Η σκηνοθεσία επιτίθεται

Η πάλη των αιώνιων αντιπάλων συνεχίζεται. Εννιάμισι στους δέκα του Χόλιγουντ
πιστεύουν ότι από ένα καλό σενάριο και από μια μέτρια σκηνοθεσία μπορεί να
προκύψει ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα. Εννιάμιση στους δέκα της Ευρώπης
ισχυρίζονται το αντίθετο. Από ένα μέτριο σενάριο και από μια δημιουργική
σκηνοθεσία μπορεί να προκύψει ένα αριστούργημα. Και οι δύο (αντίπαλοι)
διαθέτουν ακλόνητα επιχειρήματα και οι δύο αναφέρονται σε αξιομνημόνευτες
ταινίες. Ποιος έχει δίκιο; Και οι δύο! Από τη στιγμή που η Τέχνη σταματήσει να
είναι ο πιο πλουραλιστικός, πολυδιάστατος «ιμάντας» αισθητικής, ιδεών και
ανακαλύψεων, θα γκρεμιστεί στην πλήξη μιας ομοιόμορφης αχρωματοψίας!

Η υπογραφή που μπήκε κάτω από την περίεργη, ανορθόδοξη και εξωτερικά ασήμαντη
αισθηματική κομεντί «Punch-Drunk-Love» («Χτυπημένος από έρωτα») είναι η ίδια
που συνοδεύει δύο μεγάλες «στιγμές» της τελευταίας αμερικανικής δεκαετίας:
«Boogie nights» («Ξέφρενες νύχτες») και «Magnolia» («Μανόλια»). Χωρίς δεύτερη
κουβέντα, το… παιδί είναι ταλεντάρα με τα όλα του. Η εκρηκτική του πορεία
κουρελιάζει τις προφητείας όλων των Κασσάνδρων για την αναπόδραστα θνησιγενή
πορεία του κινηματογράφου. Οπλισμένος σαν αστακός με τις παραδόσεις της
κλασικής γραφής και γοητευμένος από την κουλτούρα της Γηραιάς Ηπείρου,
κατάφερε από τα… μαθητικά του θρανία, να μεταμορφώσει τον άνθρακα σε
θησαυρό.

«Χτυπημένος από έρωτα». Η σκηνοθεσία του Πολ Τόμας Άντερσον κάνει τη διαφορά

Όμως το πιο απίστευτο είναι πως αυτός ο κληρονόμος της αμερικανικής
κινηματογραφίας, φαίνεται να συμφωνεί με τη ρήση του Ζαν Λικ Γκοντάρ και της
γαλλικής πρωτοπορίας του ’60. Πως δηλαδή σημασία δεν έχει «τι» λες, αλλά ο
τρόπος που το λες. Οι δύο γραμμές του στόρι είναι η καλύτερη απόδειξη για την
ύπαρξη του Γκονταρικού φαντάσματος που πλανάται πάνω από την ταινία. Ο ήρωάς
του είναι ο ζωντανός ορισμός της εσωστρέφειας, της ψυχοπάθειας και της
παθητικότητας. Άβουλος, άοσμος, ανύπαρκτος. Περισσότερο αντιπαθητικός δεν
γίνεται. Υποψήφιος πελάτης του πρώτου τυχόντα… Φρόιντ και κλασικό θύμα της
κατανάλωσης και του μάρκετινγκ. Φανταστείτε πως το μοναδικό πράγμα που τον
κάνει να ελπίζει, αυτό που του δίνει κάποια ελάχιστη ρανίδα χαράς είναι η
συλλογή χιλιάδων κουπονιών από συσκευασμένες πουτίγκες του σούπερ μάρκετ. Όσες
περισσότερες μαζέψει τόσα περισσότερα δωρεάν αεροπορικά μίλια θα ταξιδέψει!
Είναι αυτό που λέμε «άπαικτος».

