Το σύγχρονο διήγημα

Τη χαρτογράφηση της ελληνικής παραγωγής μικρής πεζογραφικής φόρμας ξεκινάει
από αυτό το (διπλό) τεύχος το περιοδικό, δημοσιεύοντας ανέκδοτα διηγήματα 32
Ελλήνων συγγραφέων. Θα ακολουθήσει και δεύτερος τόμος με άλλους συγγραφείς.
Μεγάλη προσφορά. Στη θέση του εισαγωγικού εκδοτικού σημειώματος, ένας διάλογος
τριών φανταστικών συνομιλητών οι οποίοι με βάση το υλικό που δημοσιεύεται
προσπαθούν να εντοπίσουν το στίγμα του σύγχρονου ελληνικού διηγήματος.

Στην ερώτηση του «συνομιλητή Α» εάν το σύγχρονο διήγημα κομίζει κάτι
καινούργιο ή όχι, ο «συνομιλητής Β» απαντά:

«Ίσως να μην μπορεί κανείς να απαντήσει ευθέως. Τα πράγματα είναι περίπλοκα.
Μάλλον πρέπει να περιγράψουμε την κατάσταση, παρά να βγάλουμε εύκολα
συμπεράσματα. Σε γενικές γραμμές, λοιπόν, θα ‘λεγα ότι το σύγχρονο διήγημα
ακολουθεί μια κλασικότροπη πορεία. Δεν σημειώνω αυτό το στοιχείο αρνητικά. Την
προσεκτική αυτή γραμμή πλεύσης ακολούθησαν (με ελάχιστες εξαιρέσεις) οι
μεταπολεμικές συγγραφικές γενιές… Φυσικά, οι εκπρόσωποι του διηγήματος και
της νουβέλας (οι οποίοι είναι ελάχιστοι, γιατί οι περισσότεροι συγγραφείς μας
καλλιέργησαν τη μεγάλη φόρμα) έχουν τα επί μέρους χαρακτηριστικά τους και τις
μικρές τους διαφοροποιήσεις. Ο ρεαλισμός που προτείνουν ορισμένοι απ’ αυτούς
είναι φυγόκεντρος και έχει υπερβάσεις. Δεν εξαντλείται στην περιγραφικότητα
και δεν έχει στοιχεία νατουραλιστικά, αν θέλετε (ένας παράγοντας που
ταλανίζει, πιστεύω, το νεοελληνικό διήγημα)».

Και στη συνέχεια: «Οι συγγραφείς που φιλοξενούνται στο “Δέντρο”», λέει ο «Α»,
«παρουσιάζουν μια εκφραστική γκάμα την οποία αξίζει να εξετάσουμε: από τον
Κάσδαγλη και τον Βασιλικό μέχρι τον Χατζηγιαννίδη (για να μείνουμε σε μια
νεότατη παρουσία), βλέπουμε ότι έχουμε να κάνουμε με προτάσεις στα όρια του
ρεαλισμού».

Αλλά ποιο είναι το χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της συγκομιδής;

«Το χιούμορ είναι πιστεύω», λέει ο «Γ», «το χαρακτηριστικό στοιχείο που
διατρέχει τα θέματα. Κυκλοφορεί, ως διάθεση, σε μεγάλη δόση και διάφορες
εκφάνσεις. Παράλληλα, η απόσταση από το δράμα τηρείται συχνά με σύνεση, ενώ το
παιχνίδι με τη γραφή κάποτε αποδίδει καρπούς. Παράγεται, εντέλει, μια εικόνα
του πνευματικού μας τοπίου, κοιταγμένη από τη γωνία της σύντομης πεζογραφικής
φόρμας…».

