Παγκόσμια πρεμιέρα 52 χρόνια μετά!

Η Αντιγόνη (του Άρη Αλεξάνδρου) Ελένη Ουζουνίδου με τον Νικόδημο της παράστασης του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, Ιορδάνη Αϊβάζογλου

Δύο κορυφαίες ιστορικές στιγμές που άλλαξαν τη συλλογική συνείδηση του τόπου
(Η Κατοχή και ο Εμφύλιος) συνθέτουν το «σκηνικό του μύθου».

Η ίδια γενιά, η ίδια ανθρωπολογία συνυπάρχει και αντιδρά στα γεγονότα
(ιστορικά και δραματουργικά) στο έργο του Άρη Αλεξάνδρου που γράφτηκε σε μικρή
σχετικά χρονική απόσταση απ’ αυτά (η πρώτη γραφή του άρχισε το 1949 ενώ ο
συγγραφέας ήταν εξόριστος στο Μούδρο της Λήμνου, συνεχίστηκε στη Μακρόνησο και
ολοκληρώθηκε το 1951 στον Άι Στράτη).

Η επιλογή του σοφόκλειου μύθου δεν έγινε φυσικά τυχαία. Η «Αντιγόνη» ως μίμηση
τραγωδίας, βασισμένη στην ιδέα της «ανθρώπινης αντίστασης σε κάθε μορφής
εξουσία» είχε προηγηθεί και από άλλους δραματουργούς (Μπρεχτ, Ανούιγ κ.λπ.).
Εδώ, ακόμα και τα ονόματα των ηρώων χρησιμοποιούνται συμβολικά.

Η «Αντιγόνη» της πρώτης πράξης εκτελείται επειδή, παρακούοντας τη διαταγή του
Νικόδημου, έθαψε τον πρώτο Ανδρόνικο. Η Αντιγόνη της δεύτερης πράξης θα
εκτελεστεί επίσης ως πράκτορας του εχθρού παρότι εκτέλεσε τη διαταγή του
Ανδρόνικου και έθαψε τον δεύτερο Νικόδημο.

Ο Άρης Βασιλειάδης (το πραγματικό όνομα του γεννημένου το 1922 στο Λένινγκραντ
Άρη Αλεξάνδρου), πολύ νωρίτερα από την «Αντιγόνη» αλλά και το πολυσυζητημένο
«Κιβώτιο» είχε χαρακτηρισθεί από τους ίδιους τους συντρόφους του ηττοπαθής
και… «ύποπτος» – χαρακτηρισμός που τον ακολούθησε σε όλη τη ζωή του έως το
1978 που πέθανε, χωρίς ωστόσο ουδέποτε ο ίδιος να αρνηθεί επίσημα τη στράτευση
στην Αριστερά.

Η σύγκρουση του υπαρξισμού της εποχής με τη στρατευμένη Αριστερά ή άλλη μορφή
του λόγου που χαρακτηρίστηκε «ποίηση της ήττας», σύγκρουση πολιτικής και
«ποιητικής» ηθικής; Μια απάντηση δίνει ίσως η ίδια η Αντιγόνη: «Ήθελα να πω
μιαν αλήθεια. Ίσως αυτό να σημαίνει λέω την αλήθεια: Θάβω ένα κουφάρι»…

«Εμβληματικό έργο για τη σύγχρονη ελληνική συνείδηση», χαρακτηρίζει ο
σκηνοθέτης και διευθυντής του ΚΘΒΕ Βίκτωρ Αρδίττης, που αναζήτησε, εντόπισε
την «Αντιγόνη» και τολμά 52 χρόνια μετά τη συγγραφή της να την ανεβάσει στη
σκηνή.

