Μνημονεύετε Θεόφιλο…

«Με ρίγανη στα χείλη του κι ολόκληρη τη χώρα / Μέσα στο στήθος
του»

ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ

Είναι πολύ χρήσιμο αυτό το αφιέρωμα στον μεγάλο ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ
(1870-1934), όχι μόνο γιατί ασχολείται με το έργο και τη ζωή του πιο
γοητευτικού λαϊκού καλλιτέχνη, αλλά γιατί δίνεται η ευκαιρία σε σύγχρονους
Έλληνες ζωγράφους να καταθέσουν γνώμες που δεν είναι, σώνει και καλά,
σύμφωνες.

Ο Παναγιώτης Τέτσης σ’ ένα πολυσέλιδο άρθρο αναλύει τη χρονική περίοδο, τις
κοινωνικές συνθήκες και το πνευματικό κλίμα της εποχής «πριν έλθει η θριαμβική
ώρα της υποδοχής του Θεόφιλου, την οποία ας μην επονομάσω υστερική – σε βαθμό
που να έχει βαπτιστεί κάποιο τεράστιο πλοίο με το όνομά του…», όπως
σημειώνει.

Στο τέλος του άρθρου θα γράψει ο Τέτσης:

«Τα χαρίσματα του Θεόφιλου δεν τον ανέβαζαν στο ανώτατο σκαλοπάτι της
μεγαλοφυΐας – γιατί κάποτε από υπερβάλλοντα ενθουσιασμό φτάσαμε σ’ εκείνο το
άκρο -, όμως άθελά του συνέβαλε στην ανέλιξη του καλλιτεχνικού και πνευματικού
επιπέδου μας, που για να τον καταλάβουμε προηγήθηκαν οι naifs και ο Douanier,
που κι αυτοί έχουν οφειλή στη νεότερη τέχνη του 20ού αιώνα…».

Εντελώς διαφορετική η προσέγγιση του Αλέκου Φασιανού:

«Αυτός ο άνθρωπος (σημ. ο Θεόφιλος) δεν ήταν σαν τους ζωγράφους τους Έλληνες
της Σχολής του Μονάχου ή από τους άλλους που πήγαν στη Γαλλία ή την Ολλανδία
και μας έφεραν τα φώτα του ρομαντισμού, τον εμπρεσιονισμό και τις
καραβογραφίες. Δεν ήταν εισαγωγέας τέχνης. Ήταν δημιουργός πραγματικός. Και
αυτός ο ξυπόλητος με τη λερή φουστανέλα, αυτός ήταν ο Σωτήρας, που μας έδωσε
μια εθνική ζωγραφική συνείδηση…».

Ο Δημήτρης Μυταράς:

«… Όλοι οι πολύ σημαντικοί Έλληνες ζωγράφοι της εποχής, όπως οι σπουδαγμένοι
στο Μόναχο, είχαν μια κατά προσέγγιση αντίληψη της ελληνικής πραγματικότητας
(…). Ενώ ο Θεόφιλος προσέγγισε, έστω με τις δυνάμεις που διέθετε, το
περιβάλλον του με μια οξύτατη αντίληψη και κατάφερε να δημιουργήσει ένα δικό
του αλφάβητο, που στηριζόταν αφενός στην παράδοση της βυζαντινής αγιογραφίας
και αφετέρου στην παρατήρηση της φύσης…».

Και ο Γιάννης Ψυχοπαίδης με μνήμες από τη Μυτιλήνη του ’65, σπουδαστής στη
Σχολή Καλών Τεχνών τότε:

«Στον Θεόφιλο το εγώ διαχέεται σ’ ένα συλλογικό εμείς. Η τέχνη του βαπτίζει
την φύση και τα όντα με ονόματα τόσο αιφνιδιαστικά νέα όσο και πανάρχαια. Ένας
άσπιλος, αθώος, πολύχρωμος, μέσα σ’ ένα συναισθηματικό φως ιριδίζων κόσμος
αναδύεται μέσα από τη μεγάλη κολυμπήθρα της συλλογικής μνήμης».

Αναγκαστικά έκανα μόνο νύξεις, δολώματα έριξα. Αναζητήστε το περιοδικό. Θα
απολαύσετε πολλά θαυμάσια κείμενα.

«ΠΑΝΔΩΡΑ»

«… το κοιμισμένο βρέφος του εαυτού σας…»

Κλείνει έξι χρόνια ζωής το περιοδικό που δεν απλώνεται σε πολλά θέματα,
δημοσιεύει μόνο λογοτεχνικά κείμενα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων.

Σ’ αυτά τα χρόνια συνεργάστηκε με εβδομήνα έξι συγγραφείς που δημοσίευσαν
ποιήματα, μεταφράσεις ποιημάτων, διηγήματα, αποσπάσματα μυθιστορημάτων και
επιλεγμένα λογοτεχνικά δοκίμια, όπως σημειώνει ο υπεύθυνος έκδοσης Γιώργος
Ρωμανός.

Από το τελευταίο τεύχος να ξεχωρίσω τη μετάφραση (από τη Βίλκη Αντωνιάδη)
ποιημάτων του σημαντικού Αμερικανού Μπίλι Κόλινς. Μικρό απόσπασμα από το
ποίημά του «Φεγγάρι»:

«… Κι αν το σπίτι σας δεν έχει παιδί, / μπορείτε πάντα να πάρετε στην
αγκαλιά σας / το κοιμισμένο βρέφος του εαυτού σας, / όπως έκανα εγώ απόψε, /
και να το βγάλετε έξω, / ανήμπορο μες στην κουρελιασμένη του κουβέρτα, / αφού
βεβαιωθείτε ότι κρατάτε σταθερά το χαλαρό κεφάλι / στην παλάμη σας».

