Νέοι ορθόδοξοι σ’ έναν άγριο κόσμο

Όταν είχαν ξεσπάσει στην Ευρώπη τα Δαρβινικά, ο Εμμανουήλ Ροΐδης υποστήριζε
ότι η υπόθεση της καταγωγής μας από τον πίθηκο δεν πρόκειται ποτέ να
απασχολήσει την Ορθοδοξία αφού η θεωρία δεν έθιγε καμία από τις αποφάσεις της
Ιεράς Συνόδου της Νικαίας. Προσδιόριζε με τον τρόπο του τη φυσιογνωμία της
ελληνικής εξαίρεσης: η πολιτιστική μας ιδιαιτερότητα, άλλως ιδιοπροσω- πία,
θεματοφύλακας της οποίας είναι η Εκκλησία, μας κρατάει δικαιωματικά σε
απόσταση ασφαλείας από τα πάθη και τους καημούς του υπόλοιπου κόσμου.

Οι υποστηρικτές της ιδιοπροσωπίας μας, και σήμερα ακόμη, πιστεύουν ότι η
συμμετοχή της Ελλάδας στη σύγχρονη Ιστορία – βλέπε στον σύγχρονο κόσμο –
γίνεται μόνον κατ’ οικονομίαν. Είτε γιατί κάποιοι δόλιοι Φράγκοι θέλησαν να
βιάσουν την παρθενία της κοινότητάς μας βάζοντάς μας διπλωματικές
τρικλοποδιές, όπως συνηθίζουν από την εποχή του Καρλομάγνου. Είτε γιατί εμείς
οι ίδιοι αναγκαστήκαμε να πάρουμε τα όπλα για να υπερασπισθούμε την από
αρχαιοτάτων χρόνων πολιορκημένη μας μοναδικότητα. Κατά τα άλλα εμείς οι
Νεοέλληνες οφείλουμε να συνεχίσουμε να είμαστε Έλληνες αδιαφορώντας για τον
υπόλοιπο κόσμο που προχωράει τρεκλίζοντας, μεθυσμένος από ατομικές ελευθερίες,
επιστήμες, οικονομία, ιστορία και άλλα συναφή. Όπως λέει και ο Ζήσιμος
Λορεντζάτος, η ψυχή του ελληνισμού είναι εκείνη η γριούλα που ανάβει το κεράκι
στον Αϊ-Γιώργη του Κοκκιναρά, ανιστόρητη, άφραγκη, πλην όμως ευλαβής.

Οι βαθιές ιστορικές ρίζες της υπόθεσης της ιδιοπροσωπίας, μαζί με την
αυτοπεποίθηση που προσφέρει «όταν τριγύρω μας όλοι τα ‘χουν χαμένα», εξηγεί
και το φαινόμενο: η πιο οργανωμένη αντίδραση στην επικυριαρχία της Αριστεράς
στον πνευματικό χώρο δεν ήρθε από ευρωπαϊστές διανοούμενους, αλλά από τους
αντιευρωπαϊστές νεοορθόδοξους. Εξορίζοντας από την παράδοσή μας την «κλασική
Ελλάδα» ως προϊόν επανεισαγωγής από τη Δύση, αξιοποιώντας τον διασυρμό της
αρχαιοελληνικής παράδοσης από τη συντηρητική Δεξιά, προσπάθησαν να
ανασυγκροτήσουν την πάντα πρόθυμη να εκδηλωθεί εθνικοφροσύνη του κοινού
αισθήματος επί το λαϊκότερον.

Οι λαϊκιστικές φιλοδοξίες της υπόθεσης ήταν μάλλον έκδηλες. Η κίνηση των νέων
ορθοδόξων ήταν η διανοούμενη μετάφραση του συνθήματος «Η Ελλάδα ανήκει στους
Έλληνες» – εξίσου δημοφιλές την εποχή εκείνη με τα τραγούδια της Άννας Βίσση
σήμερα. Εμφανίστηκε σε μια εποχή που η Ευρώπη είχε αρχίσει να μας ενοχλεί με
τις οδηγίες της και τις οικονομίες της και προσπάθησε να καλλωπίσει την
περιρρέουσα ξενοφοβία μας ντύνοντάς τη με ευγενείς πνευματικές αντιπαραθέσεις,
όπως αυτή του «Δυτικού ορθολογισμού» – «τσιγκούνη και διόλου αισθηματία» – με
τον δικό μας γενναιόδωρο σε αισθήματα, καθότι ανέξοδο σε λόγο, ανορθολογισμό.