Η μοναδική σχέση που διατηρεί με το άλλο φύλο είναι από τη μία οι 7… αδελφές
του (που τον προσέχουν καταπιεστικά και αφόρητα) και από την άλλη, μερικά
απελπισμένα ροζ τηλεφωνήματα που κάνει για να σπάσει την μονοτονία της
απέραντης μοναξιάς του. Όλα όμως αλλάζουν όταν εντελώς τυχαία πέφτει πάνω σε
δυο αναπάντεχες συναντήσεις. Η πρώτη (συνάντηση) είναι ένα μικρό πιάνο που
έχει εγκαταλειφθεί στην άκρη του δρόμου. Η δεύτερη συμβαίνει όταν μια ζουμερή
θηλυκή ύπαρξη τον παρακαλεί να παραδώσει το αυτοκίνητό της στο διπλανό
συνεργείο. Από εκεί και πέρα όλα είναι ζήτημα χρόνου. Όταν ο ασήμαντος και…
ψυχοπαθής «νάνος» πάρει την πρώτη δόση από ερωτικό «σπανάκι» θα μεταβληθεί σε
Ποπάι. Το προσάναμμα δυνάμεων που είναι τοποθετημένες μέσα μας είναι
απεριόριστο. Αρκεί μια σπίθα για να το ανάψει. Ο έρωτας είναι ο Τόμαχοκ που
γκρεμίζει την απομόνωση, ο Κρουζ που κονιορτοποιεί τη δειλία και το Στελθ που
απογειώνει την προσωπικότητά μας. Υπάρχουμε μέσα από τον Άλλο. Χωρίς αυτή την
επιβεβαίωση, η κατάληξη στην ανυπαρξία είναι νομοτελειακή!

Αριστούργημα διαχρονικής αξίας

Αν ο Τσάπλιν είναι το φλιπσάιντ του Ευριπίδη και ο Γούντι Άλεν είναι…
αντίπαλος του Φρόιντ, τότε ο Ζακ Τατί είναι ένας άξιος συνομιλητής του
Ευκλείδη. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του κινηματογράφου η Γεωμετρία δεν
δικαιώθηκε τόσο απολαυστικά και ξεκαρδιστικά όσο στις εμπνευσμένες και
αποστασιοποιημένες στιγμές του μεσιέ Ιλό. Ελαφρύ να ‘ναι το χώμα που τον
σκεπάζει.

Ύστερα από τόσα χρόνια μούχλας και καταστροφικής αδιαφορίας ήρθε επιτέλους η
ώρα της αναπαλαίωσης και της αποκατάστασης. Το «Playtime» – αυτό το
αριστούργημα του Ρωσογάλλου αναβαθμιστή της κωμωδίας σε ύψιστη και αξεπέραστη
τέχνη – αναπαλαιώθηκε, αποκαταστάθηκε και χρονικά επιμηκύνθηκε. Μεταμορφώθηκε
δηλαδή όπως ακριβώς το είχε συλλάβει και πραγματώσει ο Ζακ Τατί πριν από 36
χρόνια. Τυχεροί λοιπόν όσοι δρασκελίσουν το κατώφλι για να ευλογηθούν από μια
τόσο παλιά και συγχρόνως τόσο φρέσκια προφητεία. Που ούτε λίγο ούτε πολύ
«λέει» πως η συμπεριφορά, ο χαρακτήρας, η τραγωδία, η γελοιότητα, δηλαδή η
προσωπικότητα του Ατόμου, κανονίζονται από το τεχνικό, πολιτιστικό και
κοινωνικό περιβάλλον που το ίδιο αυτό συλλογικό Άτομο φρόντισε να φτιάξει για
τον εαυτό του.

Το «Playtime» είναι η πιο ξεκαρδιστική νάρκη στα θεμέλια κάθε ουρανοξύστη και
κάθε γιγαντιαίου κτιριακού συγκροτήματος με ατσαλογυάλινες επιφάνειες. Το
πλέον ειρωνικό είναι πως προκειμένου να παρασκευάσει αυτή τη… νάρκη,
αναγκάστηκε ο ίδιος να μπει σε μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές περιπέτειες
όλων των κινηματογραφικών εποχών. Αποτέλεσμα; Στο τέλος ξετινάχθηκε.

