Ο Παρθενώνας έκλεψε την παράσταση

Σκηνή από το πολυθέαμα «Όλα γύρω είναι φως», με τη Λυδία Κονιόρδου στο μονόλογο της «Ηλέκτρας»

Οι εικόνες, όταν ζουμάρει κανείς σ’ αυτές, έχουν μεγάλη δύναμη. Μεγαλύτερη κι
από τα λάθη ή τα κενά που αφήνει η ελλιπής προετοιμασία. Αυτό απέδειξε η
πολύφωτη, κατά τα άλλα, βραδιά στην περίφημη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας
Υόρκης με την κεντρική εκδήλωση της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας «Όλα γύρω είναι
φως». Ακόμη και αν «οι οκτώ ώρες πρόβας δεν ήταν αρκετές», σύμφωνα με τον
Κώστα Γαβρά, και «αυτό ήταν πηγή προβλημάτων», φαίνεται πως το κεντρικό μήνυμα
της εκδήλωσης, πάνω στο οποίο ζουμάρισε ο σκηνοθέτης, εστάλη. Και το μήνυμα
δεν ήταν άλλο παρά η ένθερμη υποστήριξη (πέρα από την ενημέρωση) του ελληνικού
αιτήματος για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Οι εικόνες του Κώστα Γαβρά στο δεκάλεπτο φιλμάκι «Παρθενών», που
προβλήθηκε στην «καρδιά» της εκδήλωσης, ακόμη κι αν είχαν «γεννηθεί» σε κάποιο
ειδικό στις τρισδιάστατες απεικονίσεις κομπιούτερ, είχαν τη δύναμη της…
πειθούς. Διότι είναι άλλο να ακούς περί της κλοπής των Μαρμάρων από τον λόρδο
Έλγιν, από τον ήδη ταλαιπωρημένο, από λεηλασίες, βομβαρδισμούς και τον χρόνο,
Παρθενώνα και άλλο να γίνεται τούτη η βάρβαρη πράξη εικόνα. «Γροθιές στο
στομάχι ήταν», όπως παρατηρούσε και (ελληνικής καταγωγής) θεατής της
Μετροπόλιταν Όπερας, οι εικόνες των Ελλήνων και Τούρκων εργατών που ξήλωναν τα
γλυπτά, σκαρφαλωμένοι στο μνημείο, σύμβολο ομορφιάς και πολιτισμού, σπάζοντας
κάποια από τα ήδη λαβωμένα γείσα του δωρικού ναού της Αθηνάς.

Τι κι αν οι αγγλικοί «υπέρτιτλοι» με τις χρονολογίες της καταστροφής
προβλήθηκαν ανάποδα! – κάτι για το οποίο ζήτησε συγγνώμη ο Κώστας Γαβράς από
το κοινό, όταν στο τέλος τον χειροκροτούσε μαζί με τους συντελεστές τού «Όλα
γύρω είναι φως» (με προεξάρχοντα τον Γιώργο Νταλάρα). «Κάποιος τελειομανής
Άγγλος θα φταίει γι’ αυτό» χαριτολογούσε ο σκηνοθέτης, που έχει μάθει και να
προκαλεί και να βρίσκει – όμως – τον στόχο του.

Τι κι αν οι εικόνες-ζωγραφιές του Γιάννη Τσαρούχη («Τέσσερις εποχές») «έπεσαν»
εκτός χρόνου στη ροή της εκδήλωσης. Οι εικόνες της Ελλάδας, κινούμενες,
«παγωμένες» (σε εκατοντάδες ιστορικά ενσταντανέ, με άξονα κυρίως την προσφυγιά
ή τη μετανάστευση) ή στον καμβά (κατά κύριο λόγο του Αλέκου Φασιανού και με
βασικό μοτίβο τον – χρυσό – ήλιο) «μίλησαν» από μόνες τους. Απευθείας στην
καρδιά. Και φαίνεται πως σ’ αυτό στόχευε και ο σκηνοθέτης, που είχε το γενικό
πρόσταγμα σε τούτο το μείγμα μουσικής, χορού, τραγουδιού, τραγωδίας, λόγου. Με
άξονα το «ελληνικό DNA», «εκείνο που μας δίνει την ταυτότητα, όταν ξυπνάμε το
πρωί και μπορούμε να βλέπουμε τον Παρθενώνα…».

