Κόντρες για την κατάθλιψη

«Μια μέρα συνειδητοποιείς ότι η ζωή σου είναι απαίσια. Δεν αξίζει να ζεις. Ξυπνάς ένα πρωινό και φοβάσαι να ζήσεις…», λέει η Αμερικανίδα συγγραφέας του «Prozac Nation», Elizabeth Wurtzel, που ακόμα υποφέρει από κατάθλιψη

«Δίνεις γροθιά στο τζάμι… Αίμα και θρύψαλα παντού. Πηδάς απ’ το παράθυρο,
σπάζεις μερικά πλευρά… Εκδορές στο δέρμα. Ράμματα, γάζες, σε βάζουν στον
γύψο. Αλλά η κατάθλιψη δεν είναι μια ξαφνική καταστροφή. Είναι σαν τον
καρκίνο. Στην αρχή ο όγκος δεν φαίνεται. Και μετά, μια μέρα, wham!, ένα
τεράστιο θανατηφόρο εξόγκωμα έχει τρυπώσει στον εγκέφαλό σου ή στο στομάχι σου
ή στον αυχένα σου. Κι αυτό το πράγμα που έχει παραγάγει το ίδιο σου το σώμα
προσπαθεί να σε καταστρέψει. Κάπως έτσι είναι η κατάθλιψη.

Σιγά σιγά τα στοιχεία συλλέγονται στην καρδιά, στο μυαλό, ένας ηλεκτρονικός
υπολογιστής αρνητισμού εγκαθίσταται μέσα σου, κάνοντας τη ζωή σου όλο και πιο
αβάσταχτη. Στην αρχή, νομίζεις ότι είναι φυσιολογικό, ότι ωριμάζεις. Γίνεσαι
8, 12, 15 χρόνων… και μια μέρα συνειδητοποιείς ότι η ζωή σου είναι απαίσια.
Δεν αξίζει να ζεις. Ξυπνάς ένα πρωινό και φοβάσαι να ζήσεις…» – η
Αμερικανίδα συγγραφέας του «Prozac Nation», Elizabeth Wurtzel, ακόμα υποφέρει
από κατάθλιψη.

Ως διαταραχή διάθεσης προσδιορίζουν την κατάθλιψη πολλοί ψυχολόγοι. Και
τι είναι η διάθεση; Μια συναισθηματική κατάσταση που διαρκεί κάποιο
συγκεκριμένο χρόνο. Τα περισσότερα συναισθήματα είναι αντιδράσεις σε εξωτερικά
συμβάντα ή εσωτερικές σκέψεις και είναι παροδικά. Η διαταραχή, όμως, ενός
συναισθήματος μπορεί να διαρκέσει μήνες, χρόνια. Γι’ αυτό και η ψυχανάλυση
μπορεί να βοηθήσει, υποστηρίζουν οι ψυχολόγοι.

Όμως υπάρχει και μια άλλη άποψη. Εκείνη των ψυχιάτρων. Οι οποίοι βλέπουν την
κατάθλιψη ως μια καθαρά οργανική ασθένεια που οφείλεται στη διατάραξη της
ισορροπίας των χημικών ουσιών του εγκεφάλου, και ιδιαίτερα της σεροτονίνης. Η
λύση κατ’ εκείνους είναι τα αντικαταθλιπτικά χάπια.

Τι είναι εκείνο που κάνει έναν άνθρωπο να κατεισδύει στα πιο άβατα ερέβη της
θλίψης; Να ακινητεί από ακαταλόγιστο φόβο; Να βουλιάζει στο απύθμενο πηγάδι
της απόγνωσης; Γιατί, γι’ αυτό μιλάμε. Τη σοβαρή αρρώστια που λέγεται
κατάθλιψη. Κι όχι τον όρο που χρησιμοποιούμε απερίσκεπτα στις καθημερινές μας
συνομιλίες.

