Στιγμιαία «τρίτη» ανάφλεξη

Ουδέν κακόν αμιγές καλού. Η παγκοσμιοποίηση του Χόλιγουντ έφερε – ως αντίδραση
– και την παγκοσμιοποίηση τού… Τρίτου Κόσμου. Το πιο απίστευτο, σχεδόν
εξωφρενικό, επίτευγμα αυτής της «αντί» παγκοσμιοποίησης ήταν η επιστροφή του
ξεχασμένου ευρωπαϊκού σινεμά των χρυσών δεκαετιών του ’50 και του ’60. Ιδέες,
«σχολές», ρεύματα και αξίες νεκραναστήθηκαν από ξυπόλητους ποιητές του…
βάρβαρου Ιράν. Η αθωότητα, τα αισθήματα και η λαϊκή καθαρότητα του ιταλικού
νεορεαλισμού εγκαταστάθηκαν στην Τεχεράνη και το λεπτό, σαρκαστικό και φίνο
χιούμορ του Ζακ Τατί ίπταται στην… Παλαιστίνη. Το όνομα του Αμπάς
Κιαροστάμι, καθώς και όλων των μελών της πολυπληθούς ομάδας των Ιρανών
σκηνοθετών, είναι η σύνθεση Ντε Σίκα με Ρομπέρ Μπρεσόν. Και η περίπτωση του
παντελώς «ανώνυμου» Παλαιστίνιου Ελία Σουλεϊμάν είναι η μείξη του «Playtime»
με «Τίγρη και δράκο».

Όταν στη λίστα των περσινών διαγωνιζόμενων ταινιών του αυστηρού
φεστιβάλ των Καννών διαβάζαμε πως ανάμεσα στους τόσους και τόσους διάσημους
της καλτ σκηνής λαμβάνει μέρος και μια ταινία με τον τίτλο «Divine
intervantion» («Θεϊκή παρέμβαση») όλοι μας πιστέψαμε πως πρόκειται περί
διπλωματίας. Μιάμιση ώρα μετά βγαίναμε από την προβολή με τη βεβαιότητα πως
αυτό το μικρό διαμαντάκι θα έφευγε από τη γαλάζια ακτή με «κάτι». Ίσως μεγάλο,
ίσως μικρό. Πάντως με κάτι. Όπερ και εγένετο. Κέρδισε δύο «κάτι». Και Ειδικό
Βραβείο της Επιτροπής και το Βραβείο της Διεθνούς Κριτικής (Fipresci).
Δικαίως.

«Θεϊκή παρέμβαση»: Θηλυκός Νίντζα από την Παλαιστίνη κατατροπώνει Ισραηλινούς Ράμπο

Ο δαιμόνιος Σουλεϊμάν χρησιμοποιεί ως αρχιτεκτονική «βάση» τη λογική,
την αισθητική, την παρατήρηση και τη συμμετρική γεωμετρική μέθοδο του Ζακ
Τατί. Δηλαδή ο κόσμος δεν αποτελείται από ένα, αλλά από πλήθος περιστατικών
(ιστοριών). Καθώς όλα αυτά αναπτύσσονται, τόσο συγκλίνουν προς την ίδια
κατεύθυνση. Προς τη λιλιπουτοποίηση του Ανθρώπου. Στην καθημερινότητά μας
είμαστε λίγοι, μικροί, αμήχανοι. Οι κρυφές αδυναμίες μας εξέρχονται και
καταλαμβάνουν την προσωπικότητά μας, την ώρα που θα ρίξουμε σκουπίδια στην
αυλή του γείτονα και τη στιγμή που θα πετάξουμε ένα μπουγέλο νερό στα
πιτσιρίκια που παίζουν μπάλα κάτω από το παράθυρό μας. Όταν όμως ο εχθρός
βομβαρδίζει, όταν το «σπίτι» μας κινδυνεύει, τότε οι ασήμαντοι γίνονται
Σουλιώτες. Η… θεϊκή παρέμβαση δεν είναι τίποτε άλλο από τη μετατροπή του
νάνου σε γίγαντα. Η διαλεκτική του μικρού σε μεγάλου και της καθημερινότητας
σε Ιστορία. Ο ίδιος άνθρωπος που με τα σώβρακα πίνει το καφεδάκι του και
μουντζώνει τη γυναίκα του, την άλλη στιγμή «γράφει» Ιστορία!

