Εικόνες – τρόπαια

Και οι θλιβερές εικόνες της αιχμαλωσίας συμμετέχουν στον άγριο πόλεμο της προπαγάνδας ευτελίζοντας την ανθρώπινη αξιοπρέπεια

Το τρομαγμένο βλέμμα των αιχμαλώτων Αμερικανών κομάντος που κάνει τον γύρο του
κόσμου μέσα από τις τηλεοπτικές οθόνες, το τρέμουλο των χεριών τους, η
μισοσβησμένη φωνή τους που απαγγέλλει όνομα, αριθμό μητρώου και χώρα καταγωγής
γίνονται αίφνης οι εικόνες ενός παγκόσμιου κλιπ με μήνυμα,
ο-ισχυρός-ταπεινώθηκε.

Εικόνες που καταργούν την CΝΝική παντοκρατορία με τις αποστειρωμένες
αναμεταδόσεις πολεμικών συγκρούσεων. Εικόνες που αντιπαρατάσσουν την
προπαγάνδα του Σαντάμ σε εκείνη του Μπους. Εικόνες που λένε πως οι Ιρακινοί
δεν είναι τόσο αδύναμοι όσο η αμερικανική πολεμική μηχανή ήθελε να τους
παρουσιάσει, ούτε βάρβαροι. Άλλωστε πάνω από το Απάτσι πανηγυρίζει ένας
70χρονος με το τουφέκι του, με το οποίο το κατέρριψε. Έτσι έγινε; Σημασία έχει
η εικόνα του θριάμβου, η επικοινωνιακή νίκη.

Ωστόσο δεν παύουν να είναι εικόνες που τροφοδοτούν μια βουλιμική
ενημέρωση, η οποία τις αξιοποιεί σύμφωνα με τις ήδη διαμορφωμένες αρχές της,
εκείνες της τηλεθέασης. Τις προβάλλουν τα εγχώρια δίκτυα, τις ξαναπροβάλλουν
και δεν φτάνει αυτό, αλλά τις συνοδεύουν με επιπλέον περιγραφές του τρόμου των
αιχμαλώτων, σε μια επίδειξη καταναλωτικού αντιαμερικανισμού που ευτελίζει το
ίδιο το αντιπολεμικό αίσθημα του κοινού. Στο Alter ο ρεπόρτερ βάζει τα δυνατά
του για να περιγράψει «το σαγόνι του λοχία που τρέμει», «τα μάτια που
γουρλώνουν και τα φρύδια που τεντώνονται από φόβο, όταν τον ρωτούν οι Ιρακινοί
αν πήγε στο Ιράκ για να σκοτώσει».

Ευκαιρία για ανέξοδη συναισθηματολαγνική ενημέρωση, που αξιοποιεί το προφανές
αίσθημα δέους του κοινού και το εκτονώνει με τις φράσεις που εκείνο θα
επιθυμούσε να ακούσει, ντοπάροντας τις εικόνες, δίνοντάς τους το νόημα που
εξυπηρετεί τους στόχους της τηλεθέασης.

Αν για την προπαγάνδα του Σαντάμ τα πλάνα με τους τρομαγμένους Αμερικανούς
κομάντος χρησιμεύουν για να τονωθεί το ηθικό του λαού του και για να πείσει
τον κόσμο ότι αντιστέκεται, αν για την προπαγάνδα του Μπους τα ίδια πλάνα
είναι απαγορευτικά, για τον λαϊκισμό του εντυπωσιακού τηλεθεάματος
αναδεικνύονται σε πολύτιμο υλικό.