Ο Γιώργος Νταλάρας και η Σαβίνα Γιαννάτου τραγούδησαν και χειροκροτήθηκαν

Όλα άρχισαν… ελληνικά στη Μετροπόλιταν Όπερα, νύχτα Τρίτης (ώρα Νέας
Υόρκης). Με μισή και πλέον ώρα καθυστέρηση. Με ένα μικρό ιστιοφόρο να
διασχίζει τη σκηνή, λίγα μέτρα μπροστά από τις πρώτες σειρές, στις οποίες
κάθονταν δίπλα στον οικοδεσπότη – υπουργό Πολιτισμού Ευάγγελο Βενιζέλο, οι
περισσότεροι αντιπρόσωποι των κρατών στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (καθώς στην
έδρα του οργανώθηκε η εκδήλωση και εκεί στόχευε), η απεσταλμένη του γενικού
γραμματέα του ΟΗΕ, ο πρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Κι έπειτα ξεχύθηκαν στη σκηνή παιδάκια, εικόνες Ελλάδας (από ψηλά…), η
μουσική του Νίκου Σκαλκώτα (ένας ελληνικός χορός) και το τραγούδι του Γιώργου
Νταλάρα, που στα πρώτα λεπτά κρατήθηκε σε χαμηλόφωνα πιο «εσωτερικά» επίπεδα
και πέτυχε να υποβάλει το κοινό – κυρίως μέλη της ελληνικής ομογένειας.

Η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή με τη Λυδία Κονιόρδου και ανδρικό χορό, με κρουστά,
έδωσε τη θέση στον λόγο, αφού προηγουμένως τον λόγο είχαν τραγούδια Χατζιδάκι
και Θεοδωράκη (κυρίως). Ακολούθησε η «Άρτεμις» του Αμέρικαν Μπάλε (σε μουσική
του γεννημένου στο Τέξας συνθέτη Κρις Θεοφανίδη), του περίφημου χορευτικού
σχήματος, που έβαλε και την ορχήστρα του (υπό τον Λουκά Καρυτινό και τον
Ντέιβιντ Λα Μαρς) στο πρόγραμμα, όχι όμως και τον καλύτερο εαυτό του σε μια
εκδήλωση που ήθελε και – έπρεπε – να έχει διεθνείς προδιαγραφές (οι λίγες
πρόβες φαίνεται…).

Παιδάκια με τα «ματόκλαδα (που) λάμπουν» και μια «Συννεφιασμένη
Κυριακή» με εννέα μπουζούκια, έναν μπαγλαμά και πλήρη ορχήστρα, μαζί με τον
Γιώργο Νταλάρα προετοίμασαν το έδαφος για το δεύτερο μέρος, ντουέτα και σόλο
της Σαβίνας Γιαννάτου συμπλήρωσαν το «στόρι» και το φιλμ «Παρθενών» έδωσε το
μήνυμα. Για να δέσει συγκινητικά με την «Κατάρα της Αθηνάς» του Λόρδου Βύρωνα
(για τον «ιερόσυλο πόθο» του Έλγιν!), το «εξέδυσάν με τα ιμάτιά μου», τα
«μάρμαρα (που) κακιά σκουριά δεν πιάνουν» και την αξέχαστη Μελίνα σε εικόνες
και ήχο, με τον «Μέτοικο» που συνέχισε ο Γιώργος Νταλάρας. Οι «Αργοναύτες –
Κομνηνοί» έδωσαν μάθημα συγχρονισμού στην ποντιακή «νησίδα» του προγράμματος
και τα σινε-πλάνα της Ελλάδας «έντυσαν» το «Τρελοκάραβο» του Λάγιου και του
Ελύτη, προτού η σκηνή αποκτήσει πανιά και το λαϊκό πάλκο γίνει καράβι για το
φινάλε: την «Άρνηση» (στο περιγιάλι το κρυφό) του Γιώργου Σεφέρη…

Επαναπατρισμός το 2004;

Στο περιθώριο της εκδήλωσης, που οργάνωσε η Πολιτιστική Ολυμπιάδα, με άξονα
κυρίως τον προώθηση του ελληνικού αιτήματος για την επιστροφή των Γλυπτών, ο
υπουργός Πολιτισμού άφησε να εννοηθεί ότι οι ελπίδες δεν έχουν εξανεμιστεί,
παρά την εμμονή της βρετανικής πλευράς, για τον επαναπατρισμό τους το 2004. Ως
τότε πάντως, διευκρίνισε, θα είναι έτοιμο το «εξωτερικό» του Νέου Μουσείου
Ακροπόλεως και μία μεγάλη αίθουσα, που θα φιλοξενήσει την έκθεση που
ετοιμάζεται ειδικά για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, με άξονα την Ακρόπολη – για
την οποία ακόμη δεν έχουν ανακοινωθεί λεπτομέρειες.