλλογή για την έκθεση «Εγώ, ο εαυτός μου» στο Ρέθυμνο

Στο αιώνιο ερώτημα «ποιος είμαι» υπάρχουν πολλοί τρόποι ν’ απαντήσεις. Από την
εποχή ακόμα της Αιγύπτου των Φαραώ, οι καλλιτέχνες δεν παρέλειψαν να ρίξουν
μια ματιά στον καθρέφτη και να μας αφήσουν το αυτοπορτρέτο τους. Στην αρχή
μισοκρυμμένο σε μια γωνίτσα του πίνακα ή του έργου. Από την Αναγέννηση και
μετά, όταν διεκδίκησαν και απέκτησαν ταυτότητα ως δημιουργοί, υπερηφάνεια και
κοινωνική θέση, τα αυτοπορτρέτα αυτονομήθηκαν. Μας επιτρέπουν να δούμε όχι
μόνο πώς μοιάζουν αυτοί οι καλλιτέχνες, αλλά και πώς βλέπουν οι ίδιοι τον
εαυτό τους – αφού τα μάτια είναι τα παράθυρα της ψυχής -, τη σχέση και τη θέση
τους μέσα στον κόσμο της ζωγραφικής, αλλά και ευρύτερα. Η Ιστορία γράφεται από
πρόσωπα.

Είναι δυνατόν μια έκθεση αυτοπορτρέτων με τον παιχνιδιάρικο τίτλο «Εγώ,
ο εαυτός μου» να μην είναι μια επαναλαμβανόμενη πινακοθήκη προσωπογραφιών;
Είναι, αφού την τελευταία εικοσαετία οι εγκαταστάσεις, η τέχνη του
αντικειμένου, η χειρονομιακή τέχνη, το βίντεο, η φωτογραφία, αλλά και η κίνηση
των ιδεών, η αίσθηση απώλειας της ταυτότητας και της επικοινωνίας, η
αλλοτρίωση, απέσυραν το πρόσωπο από το προσκήνιο της τέχνης και το
εκπροσώπησαν με άλλα μέσα.

Ποζάρουν με υπερηφάνεια για το τάλαντό τους: Ο Γιάννης Μόραλης με τον
αιώνιο μπερέ του ζωγράφου (το 1938), ο αριστοκρατικός Περικλής Βυζάντιος, ο
επιβλητικός Κωνσταντίνος Μαλέας, ο σίγουρος για τον ευατό του Περικλής
Πανταζής, ο στοχαστικός Νικόλαος Χατζηκυριάκος-Γκίκας στο καβαλέτο και ο
ανήσυχος Δημήτρης Περδικίδης με τα πινέλα στο χέρι μαρτυρούν τιμιότητα,
αυτοπεποίθηση, ιδεαλισμό και μαστοριά.

Στον αντίποδα, ο Δημήτρης Μπουζιάνης με το ταλαιπωρημένο κοστουμάκι του
και την τσακισμένη μύτη, ο φυλακισμένος Ασαντούρ Μπαχαριάν που κοιτάζει το
πρόσωπό του από το σπασμένο καθρεφτάκι, η γδαρμένη από την αγωνία σάρκα τού
Χρόνη Μπότσογλου, η τρομερή μάσκα της Δέσπως Μαγκώνη Κλυταιμνήστρα, Νόρα,
Αντιγόνη, Εκάβη, Λαίδη Μακβεθ, το τρελό βλέμμα του Μίμη Βιτσώρη (1902-1945).

Γυμνός και με φτερά αγγέλου ή αετού ποζάρει ο Γιάννης Τσαρούχης, που
φύλαξε για τον εαυτό του τον Δεκέμβριο στο πολύπτυχο έργο «Οι δώδεκα μήνες».
Γυμνός φωτογραφήθηκε και ο γλύπτης Θόδωρος με το κλομπ – τη ματράκ – στο ένα
χέρι και ένα καπέλο στο άλλο, γυμνό και το τοτεμικό πορτρέτο του Νίκου
Χουλιαρά.

Ο αριθμός της αστυνομικής ταυτότητας μαρκάρει το πορτρέτο του Ηλία
Δεκουλάκου και στο πορτρέτο του Κυριάκου Μαριαράκου το πρόσωπο έχει πλέον
διαγραφεί. Ο άνθρωπος είναι το ΑΦΜ του, ενώ στη φωτογραφία του Νίκου
Χαραλαμπίδη έχει καλυφθεί ολόκληρο από μια εξωτική μάσκα, ενώ το σώμα
σκεπάζεται με στολή αποστείρωσης.

Το ίχνος του προσώπου, που εμφανίζεται σαν φάντασμα από το άδειο
τελάρο, θυμίζει την περφόρμανς του Νίκου Ζουμπούλη, ίχνη φωτομηχανικά στον
καμβά αποτυπώνουν τον Νίκο Κεσσανλή, η σκιά είναι το μόνο αυτοπορτρέτο που
ζωγράφισε ο Παναγιώτης Τέτσης, ενώ ένα παχύ άσπρο περίγραμμα της φυσιογνωμίας
του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου είναι το μόνο πορτρέτο.

Επτά διαφορετικές διαδρομές στο βλέμμα καταγράφονται στο πορτρέτο του
Γιώργου Ρόρρη, ο οποίος βλέπει το γυμνό μοντέλο που τον βλέπει και ταυτόχρονα
βλέπει τον εαυτό του να βλέπει το μοντέλο μέσα από την αντανάκλασή του στον
καθρέφτη μιας παλιάς ντουλάπας.

INFO

«Εγώ, ο εαυτός μου», έκθεση στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ρεθύμνης (Χειμάρρας
5). Διάρκεια: έως τέλος Ιουλίου. Επιμέλεια: Ελένη Κυπραίου.