Το ανθρώπινο θηρίο

Μερικοί που παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς έχουν βαθειά τα σημάδια στο σώμα και στην ψυχή για τα βασανιστήρια που έχουν υποστεί, κυνηγημένοι στον τόπο τους αλλά όπως φαίνεται κυνηγημένοι ακόμα και στους πολιτισμένους τόπους

Το σκοτεινό βλέμμα του έγχρωμου νεαρού συνοδεύει την αφήγησή του για τις
απίστευτες θηριωδίες που έζησε στην πατρίδα του τη Ρουάντα. Ο νεαρός Μαντού
έρχεται στο «Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα» (ΝΕΤ, 15/5) να αποκαλύψει με μόνη την
τραγική ιστορία του, με μόνη τη σχεδόν ψυχρή αφήγησή του, πως ο εφιάλτης για
όσους βρέθηκαν σφραγισμένοι με τη σκληρή μοίρα των τόπων τους δεν τελειώνει
ποτέ και πως ο πολιτισμένος κόσμος, αυτός ο ίδιος που δακρύζει και
αναστατώνεται με τα λυπητερά ρεπορτάζ από τους τόπους των δραμάτων, δεν είναι
διόλου ο παράδεισος την ανθρωπιάς και της ελπίδας.

Δίπλα στην εφιαλτική ιστορία του Μαντού, ο Γολγοθάς του Γουανί από το
Κασμίρ. Και αυτός κυνηγημένος. Ανάμεσά τους μια ακόμη ιστορία, κοντινή μας
αυτή, η ιστορία μιας μικροκαμωμένης ξανθιάς γυναίκας, που έζησε το κολαστήριο
της Γυάρου. Πρόκειται για τη Μαρία Πίνιου-Καλλή, γιατρό και πρόεδρο του
Κέντρου Αποκατάστασης Βασανισμένων στη χώρα μας.

Οι δικές της μνήμες συνδέονται με εκείνες τις άγριες που αφηγούνται οι
φυγάδες στον φακό, περπατάει στα γκρεμίδια των κτιρίων της Γυάρου και θυμάται,
βουρκώνει και η φωνή της σπάει καθώς έρχονται στο μυαλό της οι εικόνες εκείνων
των ημερών με τους φρουρούς να τις παρακολουθούν διαρκώς από τα παράθυρα και
τα αγριοκούνελα να τους επιτίθενται τα βράδια και να πίνουν αίμα από τον λαιμό
τους.

Ορκίστηκε όμως, μια νύχτα Χριστουγέννων, άρρωστη, κρατούμενη στο νοσοκομείο
της Σύρου, πως θα ξαναγυρίσει εκεί και θα ερωτευτεί, θα ζήσει τη χαρά της
ζωής, γιατί πιστεύει πως τις άσχημες εμπειρίες μας πρέπει να τις μετατρέπουμε
σε θετικές. Η δική της φιγούρα, τα λόγια και το έργο της σφραγίζουν τη μια
πλευρά του πολιτισμού αυτού του τόπου, που έχει γνωρίσει τη θηριωδία και οι
αφηγήσεις των φυγάδων αποκαλύπτουν την άλλη πλευρά, εκείνη της αστυνομικής
αυθαιρεσίας, της γραφειοκρατίας και κυρίως μιας νοοτροπίας ταπεινωτικής, που
αντιμετωπίζει τους βασανισμένους και αδύναμους σαν όντα χωρίς υπόσταση και
υπερηφάνεια.

Χωρίς συναισθηματολαγνικές κορόνες, με εκείνη τη βαθιά ανθρωπιά που αναδύεται
από την αίσθηση ευθύνης στη μνήμη και τον σεβασμό στην ανθρώπινη ύπαρξη, η κ.
Πίνιου-Καλλή μιλάει για το έργο της: «αυτό που με εμπνέει είναι η ελπίδα ότι
μπορεί να συντελέσω έστω στο ελάχιστο να βρουν βοήθεια άνθρωποι που έχουν το
σθένος να πουν το μεγάλο όχι».

Ταξιδεύει ώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να παρουσιάσει τις έρευνές της, να
ευαισθητοποιήσει τη μεγάλη, πολιτισμένη Ευρώπη. Πίσω στο γραφείο της όμως,
έχει απέναντί της τον Μαντού, που έκανε απόπειρα αυτοκτονίας. Έζησε τη
θηριωδία των κυβερνητικών στη χώρα του, όταν αποκεφάλισαν τους φίλους του και
τον υποχρέωσαν να παίξει ποδόσφαιρο με τα κεφάλια τους, το ‘σκασε, για να
βρεθεί έπειτα από περιπέτειες στην Ελλάδα και εδώ να ξαναζήσει την ταπείνωση
και το άδικο ξύλο. «Κουράστηκα να ζω», λέει.

Και ο Γουανί έζησε τον δικό του Γολγοθά ως εδώ και μετά άρχισε το
μαρτύριο για να εξασφαλίσει κάρτα παραμονής. Περιμένει με υπομονή και
αξιοπρέπεια στις ουρές έξω από την Αστυνομία, η πόρτα ανοίγει όταν μαθαίνουν
ότι υπάρχει η κάμερα της εκπομπής, του δίνουν κάρτα, του δίνουν εργασία και
μετά του αφαιρούν την κάρτα γιατί μετονομάστηκε η οδός που έμενε, οπότε
απολύθηκε κιόλας.

Άγρια μοίρα και γίνεται αφόρητη, όταν εκεί που πιστεύεις πως ανατέλλει η
ελπίδα, στον τόπο της ξενιτιάς, συναντάς την ταπείνωση, που μοιάζει ακόμη πιο
σκληρή, ακριβώς γιατί είχες ελπίσει.

Το ντοκιμαντέρ της σειράς «Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα» θύμισε στους χαλαρωμένους
από την ευμάρεια, πως το ανθρώπινο θηρίο βρυχάται παντού, δεν έχει σωπάσει,
αλλά ευτυχώς υπάρχουν ακόμη εκείνοι που θυμούνται και έχουν στρατευτεί στον
αγώνα όχι απλώς να σώσουν ανθρώπους βασανισμένους, αλλά τον ίδιο τον
πολιτισμό, που απειλείται από τη λησμονιά.