«Κάθε ομοιότητα με πρόσωπα που ζήσανε, ζούνε ή θα ζήσουνε είναι εντελώς
συμπτωματική. Συμπτωματική επίσης είναι η διαλογική μορφή που πήρε αυτό το
γραφτό. Ώστε, οποιοσδήποτε θίασος, επαγγελματικός ή ερασιτεχνικός, έχει το
δικαίωμα να ανεβάσει ολόκληρο το “έργο” ή σκηνές του, χωρίς να ζητήσει την
άδεια του συγγραφέα», σημειώνει ο Άρης Αλεξάνδρου στην εισαγωγή.

Η Αντιγόνη του Άρη Αλεξάνδρου οργανώνεται σε δύο πράξεις με δέκα και εννέα
σκηνές αντίστοιχα, κι ένα ενδιάμεσο «ιντερμέτζο». Κάθε πράξη μπορεί να
εκληφθεί ως μονόπρακτο έργο, αλλά επαναλαμβάνει συνώνυμα πρόσωπα (δύο
Αντιγόνες, δύο Ανδρόνικοι και δύο Νικόδημοι).

«Είναι τεράστια η ευθύνη να μιλήσεις με τα εργαλεία του θεάτρου για τη
συλλογική συνείδηση του τόπου. Έπρεπε να το πάρει στα χέρια της μια νέα γενιά
ηθοποιών, χρειαζόταν απόσταση από τα γεγονότα, να ‘ναι μακριά οι ηθοποιοί από
την όποια προσωπική εμπλοκή», τονίζει ο Βίκτωρ Αρδίττης, που τελικά καλείται
σκηνοθετώντας να παίξει κι αυτός ένα ρόλο – αυτόν του «μεσάζοντα» (ως
εκπρόσωπος μιας… μεσάζουσας γενιάς) μεταξύ των προσωπικά – ιστορικά
εμπλεκομένων στην ιστορία και τη νέα γενιά πολιτών – ηθοποιών – θεατών.

Αναμέτρηση με την Ιστορία

«Ο Άρης Αλεξάνδρου καλεί με την “Αντιγόνη” του το Θέατρο να αναμετρηθεί με
την Ιστορία», λέει ο σκηνοθέτης Βίκτωρ Αρδίττης. «Έχω την αίσθηση ότι αν αυτό
το έργο είχε ανέβει νωρίτερα θα είχε αλλάξει την εικόνα για το μεταπολεμικό
θέατρο. Οι διάλογοι, το κείμενο μελετά τον άνθρωπο σε στιγμές ιστορικής
κρίσης. Είναι φτιαγμένο από αυτοτελείς σκηνές. Η δράση είναι σημαντικότερη από
τις προθέσεις. Η ανταπόκριση στα γεγονότα είναι πάνω από την ψυχολογία. Ο
Αλεξάνδρου μιλά για το ζήτημα της προσωπικής ευτυχίας και για την υποταγή στο
σύνολο. Μιλά για τους ανθρώπους σε στιγμές ιστορικών κρίσεων. Αναζητά νοήματα
ο Αλεξάνδρου στην “Αντιγόνη” του ανάμεσα στο πρέπει και το θέλω, αγωνιά για το
κύρος των λέξεων». («Με το πρέπει δεν προκόβεις. Πρέπεις να ‘χεις κι άρματα. Η
μεγάλη καρδιά Δε φελάει. Δίνει στόχο…», αλλά και … «Έχουμε τις λέξεις αλλά
δεν μπορούμε να μιλήσουμε. Τα λόγια μας είναι λειψά. Δε μας φτάνουν…).

Στην παράσταση μετέχουν συνολικά 19 ηθοποιοί. Τα σκηνικά και τα κοστούμια
είναι του Δαμιανού Ζαρίφη και η μουσική του Δημήτρη Καμαρωτού.

INFO

Η «Αντιγόνη» κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο Βασιλικό Θέατρο Θεσσαλονίκης στις 4
Απριλίου (τηλ. 2310-251.182). Από τις 16 Μαΐου και στην Αθήνα, στο πλαίσιο των
ανταλλαγών ΚΘΒΕ και Εθνικού Θεάτρου.