Σας κούρασα; Λάθος και έγκλημα. Ο Ηλίας από την Παλαιστίνη έκανε τα
αδύνατα δυνατά για να σας διασκεδάσει. Και παίζοντας σε δύο… γήπεδα το
καταφέρνει. Εντός του πρώτου (γηπέδου) οι Παλαιστίνιοι παίζουν μπάλα με την
καθημερινότητα της γειτονιάς. Και σαν γνήσιοι Νεοέλληνες αλληλοτρώγονται.
Εντός του δευτέρου (γηπέδου) παίζουν με τη διαχωριστική τής Γάζας και
ανταλλάσσουν βουβά βλέμματα με ερωτοχτυπημένες Εβραίες. Αλλά το πιο απίστευτο,
παράδοξο και εντελώς σουρεαλιστικό, συντελείται σ’ ένα πεδίο βολής όπου
ασκούνται καμιά δεκαριά Ισραηλινοί Ράμπο. Και ξαφνικά, απρόσμενα και εντελώς
θεϊκά, προσγειώνεται από τον ουρανό η φιγούρα μιας πανέμορφης Παλαιστίνιας. Με
τη ρομφαία της Θείας Δίκης και με τη μορφή τού Νίντζα. Και με μαγικά, εναέρια,
πολεμικά κόλπα και με την άτρωτη ασπίδα ενός Αχιλλέα, θέτει εκτός μάχης το
μπόντι μπίλντινγκ των επίλεκτων δυνάμεων του Αριέλ Σαρόν. Μπορεί όχι τώρα,
ούτε αύριο. Αλλά κάποτε η Ιστορία θα δικαιωθεί και τα όνειρα θα πάρουν εκδίκηση!

Ρεσιτάλ σκηνοθεσίας με ένα… τζάμι

Χιτσκοκικό μάθημα σκηνοθεσίας από το ρακένδυτο Ιράν. Αν ο οποιοσδήποτε λάτρης
ταινιών τρόμου παραμέριζε τις προκαταλήψεις του και δρασκέλιζε το κατώφλι του
απόλυτου μινιμαλισμού που φέρει τον τίτλο «Άνεμος στις ιτιές», θα πέταγε τον
Γουές Κρέιβεν στα σκουπίδια!

Τα είκοσι λεπτά, όπου ένας πιτσιρικάς μεταφέρει μισό κομμάτι τζάμι κόντρα στον
άνεμο και τη βροχή, παρέα με χώμα, πέτρες και θάμνους, θα σας κόψουν την
ανάσα. Χωρίς ίχνος οπτικού εφέ, χωρίς μισό ντεσιμπέλ χολιγουντιανής ορχήστρας,
χωρίς μια στάλα αίμα και χωρίς ούτε ένα ακρωτηριασμένο πτώμα, ο Ιρανός
Μοχάμαντ Αλί Ταλεμπί παίζει στα δάχτυλα του ενός χεριού με την αγωνία και τον
τρόμο του θεατή. Άραγε, το παιδί θα γλιτώσει; Το τζάμι θα σπάσει; Θα του κόψει
τον λαιμό; Θα τον αποκεφαλίσει; Άραγε, ο πιτσιρίκος θα τα καταφέρει; Θεέ μου
κάνε το θαύμα σου! Εναερίως στείλε με στην έρημο για να τον βοηθήσω!