Ο διάσημος καθηγητής Στίβεν Χόκινγκ και ο Τεντ Τέρνερ (του CNN) έχουν ένα κοινό σημείο: την κατάθλιψη

Ο αρχαίος φιλόσοφος Επίκτητος είχε πει ότι δεν είναι τα πράγματα από
μόνα τους που μας βασανίζουν, αλλά η άποψη που έχουμε γι’ αυτά. «Όταν
συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχει χάσμα μεταξύ αυτού που πραγματικά είναι η ζωή
μας και αυτού που νομίζουμε ότι είναι, τότε μας καταλαμβάνει φόβος. Ένας
τρόπος άμυνας είναι η κατάθλιψη. Αλλά η κατάθλιψη είναι ένα πολύ οδυνηρό
μέρος. Είναι σαν φυλακή. Διαφορετική για τον κάθε ασθενή», εξηγεί η Dr Dorothy
Rowe, καταξιωμένη ψυχολόγος και ιδρύτρια του North Lincolnshire Department of
Clinical Psychology, η οποία υπέφερε από κατάθλιψη τα περισσότερα απ’ τα πρώτα
σαράντα χρόνια της ζωής της.

«Ένα κοινό σημείο έχω παρατηρήσει σ’ όλες τις περιπτώσεις με τις οποίες έχω
ασχοληθεί», συνεχίζει. «Η κατάθλιψη έχει να κάνει με την έννοια της απώλειας.
Όταν κάποιος μάς προδώσει. Ο χαμός αγαπημένου προσώπου. Η απώλεια της δουλειάς
μας. Όταν συμβεί κάτι που δεν το περιμέναμε…Τότε αρχίζουμε να καταρρέουμε.
Και κατηγορούμε τον εαυτό μας για το συμβάν. Το ‘χω πει επανειλημμένα, μόνο οι
καλοί άνθρωποι παθαίνουν κατάθλιψη. Γιατί αισθάνονται ότι ποτέ δεν είναι
αρκετά καλοί. Και ό,τι κακό τούς συμβαίνει το αξίζουν αφού οι ίδιοι
αισθάνονται ευτελείς κι ανάξιοι. Και τότε τούς καταλαμβάνει ο φόβος. Αρχίζουν
να μισούν τον εαυτό τους. Κρύβονται απ’ τους ανθρώπους για να μην φανεί το
πόσο “ποταποί” είναι. Κρύβονται απ’ το μέλλον τους. Κι απ’ τον κόσμο. Πέφτουν
στα δίχτυα της κατάθλιψης». Κι από κει κανείς δεν μπορεί να τους βγάλει παρά
μόνο ο εαυτός τους. Για την Dr Rowe η θεραπεία της κατάθλιψης δεν είναι τα
χάπια, αλλά η σοφία. Η αναγνώριση του φόβου και η ανεύρεση του «γιατί» από τον
ασθενή μέσα από την ανάλυση. «Σε μέλη της οικογένειας είναι δύσκολο να
ανοίξουν την καρδιά τους, αφού αυτά αποτελούν μέρος του προβλήματος»,
διευκρινίζει. «Ο ψυχαναλυτής κάνει το άτομο να προσέξει πώς μιλάει για τον
εαυτό του. Αναλύει το παρελθόν του. Τις εμπειρίες του. Τον κάνει να δει πόσο
αξίζει. Κανένα χάπι δεν μπορεί να κάνει έναν ασθενή να πάψει να μισεί τον
εαυτό του. Τα αντικαταθλιπτικά είναι μια παροδική λύση για να μπορέσει να
ξεπεράσει ο ασθενής μια δύσκολη περίοδο». Η Dr Rowe υποστηρίζει το slow fix,
τη μακροχρόνια διαδικασία, όπου τελικά ο ασθενής αποκτά επίγνωση του τι
συνέβη, γιατί πληγώθηκε, συνειδητοποιώντας τη σημασία του.