«Playtime»: Οι «Μοντέρνοι καιροί» του Ζακ Τατί

Εντός ενός στούντιο εκτάσεως 15.000 τ.μ. οικοδόμησε ολόκληρη πόλη με την
ονομασία Tativille! Επί μισό χρόνο εκατό προλετάριοι αφοσιώθηκαν στην
κατασκευή ενός «τόπου» εντός του οποίου ανορθώθηκαν ογκώδη συγκροτήματα,
κτίρια από ατσάλι και γυαλί, πάρκινγκ για τα αυτοκίνητα, αεροδρόμιο και
κυλιόμενες σκάλες! Απίστευτο αλλά πέρα ως πέρα αληθινό. Όμως το πιο απίστευτο
απ’ όλα ήταν η κατάληξη αυτού του επίγειου… Τιτανικού. Το έφτιαξε μόνο και
μόνο για να το βουλιάξει. Το οικοδόμησε για να το καταστρέψει και το δόμησε
για να το αποδομήσει. Η πεμπτουσία του Τατικού πνεύματος είναι η υπονόμευση
και το ξεκούρδισμα. Ο ανθρώπινος όγκος – μέσα σ’ αυτό το επίγειο,
αρχιτεκτονικό, αστραφτερό… τέρας – είναι διαστάσεων μύγας, η ευφυΐα του
σκοντάφτει πάνω στο τζάμι, η επιδεξιότητά του εξαντλείται στη μηχανική
επανάληψη των ίδιων κινήσεων και ο επικοινωνιακός, λεκτικός του κώδικας
μετατρέπεται σε άναρθρες, μονότονες, ψιθυριστές… κραυγές. Η απόλυτη και
εντελώς διασκεδαστική αλλοτρίωση του Homus… Vovos!

Η (χειρουργική) τομή από το νυστέρι του Ζακ Τατί είναι άκρως πρωτοποριακή.
Συνοψίζεται σε τρεις λέξεις με το αρχίγραμμα «Α». Δηλαδή
Άτομο-Απόσταση-Αρχιτεκτονική. Αν από απόσταση παρατηρήσεις την περιφορά, τις
πράξεις και τη λειτουργία ενός Ατόμου, εγκλωβισμένου στη γυάλινη και μοντέρνα
αρχιτεκτονική της εποχής μας, τότε σ’ ένα πράγμα θα καταλήξεις. Φτιάξαμε έναν
υλικό κόσμο για να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες μιας… βίδας. Όπως ακριβώς
συμβαίνει με τον Τσάπλιν στο γελοιογραφικό εφιάλτη με τον αθάνατο τίτλο
«Μοντέρνοι καιροί». Εκεί όπου ο άνθρωπος του μόχθου μετατρέπεται σ’ ένα
απειροελάχιστο εξάρτημα μιας μηχανής. Ο Ζακ Τατί πάει ένα βήμα πιο πέρα. Όχι
μόνο βίδες της εργασίας, αλλά και βίδες και εξαρτήματα ακόμα και την ώρα
της… ψυχαγωγίας. Που πα να πει πως προσσεληνωθήκαμε στο Φεγγάρι για να
καταλήξουμε αιχμάλωτοι του Κάφκα!

Κόλαση των ενηλίκων για τους ανηλίκους

Ένας αχρείος με το όνομα Λάρι Κλαρκ και με φεστιβαλικές περγαμηνές του τύπου
«σκάνδαλο για το σκάνδαλο» έχει μετατρέψει την κινηματογραφική οθόνη σε πεδίο
πορνολαγνίας και παιδεραστίας. Το κατακάθι του πάτου δεν έχει τελειωμό.