«Άνεμος στις ιτιές»: Επίδειξη σκηνοθεσίας από το Ιράν, με μοναδικό μέσο ένα… τζάμι

Το επίτευγμα αυτού του μικρού μαθήματος σκηνοθεσίας είναι οργανωμένο από τη
σεναριακή έμπνευση του Αμπάς Κιαροστάμι. Ο ιδιοφυής πατριάρχης του
κινηματογραφικού Ιράν επινόησε ακόμα έναν μύθο… αισώπειας λιτότητας και
λαϊκής σοφίας. Ένας πιτσιρικάς είναι αναγκασμένος από τον δάσκαλο της τάξης
του να αγοράσει καινούργιο τζάμι και να το αντικαταστήσει με αυτό που έσπασε.
Όλα πρέπει να γίνουν μέσα στην ίδια ημέρα. Έτσι, μια εντελώς αυτονόητη
διαδικασία για κάθε πιτσιρίκι της προνομιούχου Δύσης, μεταβάλλεται σε Γολγοθά
για ένα συνομήλικό του της τριτοκοσμικής Αραβίας. Και μέσα σε μόλις 77 λεπτά
της ώρας και με άξονα το τζάμι και το παιδί, και με τη δευτερεύουσα παρουσία
ενός δεύτερου παιδιού και δυο-τριών μεγάλων, διασταυρώνονται συμπυκνωμένες
μερικές από τις πιο δυσεύρετες έννοιες του σημερινού πεφωτισμένου κόσμου.
Αλληλεγγύη, Δοκιμασία, Προσπάθεια, Αυτενέργεια, Ήθος, Μόχθος.

Και το ερώτημα που πλανάται πάνω μας και μέσα μας είναι ένα. Τόσο απλό αλλά
και τόσο ανεξήγητο. Μα, είναι δυνατόν; Γιατί όσο και να σκαλίζω τα αρχεία μου
και να ψάχνω στη μνήμη μου, τέτοια αφαιρετικότητα και ταυτόχρονα τόση
πυκνότητα σπανίως συναντάει κανείς σήμερα, ακόμα και στην πρωτοπορία. Όλα,
φίλοι μου, έχουν έρθει τούμπα. Η Ευρώπη στον κόσμο της, η Αμερική με τις
βόμβες της και το Ιράν με την ποίηση. Και να ξέρετε: όταν αύριο οι έξυπνες
βόμβες του Ντόναλντ Ράμσφελντ θα πέφτουν στην Τεχεράνη, θα σκοτώνουν και τον
πολιτισμό ενός Κιαροστάμι!

Με πρόσχημα τον έρωτα

Πρόσχημα ο Γκοντάρ. Πρόσχημα η μεταμοντέρνα σκηνοθεσία. Πρόσχημα ο έρωτας.
Πρόσχημα η «Novo» ταινία. Έτσι και την στύψεις, σε ένα όνομα θα καταλήξεις.
Άννα Μουγκλαλίς. Όλα τ’ άλλα είναι άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε!

Εν ολίγοις και στα πεταχτά, λαμβάνουν χώρα τα εξής γαργαλιστικά και
καμασουτρικά α λα γαλλικά: μ’ ένα παγάκι στην άκρη των οδόντων του, ο
Εδουάρδος Νοριέγα – ο επονομαζόμενος και επιβήτορας – και αφού πρώτα διατρέξει
το στήθος και την κοιλιά του θεϊκού πλάσματος με το όνομα Άννα Μουγκλαλίς,
εισβάλλει και τοποθετεί (το παγάκι) εκεί που… ξέρεις. Άντε τώρα μην ξεφύγω
και αναγκαστώ να το πω. Στη συνέχεια, το εν λόγω πλάσμα με ατμό βράζουσας
τσαγιέρας εντός της στοματικής της κοιλότητας, σκύβει και αχνίζει το σημείο
του επιβήτορα Νοριέγα. Άντε τώρα, μην ξαναξεφύγω και το πω όπως ακριβώς το
λέει όλος ο λαός. Και τέλος – των ασκήσεων και των στάσεων της Κάμα Σούτρα α
λα γαλλικά. Μπρρρρρ. Ναι, σας καταλαβαίνω. Το ίδιο ακριβώς μας συμβαίνει όταν
δοκιμάζουμε νουβέλ κουζίν. Αλλά όταν έχεις χορτάσει ως έθνος, ως πολιτισμός
και ως κινηματογράφος, λες: Δεν το κάνω με το… δόντι;