Το περιμέναμε ότι αυτός ο πόλεμος θα είναι ένας πόλεμος εικόνων.
Εικόνες όμως, που τροφοδοτούν το μοντέλο της εντυπωσιακής ενημέρωσης έτσι όπως
έχει καθιερωθεί από το ίδιο το CNN και τη χολιγουντιανή παράδοση. Και αν το
Χόλιγουντ σιωπηλό βράβευε τους πρωταγωνιστές της κολοσσιαίας προπαγανδιστικής
μηχανής του, μετρώντας ίσως μερικές – ελάχιστες – απώλειες των στρατευμένων
καλλιτεχνών και μία, μόνον μία πραγματική αντίδραση βραβευμένου, γνώριζε, την
ίδια στιγμή, ότι το παγκόσμιο θέαμα ακολουθεί τις αρχές του. Αυτές που
Αμερικανοί θεωρητικοί της επικοινωνίας χαρακτηρίζουν ως το «Πρόζακ» του λαού,
το αντικαταθλιπτικό του, καθώς έχουν στόχο να ενσωματώνουν τη θέση και την
αντίθεση, την προπαγάνδα υπέρ και κατά του πολέμου, φορτίζοντας συγκινησιακά
το κοινό, ώστε να είναι εξαρτημένο από τις εικόνες.

Η αδιάκοπη επανάληψη των πλάνων με τους Αμερικανούς αιχμαλώτους, δεν
είναι παρά η επιβεβαίωση ότι οι όροι της τεχνολογίας επιβάλλονται υπηρετώντας
τις εντυπώσεις. Αναρωτιέται άραγε κανείς, ότι έτσι καταστρέφονται αξίες, που ο
πολιτισμός έχει πληρώσει με αίμα; Όπως είναι ο σεβασμός στην ανθρώπινη
αξιοπρέπεια. Ο ταπεινωμένος δεν μπορεί να ξανα-ταπεινώνεται, όπως οι πέντε
μισθοφόροι, που αίφνης γίνονται τρόπαια για το παγκόσμιο αντιαμερικανικό
θέαμα.

Αν παρακολουθούμε κάτι να συμβαίνει με ακρίβεια από πολεμικό θέαμα σε
πολεμικό θέαμα είναι να κατατροπώνονται οι αξίες του πολιτισμού της ειρήνης
και αυτή είναι η μεγαλύτερη νίκη των φιλοπόλεμων, εκείνων που δεν επιθυμούν να
βρίσκουν αντιστάσεις από πολιτισμένες συνειδήσεις, εκείνων που ξερογλείφονται
βλέποντας πως το παγκόσμιο κοινό συνεχίζει αδιαλείπτως την εκπαίδευσή του για
να δεχθεί τα «δώρα» της κατανάλωσης, όταν τα όπλα θα ‘χουν σιγήσει και
αναλάβουν οι αγορές.

Τεχνολογία, αγάπη μου

Είναι γεγονός ότι η παγκόσμια ενημέρωση δίνει μια συγκλονιστική μάχη να
απεξαρτηθεί από την ισχυρή γοητεία της τεχνολογίας και να την αξιοποιήσει
μόνον για να πληροφορεί. Μια μάχη που δείχνουν να χάνουν ορισμένες στιγμές
εγχώρια κανάλια, όπως το Star που έβγαλε δελτίο με τον Μανώλη Καψή από το Αμάν
της Ιορδανίας. Η έδρα της ενημέρωσης δεν μετακινείται. Και αν μετακινηθεί,
όπως έκανε ο Antenna βγάζοντας δελτίο από τις Βρυξέλλες, όταν γινόταν η
έκτακτη σύνοδος, το κάνει για να δείξει ότι η καρδιά της ενημέρωσης τη
συγκεκριμένη στιγμή δεν μπορεί παρά να χτυπάει σε έναν μόνο τόπο, εκεί όπου
παίρνονται αποφάσεις για το μέλλον του λαού στον οποίο απευθύνεται. Στο Αμάν,
όπου ηρωικώς βρέθηκε ο Μανώλης Καψής τι ακριβώς συμβαίνει, εκτός από το να
είναι πρωτεύουσα της γειτονικής του Ιράκ χώρας, η οποία θα διαδραματίσει
βεβαίως πολεμικό ρόλο, αλλά δεν είναι η καρδιά των γεγονότων. Αν επιθυμούσε να
βρεθεί εκεί, τότε το δελτίο έπρεπε να βγει από τη Βαγδάτη. Αν αυτό δεν είναι ο
θρίαμβος της τεχνολογίας επί της ψύχραιμης ενημέρωσης τι άλλο είναι;