Το «Ken Park» – ο τίτλος τής κατ’ ευφημισμόν ταινίας του – είναι ό,τι πιο
βρώμικο έχει επινοήσει ανθρώπινος, κινηματογραφικός εγκέφαλος τα τελευταία
χρόνια. Ο αθεόφοβος επί μιάμιση ώρα κάνει μπανιστήρι στις επιδόσεις μιας
χούφτας πιτσιρικάδων της Καλιφόρνιας που όλη τους η ύπαρξη, όλος ο χρόνος και
ολόκληρο το είναι τους είναι ταγμένο στις πάσης φύσεως… κρεατικές
απολαύσεις. Ο κυνισμός με τον οποίο κάνουν έρωτα και η μηχανική επανάληψη των
πάσης φύσεως πράξεων, έχουν μεταλλάξει το σεξ σε μια «άψυχη», αδιάφορη και
ρουτινιάρικη πράξη.

«Ken Park»: Ακόμα δεν τον έκλεισαν για παιδεραστία μέσα;

Το άλλοθι αυτής της υποτιθέμενης κοινωνικής «καταγγελίας» είναι η κακοποίηση
των παιδιών από τους μεγάλους. Η κόλαση που φτιάχνουν οι ενήλικοι για τους
ανηλίκους. Αν όμως σκαλίσεις την επιφάνεια και αν τρυπήσεις την κρούστα αυτής
της μεγαλειώδους βλακείας, τότε είναι σαν να διαβάζεις τον φάκελο ενός
διεστραμμένου του κοινού ποινικού δικαίου. Η μηχανή καρφωμένη στα γεννητικά
όργανα μικρού μέχρι την τελική… εκκένωση. Η μηχανή να περιφέρεται στις
ορέξεις ενός άθλιου, μέθυσου πατέρα που ψάχνει να φιλήσει τα γεννητικά όργανα
του παιδιού του. Ανατριχιάσατε; Και πού ‘σαι ακόμα. Ένα παιδί ξεκοιλιάζει τον
παππού και τη γιαγιά του πάνω στον ύπνο τους. Σας σηκώθηκαν οι τρίχες; Κι όμως
δεν φτάσαμε στην αποθέωση, στο πλήρες φινάλε. Τρία παιδιά – δύο αγόρια κι ένα
κορίτσι – στο πιο μηχανικό ομαδικό το οποίο συντελείται με το σύνθημα «με 15
πηδήματα την ημέρα φτάνουμε στην κοινωνία της ουτοπίας».

Βγαίνοντας από την αίθουσα με τη μύτη βουλωμένη, ένα πράγμα σε κάνει μπαρούτι.
Μπροστά στα μάτια μας και με το πρόσχημα της Τέχνης, της καταγγελίας και της
αποκάλυψης, είχαν διαπραχθεί όλες οι παραλλαγές του κακουργήματος «σεξουαλική
κακοποίηση ανηλίκων». Και το ερώτημα είναι: Μα ακόμα κυκλοφορεί ελεύθερος;
Φίλοι μου, το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει. Εδώ, θα μου πείτε, οι αρχηγοί
τους καταβροχθίζουν ωμό κρέας Ιρακινών, η παιδεραστία τώρα θα τους πειράξει;

Ο «θάνατος» της Τζένιφερ Λόπεζ

Τρία πράγματα αξίζουν πάνω της: sex, sex, sex. Όποιος αποπειραθεί να
μεταμορφώσει αυτόν τον απόλυτο θηλυκό αίλουρο, με το όνομα Τζένιφερ Λόπεζ, σε
σεμνή Σταχτοπούτα του προλεταριάτου, διαπράττει αδίκημα που επισύρει την ποινή
αφαιρέσεως αδείας ασκήσεως του κινηματογραφικού επαγγέλματος.