«Novo»: και Άννα Μουγκλαλίς. Να χαρώ εγώ ένα… μωρό

Κάπου εδώ ολοκληρώνονται οι συγκινήσεις και οι… επιτεύξεις. Ο υπόλοιπος
χρόνος της σκηνοθεσίας τού Ζαν Πιέρ Λιμουζέν εξαντλείται σε ασκήσεις
γκονταρικών επιρροών και ερωτικών επιθυμιών. Με την εξής – βολική –
μυθοπλασία. Νεαρός και παντρεμένος παιδαράς, που έχει απολέσει τη μνήμη του,
γίνεται «όργανο» σεξουαλικών φαντασιώσεων δεσποινίδων και κυριών. Το
αλληγορικό επιμύθιο όλων αυτών είναι το εξής… μάρκο-φερερικό: μνήμη ίσον
ταυτότητα και ταυτότητα ίσον επιθυμία. Για να ξαναβρούμε την προσωπικότητά μας
πρέπει να αφήσουμε τις επιθυμίες μας να μας κυριεύσουν. Δηλαδή το ένστικτο
είναι το μόνο όπλο που διαθέτει ο σύγχρονος άνθρωπος για να αντιπαλέψει τη
μονοχρωμία, την ομοιομορφία και την αυτοματοποίηση του Δυτικού πολιτισμού.

Άνθρακες ο θησαυρός… Σπέισι

Η εξαντλητική αφήγηση, η ακατάσχετη φλυαρία και τα αλλεπάλληλα φλας μπακ μαζί
με τη σιριαλική δομή, μετέτρεψαν σε κάρβουνα τον θησαυρό μιας αληθινής και
τραγικής ιστορίας, παρμένης από τη «Ζωή του Ντέιβιντ Γκέιλ» («The life of
David Gale»).

Κρίμα και πάλι κρίμα. Διότι η υπογραφή είναι του Άλαν Πάρκερ («Το εξπρές του
μεσονυχτίου» – «Ο Μισισιπής καίγεται»), αλλά και διότι στους πρωταγωνιστικούς
ρόλους εμφανίζονται δύο ονόματα από τη λίστα των πιο στέρεων και σοβαρών
ονομάτων της αγγλοσαξονικής σκηνής: του Κέβιν Σπέισι και της Κέιτ Γουίνσλετ.

«Η ζωή του Ντέιβιντ Γκέιλ»: Το ίδιο υφάκι, ο ίδιος… Κέβιν Σπέισι, τα ίδια σίδερα της φυλακής

Η θανατική ποινή – η τόσο διαδεδομένη και αγαπημένη στις ΗΠΑ – είναι το κέντρο
βάρους της ιστορίας. Ευυπόληπτος καθηγητής και μάχιμο στέλεχος μιας οργάνωσης
που πολεμάει με νύχια και δόντια το death penalty, βρίσκεται στον θάλαμο των
μελλοθανάτων, τρεις ημέρες πριν από την οριστική εκτέλεση της ποινής του. Ο
λόγος αυτής της εφιαλτικής κατάληξης μοιάζει με σκευωρία. Βρέθηκε ένοχος για
τη δολοφονία μιας συναδέλφου και φίλης του, εξίσου μαχητικής και αιρετικής. Οι
τρεις συνεντεύξεις-εξομολογήσεις που θα παραχωρήσει σε μια νεαρή
δημοσιογραφίνα, θα ξεδιπλώσουν το κουβάρι της αλήθειας.

Τα δάκρυα του Μπρους Γουίλις

Τουλάχιστον πρόκληση. Τουλάχιστον ηθική αυτουργία. Τουλάχιστον αμερικανική
συμμαχία. Την ώρα που ρουκέτες και βόμβες ξεκοιλιάζουν και ακρωτηριάζουν
οτιδήποτε ζωντανό κινείται μπροστά από το οπτικό πεδίο της αμερικανο-αγγλικής
συμμορίας, μια προπαγανδιστική οδηγία με την ιδιότητα της κινηματογραφικής
ταινίας και με τον σπαραξικάρδιο τίτλο «Τα δάκρυα του ήλιου», εικονογραφεί την
σωτηρία των Νιγηριανών αμάχων από 7 υπέροχους καουμπόηδες του Μπους…
Γουίλις.