Ακόμα: Ο Βασίλης Καραβίτης μεταφράζει το ποίημα «Σκευωρίες με τους νεκρούς»
της Βισουάβα Σιμπόρσκα (Νόμπελ Ποίησης 1996), της οποίας συγκεντρωτική
ανθολογία του έργου της θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ, σε
μετάφραση, εισαγωγή και σχόλια του Καραβίτη.

Απόσπασμα από το ποίημα που δημοσιεύεται:

«Κάτω από ποιες συνθήκες ονειρεύεσαι / τους νεκρούς; / Τους σκέφτεσαι συχνά
πριν αφεθείς στον ύπνο; / Ποιος εμφανίζεται πρώτος; / Είναι πάντοτε ο ίδιος; /
Όνομα; Επώνυμο; Κοιμητήριο; Ημερομηνία θανάτου; / Σε ποιο πράγμα αναφέρονται;
/ Παλιά φιλία; Συγγένεια; Πατρίδα; / Λένε από πού έρχονται; / Και ποιος εκτός
από σένα τους βλέπει στο όνειρό του; / Τα πρόσωπά τους είναι όπως στις
φωτογραφίες τους; / Έχουν γεράσει καθόλου με τα χρόνια; / Δείχνουν ακμαίοι;
Δείχνουν κατάχλομοι; / Οι δολοφονημένοι, έχουν επουλώσει ως τώρα / τα τραύματά
τους; / Θυμούνται ακόμα ποιος τους σκότωσε;».

«ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ»

Πιστοί στο ετήσιο ραντεβού

Πιστοί στο ετήσιο ραντεβού τους, εδώ και 14 χρόνια, ο Γιάννης Κ. Καιροφύλας
και ο Στρατής Γ. Φιλιππότης, μας προσφέρουν αυτή την πολύ καλή έκδοση-
ημερολόγιο για το 2003, «με κείμενα που μεταφέρουν σε κάποιες άλλες εποχές και
ικανοποιούν όσους λατρεύουν αυτή την πόλη». Εκτός από το πλήρες ημερολόγιο του
νέου χρόνου και μια εκτενή αναφορά, κατά μήνα, των σημαντικότερων γεγονότων
του 2002, δημοσιεύονται, μεταξύ άλλων: το πορτρέτο του Δημ. Γαλανού του
Αθηναίου (1760-1833), ενός «παραγνωρισμένου εκπροσώπου του ελληνικού
Διαφωτισμού», από τον καθηγητή Κάρολο Μητσάκη. Το μεγαλύτερο νεοκλασικό κτίριο
των Αθηνών, τα Παλαιά Ανάκτορα, παρουσιάζει η αρχιτέκτων Κατερίνα
Δεμενεγή-Βιριράκη. Ο Γ. Α. Λεονταρίτης γράφει για το άγνωστο σατιρικό ποίημα
του Παναγιώτη Παπαδούκα «Πτωχοί ποιηταί». Η Ελένη Χωρεάνθη αναφέρεται στη ζωή
του εκδότη Θανάση Καραβία. Δημοσιεύονται επίσης συνεργασίες των Γ. Καιροφύλα,
Γ. Πατεράκη, Ν. Κύτταρη, Κ. Ξηραδάκη, Γ. Σιμωνέτη, Π. Μανταίου, Κ. Σαρδελή, Γ.
Κοκοσούλα, Αδριανού Ρωμαίου, Σ. Μολίνου, Τίτσας Πιπίνου, Μαίρης Παπανδρέου,
Χρ. Πύρπασσου και Κ.Χ. Κρεμμύδα.

Να ‘ναι καλά ο Στρατής Φιλιππότης, να μας δίνει για πολλά χρόνια αυτά τα «ημερολόγια».

«CAMERA»

Σινεμά

Πλούσια κινηματογραφική ύλη, κριτικές για πολλές ταινίες, επιλογή από τα
καλύτερα DVD, μερικά από τα περιεχόμενα του τεύχους. Μου άρεσε ακόμα πολύ η
συνέντευξη του σπουδαίου σκηνοθέτη Νίκου Παναγιωτόπουλου, διότι δεν
μεμψιμοιρεί, λέει πολλές αλήθειες με απλά λόγια, δεν απαντάει σε επιδερμικές
κριτικές που έχουν γραφτεί κατά καιρούς για τις ταινίες του, κρίνει ψύχραιμα
και με σπάνια ειλικρίνεια τις παλιές του δουλειές.

Στις σελίδες του Θεάτρου συνέντευξη ενός άλλου αισθαντικού σκηνοθέτη, του
Δημήτρη Μαυρίκιου, και ακόμη κείμενο για δύο χαρακτηριστικά χοροθεάματα, του
Δημήτρη Παπαϊωάννου και της Αγγελικής Στελλάτου: Το «Ενός λεπτού σιγή» και το
«Για πάντα».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* Η ΛΕΞΗ: Διον. Αιγινήτου 46, Αθήνα – 11528, τηλ. 210-7222.855.

* ΠΑΝΔΩΡΑ: Μακεδονίας 26, Παπάγου – 15669, τηλ. 210-6533.023.

* ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ: Σόλωνος 69 και Ασκληπιού, Αθήνα – 10679, τηλ. 210-3629.642.

* CAMERA stylo: Αριστοτέλους 11, Αθήνα – 10432, τηλ. 210-5225.157.