«Η καμαριέρα»: Η Τζένιφερ Λόπεζ χορεύει με τον… πρίγκιπα

«Η καμαριέρα» (Maid in Manhattan) του Γουέιν Γουάνγκ, είναι ένα πάμπτωχο
μείγμα από ίχνη «Πρίτι γούμαν» και «Εργαζόμενο κορίτσι». Η φόρμουλα που κάτω
από σωστές δοσολογίες και εύκρατες προϋποθέσεις, μπορεί να στείλει το φτωχό
κοριτσομάνι στο όνειρο και την οφθαλμαπάτη. Μια ύπαρξη λατινοαμερικανικής
καταγωγής, χωρισμένη και με παιδί, βγάζει το μεροκάματο, στρώνοντας σεντόνια
σε πολυτελείς σουίτες πεντάστερου ξενοδοχείου της Νέας Υόρκης. Μια μέρα εκ
συμπτώσεως πέφτει πάνω σε γοητευτικό αρσενικό αριστοκρατικής καταγωγής με
πολιτική καριέρα στρωμένη ίσαμε την πόρτα του Λευκού Οίκου. Περίπου είναι σα
να λέμε ότι Μπιλ Κλίντον ερωτεύεται και παντρεύεται την καμαριέρα του Χίλτον.
Αποτέλεσμα; Εκείνοι έζησαν καλά κι εμείς χειρότερα. Διότι αν το Χόλιγουντ του
21ου αιώνα ανακαλύπτει τις πιο χάρτινες ερωτικές στιγμές της Αλίκης με τον
Δημήτρη και αν καταφεύγει στις πιο στείρες σεναριακές περιγραφές ενός Αλέκου
Σακελλάριου, τότε ένα πράγμα είναι βέβαιο. Κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο του
θεάματος. Μίστερ Γουέιν Γουάνγκ χρεοκοπήσατε.

Ο Έντι Μέρφι στο φεγγάρι

Ακόμα δύο για να συμπληρωθεί το ρεκόρ των έξι… εφτά ταινιών ανά επταήμερο:

«Pluto Nash» του Ρον Άντεργουντ. Η διαστημική κωμωδία που έκλεισε (ταμειακά)
κάστρα στην Αμερική. Ο Έντι Μέρφι στη Σελήνη του 2080, ιδιοκτήτης κερδοφόρου
κλαμπ που η Μαφία έχει βάλει στο μάτι.

«Pluto Nash»: Με τον Έντι Μέρφι. Να τον στείλουν στο Διάστημα

Εκ της αρνήσεως αρχίζει καταδίωξη και εκ της καταδιώξεως πανδαιμόνιο. Ο Ράντι
Κουέιντ σε ρόλο ανθρωποειδούς ρομπότ και η Ροζάριο Ντόσον σε ρόλο «το κορίτσι
του Έντι». Μοναδικός επιζήσας ο Τζον Κλιζ που παίζει το… ασώματο ρομπότ
λιμουζίνας!

«Γύρω γύρω όλοι» του (πρωτοεμφανιζόμενου) Γιάννη Δράκου: Πρωτόλειου του
περιθωρίου με ανθρώπινες καρικατούρες άρτι αφιχθέντες από τους τενεκέδες. Ας
πούμε «δεν έσπασα το κεφάλι μου στη φυλακή, το έσπασα στο μπουρδέλο».
Καταλάβατε; Εγώ πάντως ένα κατάλαβα. Μπορεί να είναι απωθητικό, προκλητικό και
ενίοτε εμετικό, αλλά σας βεβαιώ πως ο πιτσιρικάς είναι αυθεντικός και έχει ταλέντο.

Τα Oscar της εβδομάδας

Διαχρονικής αξίας: «Playtime»

Σκηνοθετικής πρωτοτυπίας: Ζακ Τατί (του «Playtime»)

Καφκικής ερωτικής κομεντί: «Χτυπημένος από έρωτα»

Σκηνοθεσίας: Πολ Τόμας Άντερσον (του έρωτα)

Συμπαθούς αντιπαθητικότητας: Άνταμ Σάντλερ (επίσης του έρωτα)

Παιδεραστίας: «Ken Park»

Πορνολαγνίας: Λάρι Κλαρκ (του «Κεν Παρκ»)

Ανθυπο-Σταχτοπούτας: «Η καμαριέρα»

Αλίκης: Τζένιφερ Λόπεζ (καμαριέρα)

Μπάρκουλη: Ρέιφ Φάινς (της ίδιας καμαριέρας)

Διαστημικού καραγκιόζη: «Pluto Nash»

Trash: «Γύρω γύρω όλοι»