ΓΝΩΜΗ Ο Σαντάμ με… φωτοστέφανο

Ένας αραβικός θρύλος λέει πως μια φορά κάθε εκατό χρόνια ένας άνθρωπος, ούτε
ήρωας ούτε μάρτυρας, αλλά ένας θεόσταλτος άνθρωπος, σηκώνει το ανάστημά του
και σώζει ένα έθνος. Προικισμένος με ένα φυσικό κύρος, γνωρίζει πως έχει
αποστολή να αφυπνίσει έναν αποκοιμισμένο λαό. Αυτόν τον άνθρωπο, ο αραβικός
κόσμος τον περιμένει πολύν καιρό. Μιλάει γι’ αυτόν, τον επικαλείται, ελπίζει
σε αυτόν και κάνει προσευχές για την εμφάνισή του. Δεν ξέρω τι αξίζει αυτός ο
θρύλος, αλλά αν υπάρχει πράγματι τέτοιος άνθρωπος είμαι βέβαιος ότι δεν θα
είχε καμία όρεξη να σηκωθεί και να προστρέξει σε βοήθεια ενός Σαντάμ που
ευθύνεται για τόσες συμφορές. Ο Σαντάμ Χουσεΐν είναι πολύ πιο επικίνδυνος,
πολύ πιο κυνικός και πολύ πιο πανούργος από τον Καντάφι. Είναι προϊόν μιας
πολιτικής βίας που αιματοκύλισε το Ιράκ από την ανατροπή της μοναρχίας, το
1958. Είναι μοναχικός παίκτης και δεν πιστεύει στις θεωρίες περί αραβικής
ένωσης και άλλους τέτοιους αβάσιμους μύθους. Το πρότυπό του (αν και δεν το
ομολόγησε ποτέ) υπήρξε ο χειρότερος εχθρός του: ο Σύρος γείτονάς του Χάφεζ
αλ-Άσαντ, ένας άνθρωπος με μεγάλο στρατηγικό χάρισμα και εξαιρετική νοημοσύνη.
Άσκησε μια πραγματική δικτατορία στη Συρία, αλλά ποτέ δεν παρέσυρε τον λαό του
σε ανώφελες πολεμικές περιπέτειες όπως ο Σαντάμ στο Ιράν το 1980 και στο
Κουβέιτ το 1990. Όμως, όταν το 1982 οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι εξεγέρθηκαν στην
πόλη Χαμά, δεν δίστασε να βάλει τον αδελφό του Ριφαάτ αλ-Άσαντ να τη
βομβαρδίσει, σκοτώνοντας μέσα σε λίγες ώρες 25.000 ανθρώπους. Ίσως πάνω σε
αυτό το πρότυπο, ο Σαντάμ έριξε χημικά αέρια μερικά χρόνια αργότερα στη
Χαλάμπια. Το δράμα είναι ότι τέτοιοι ηγέτες που κυβερνούν με τρόμο και βία
καταλήγουν στη συλλογική φαντασία των αραβικών λαών σαν ήρωες, κληρονόμοι του
Σαλαντίν. Είναι δύσκολο να ζητήσεις σήμερα από ένα αραβικό πλήθος που
διαδηλώνει κατά του πολέμου στο Ιράκ να κάνει τη διάκριση ανάμεσα στον λαό και
στον αρχηγό του. Χάρη στον φονταμενταλιστή Μπους, χάρη στην άγνοια των
συμβούλων του και κυρίως χάρη στην άγνοιά τους για την ψυχολογία μιας
κοινωνίας που στηρίζεται σε φυλές, όπως στο Ιράκ, ο Σαντάμ εύκολα μπορεί να
αποκτήσει το φωτοστέφανο του «ήρωα».

Ο Tahar Ben Jelloun είναι συγγραφέας.