Ακόμη θυμάμαι συνάδελφο συγγραφέα ο οποίος λάβρος εγκαλούσε Γάλλο ελληνιστή
προστάζοντάς τον να μη θίγει με τις ψυχαναλυτικές του θεωρίες την αγιότητα του
«δικού μας» Παπαδιαμάντη. Και δεν μπορώ να ξεχάσω τον όρο «φωταδισμός» – σουξέ
τηλεοπτικού αστέρα – ο οποίος ξεμπέρδευε με τον «διαφωτισμό» σαν μαθητής της
Τρίτης Λυκείου που σκίζει το βιβλίο του μετά τις εξετάσεις. Και όλ’ αυτά,
εννοείται, χωρίς να παραβλέπω τη δουλειά σοβαρών διανοητών, όπως ο Στέλιος
Ράμφος και ο Χρήστος Γιανναράς οι οποίοι προσπάθησαν να μετατρέψουν την
υπόθεση της ιδιοπροσωπίας σε συγγραφικό έργο.

Εν τέλει όμως η υπόθεση των νέων ορθοδόξων κατέληξε να λειτουργήσει ως
συλλογικό άλλοθι. Απαλλάσσοντας όσους στρατεύονταν στις τάξεις της από το
βάρος της προσωπικής ευθύνης – η Καντιανή επανάσταση θεωρείται κεφάλαιο του
δυτικού ορθολογισμού – η υπόθεση της ιδιοπροσωπίας έθεσε τους όρους του νέου
εθνικισμού, με τον οποίον υποτίθεται ο Ελληνισμός θα μπορούσε να αμυνθεί στην
πολιορκία των ευρωπαϊκού ορθολογισμού. Ο νέος εθνικισμός μπορεί πλέον
ακομπλεξάριστα να συμπεριλάβει στους κόλπους του αριστερούς τε και δεξιούς – ή
πρώην – και να τοποθετήσει στη βιτρίνα του την προτομή του Βελουχιώτη δίπλα
στον Κολοκοτρώνη.

Ο κομφορμισμός της νέας εθνικοφροσύνης εξηγεί και την άτυπη σιωπή του
πνευματικού κόσμου της χώρας σ’ ένα ζήτημα που κατ’ εξοχήν αφορά την ελευθερία
της συνείδησης, στο ζήτημα της αναγραφής του θρησκεύματος στα δελτία
ταυτότητας. Μπορεί οι νέοι ορθόδοξοι να μη σοκάρονται από το 666, όπως οι
παλαιοί, όμως και νέοι και παλαιοί συναντώνται στην προστασία της ακεραιότητας
της ιδιοπροσωπίας μας.

Ο κομφορμισμός είναι παιδί του ανομολόγητου φόβου. Και ο κομφορμισμός της
ιδιοπροσωπίας οικοδομείται πάνω στον φόβο που προκαλεί ο σύγχρονος κόσμος –
πολύπλοκος, ακατανόητος, δυσερμήνευτος εν πάση περιπτώσει – τον φόβο που
προκαλεί η ανομολόγητη παραδοχή ότι ο σύγχρονος κόσμος δεν μπορεί παρά να
είναι εχθρικός αφού απειλεί το σχήμα της παράδοσής μας.

Όταν ο Χρήστος Γιανναράς, λίγες μέρες μετά την 11η Σεπτεμβρίου συνέκρινε τους
τρομοκράτες των Δίδυμων Πύργων με τον Κωνσταντίνο Κανάρη δεν επιβεβαίωνε μόνον
την ελάχιστη σχέση των απανταχού θεολόγων με την ιστορία. Υποστήριζε, στην
ουσία, ότι μπροστά στην ιερότητα της ιδιοπροσωπίας – ελληνικής ή τριτοκοσμικής
δεν έχει σημασία – καμιά θυσία δεν πάει χαμένη.

Εκτός πια κι αν δεχθούμε ότι η Αλ Κάιντα είναι κι αυτή προϊόν του δυτικού μηδενισμού.