Προσέξτε τα σύμβολα και τα ύπουλα χτυπήματα αυτής της… σωτηριολογίας. Η φυλή
των μουσουλμάνων Νιγηριανών ανατρέπει την κυβέρνηση τής νόμιμα εκλεγμένης
φυλής των χριστιανών. Χάος, αίμα, κανιβαλισμός. Πλιατσικολογούν, βιάζουν,
σφάζουν. Μια ομάδα των ειδικών δυνάμεων του… Ράμσφλεντ προσγειώνεται στη
ζούγκλα, με μοναδικό σκοπό να σώσει δυο-τρεις γιατρούς και μοναχές που φέρουν
την αμερικανική υπηκοότητα. Εκείνες, με δάκρυα στα μάτια, τους εκλιπαρούν και
στο τέλος η καρδιά του Μπους… Γουίλις κάμπτεται ολοσχερώς. Κόντρα στις
διαταγές των ανώτερων χαρτογιακάδων του Πενταγώνου, αποφασίζει να σώσει 70
ακόμα γυναικόπαιδα της Νιγηρίας. Με σημαιάκια τους υποδέχονται στις
χαλκομανίες του Χόλιγουντ, με καμικάζι στα άγια χώματα της Βαγδάτης. Χωρίς
τσίπα εκείνοι, με φούμο εμείς!

Τέσσερις ταινίες πέφτουν πέφτουν

Τέσσερις ακόμα νέοι τίτλοι διεκδικούν μια θέση μεταξύ μικρομεσαίας
ασημαντότητας και ανυπαρξίας.

«Μια θάλασσα μακριά» της Έρσης Δάνου: ρομάντζο παντρεμένης
Ελληνοαμερικανίδας με παλιό της φλερτ από το Διαφάνι της Καρπάθου. Επιδέξια –
για πρωτοεμφανιζόμενο – σκηνοθεσία, αλλά εντελώς ακατέργαστη μυθοπλασία. Η
Ταμίλα Κουλίεβα κάνει τη διαφορά.

«Star Trek-Nemesis» του Στιούαρτ Μπερντ: άνθρωποι και ανθρωποειδή ρομπότ –
υπό την ηγεσία του πλοιάρχου Πικάρ – εναντίον των εξεγερμένων δούλων και
κλώνων από τον πλανήτη Ρέμους.

«Star Trek-Nemesis»: Κατ’ οίκον διασκέδαση του Τζορτζ Μπους τζούνιορ

Προπαγανδιστική αλληγορία, με την αισθητική ενός πολεμοκάπηλου βιντεογκέιμ.
Μακριά!

«Βλέπω τον θάνατό σου» («Final destination 2») του Ντέιβιντ Έλις: ο τρόμος
από το απρόβλεπτο, το ανεξήγητο και το παράλογο της καθημερινότητας. Κορμός
δέντρου σκορπάει τον όλεθρο στην Εθνική. Μακριά. Πολύ μακριά.

«Το γουρουνάκι και η μεγάλη παρέα του Γουίνι» («Pilet’s big movie»):
κινούμενα σχέδια της Disney. Μόνο για νήπια. Το ιδιαίτερο animation είναι
του Τακέσι Ατομούρα.

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Θεϊκή παρέμβαση»

Σεναρίου: Ελία Σουλεϊμάν (Παλαιστίνη) – Αμπάς Κιαροστάμι (Ιράν)

Σκηνοθεσίας: Ελία Σουλεϊμάν (Παλαιστίνη) – Μοχάμαντ Αλί Ταλεμπί (Ιράν)

Μουσικής: «Θεϊκή παρέμβαση»

Ανδρικής ερμηνείας: Χαντί Αλιπούρ (Άνεμος)

Γαλλικής Κάμα Σούτρα: «Novo»

Θεϊκού πλάσματος: Άννα Μουγκλαλίς (Novo)

Παρά τρίχα: «Η ζωή του Ντέιβιντ Γκέιλ»

Βιντεογκέιμ Μπους: «Star Trek-Nemesis»

Μπους… Γουίλις: «Τα δάκρυα του ήλιου»

Τρομολαγνείας: «Βλέπω τον θάνατό σου 2»

Ελληνοαμερικανικού φολκλόρ: «Μια θάλασσα μακριά»

Λούνα παρκ: «Το γουρουνάκι»