Όπως εμφανίζεται, έτσι εξαφανίζεται

Η κατάθλιψη μπορεί να «επισκιάσει» τη ζωή όλων μας. Δεν κάνει διακρίσεις.
Επιτυχημένα άτομα. Δημοφιλή. Υγιή. Παιδιά. Άνδρες. Γυναίκες. Η διάγνωση της
ασθένειας είναι πολύ δύσκολη γιατί οι περισσότεροι απ’ τους πάσχοντες έχουν
αρνητική προδιάθεση για την κατάστασή τους. Αλλά ακόμα και αν διαγνωσθεί
εγκαίρως, δεν υπάρχουν γρήγορες ή άμεσες λύσεις. Ο συνδυασμός φαρμάκων και
ψυχανάλυσης είναι το ιδεώδες. Το χειρότερο; Ακόμα και σήμερα η κατάθλιψη
θεωρείται ταμπού. Αλλά «όπως μυστηριωδώς εμφανίζεται έτσι μυστηριωδώς
εξαφανίζεται», γράφει ο βραβευμένος με Pulitzer Αμερικανός συγγραφέας του
«Sophie’s Choice», William Styron. Στο βιβλίο του «Darkness Visible», όπου
εξιστορεί τη δική του μάχη με την ασθένεια – την οποία αποκαλεί «θύελλα του
μυαλού» – και που τον οδήγησε στα πρόθυρα αυτοκτονίας, ο Styron μάς
διαβεβαιώνει ότι η κατάθλιψη δεν είναι εκμηδενισμός ψυχής, το δε γεγονός ότι
υπάρχουν τόσοι και τόσοι άνθρωποι που θεραπεύτηκαν μαρτυρεί ότι η ασθένεια
μπορεί να κατανικηθεί.

Υπέρ και κατά

Ο διάσημος εμβρυολόγος Prof. Lewis Wolpert, που διδάσκει στο London University
College, περιγράφει τη δική του μάχη κατά της κατάθλιψης στο βιβλίο του
«Malignant Sadness, Anatomy of Depression». Η άποψή του είναι διαφορετική.
«Παίρνω αντικαταθλιπτικά κάθε μέρα», παραδέχεται. «Τα χάπια μου έσωσαν τη ζωή.
Δεν καταλαβαίνω γιατί ο κόσμος τα έχει βάλει με τις φαρμακοβιομηχανίες. Αν,
για παράδειγμα, το Προζάκ ή το Σεροξάτ φύτρωναν σε δένδρα, μήπως οι άνθρωποι
θα τα έπαιρναν με περισσότερη ευκολία; Το πρόβλημα με τα φάρμακα είναι ότι
διάφορα άτομα αντιδρούν διαφορετικά στο ίδιο φάρμακο. Πρέπει να βρεις αυτό που
ταιριάζει στον οργανισμό σου».

Ο καθηγητής Wolpert υποστηρίζει ότι η δομή, η βιοχημεία του εγκεφάλου, παίζει
μεγάλο ρόλο. Το 50% των πιθανοτήτων μας να πάθουμε κατάθλιψη εξαρτάται από τα
γονίδια που κληρονομούμε από τους γονείς μας και τα οποία επηρεάζουν τη
λειτουργία του εγκεφάλου μας.

Φάρμακα

Στην Ελλάδα καταναλώθηκαν 110.000.000 αγχολυτικά φάρμακα το 2000. Η κατάθλιψη
είναι η δεύτερη σοβαρότερη ασθένεια μετά τις καρδιοπάθειες σε Ευρώπη και Αμερική.

INFO

Μπορείτε να διαβάσετε:

Ντόροθυ Ρόου, «Γνωρίζω και αγαπώ τον εαυτό μου» (Καστανιώτης, 1999), τιμή
19,65 ευρώ.

Γιώργος Κλεφτάρας, Η κατάθλιψη σήμερα, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Τιμή: 13,79
ευρώ.

Χάρολντ Μπλούμφιλντ, Πήτερ ΜακΓούιλλιαμς, Θεραπεύοντας την κατάθλιψη, Εκδόσεις
Θυμάρι, Τιμή: 13 ευρώ.

William Styron, «Darkness Visible» (1991)

Gwyneth Lewis, «Sunbathing in the Rain: Α Cheerful book about Depression»
(2002)