Οι 32 συγγραφείς με αλφαβητική σειρά, που ακολουθεί στη δημοσίευση και το
περιοδικό: Θανάσης Βαλτινός, Βασίλης Βασιλικός, Κωστής Γκιμοσούλης, Βασίλης
Γκουρογιάννης, Τάσος Γουδέλης, Θεόδωρος Γρηγοριάδης, Νίκος Δαββέτας, Χρίστος
Δάλκος, Φ.Δ. Δρακονταειδής, Νένη Ευθυμιάδη, Μαρία Ευσταθιάδη, Τάσος Καλούτσας,
Εύα Καραϊτίδη, Νίκος Κάσδαγλης, Χριστόφορος Κάσδαγλης, Αγγέλα Καστρινάκη,
Ηλίας Κεφάλας, Χριστόφορος Μηλιώνης, Δημήτρης Μίγγας, Γ.Ι. Μπαμπασάκης, Η.Χ.
Παπαδημητρακόπουλος, Δημήτρης Πετσετίδης, Τάσος Ρούσσος, Θωμάς Σκάσσης, Άρης
Σφακιανάκης, Έρση Σωτηροπούλου, Φαίδων Ταμβακάκης, Πέτρος Τατσόπουλος, Μισέλ
Φάις, Βαγγέλης Χατζηγιαννίδης, Τάσος Χατζητάτσης και Νίκος Χουλιαράς.

«ΝΕΥΣΙΣ»

Κριτική: Λόγος και πάθος

Δύο φορές τον χρόνο (από το 1994) κυκλοφορεί από τη «Νεφέλη» αυτό το περιοδικό
Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης και της Τεχνολογίας.

Σ’ αυτό το τεύχος δημοσιεύονται δέκα μελέτες από πολλά πεδία: Φιλοσοφία της
Επιστήμης, της Βιολογίας, των Μαθηματικών και της Λογικής και Ιστορία των
Ιδεών.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Τάσος Μπουγάς χειρίζεται το θέμα
«Κριτική: Λόγος και πάθος» και επιχειρεί να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: Τι
είναι η κριτική; Λίβελος και ονειδισμός του αντιπάλου ή λογική ανάλυση ιδεών;
Πάθος ή λόγος; Ο μελετητής προτείνει την απάντηση που συνοπτικά είναι η
ακόλουθη: «Η κριτική είναι η πλέον ακραιφνής και αυθεντική λειτουργία του
λόγου, μέσω της οποίας δοκιμάζεται και διασφαλίζεται η γνώση και η πράξη,
είναι με άλλα λόγια το χαρακτηριστικό εκείνο στοιχείο που συνιστά την
πεμπτουσία του ιδιόμορφου πολιτιστικού μορφώματος που αποκαλείται εδώ και δύο
αιώνες “δυτική ορθολογικότητα”».

Η Βάσω Κιντή που διδάσκει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών υπογράφει το θέμα
«Διαφωτισμός και Karl Popper», σημειώνοντας ότι ενώ η σύνδεση του φιλοσόφου με
τον Διαφωτισμό φαντάζει αυθαίρετη, θα επιχειρήσει να δείξει ότι η συσχέτιση
είναι θεμιτή, θεωρώντας ότι ένας προφανής λόγος είναι η ομολογία του ίδιου του
Popper ότι είναι ορθολογιστής ή ακριβέστερα κριτικός ορθολογιστής: «Είμαι
ορθολογιστής. Με τον όρο ορθολογιστής εννοώ τον άνθρωπο που επιθυμεί να
κατανοήσει τον κόσμο και να μάθει συζητώντας με άλλους (…). Με τη φράση
“συζητώντας με άλλους” εννοώ πιο συγκεκριμένα κάνοντας κριτική, επιζητώντας
την κριτική και προσπαθώντας να μάθει κανείς από αυτή…».

«ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ»

Τα παιδιά της Φιλοσοφικής

Δεν γνωρίζω να υπάρχει περιοδικό τόσο υψηλής αισθητικής και δημοσιογραφικής
αντίληψης, που να εκδίδεται και να γράφεται από φοιτητές, όπως αυτό.

Τα παιδιά της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών δεν διέψευσαν όσους
(και αυτή τη στήλη) είχαν εντοπίσει πριν από καιρό τα θετικά στοιχεία της
προσπάθειας. Και προχωρούν… Αναρωτιέμαι πόσοι από τους συντάκτες αυτού του
περιοδικού θα ασχοληθούν επαγγελματικά με τη δημοσιογραφία και απαντώ: Έστω
και ένας θα είναι κέρδος για το σινάφι μας.

Διαβάστε, π.χ. το αφιέρωμα για την «Έκφραση του… δρόμου», τα graffiti
δηλαδή, για να διαπιστώσετε το ταλέντο της ομάδας που σχεδιάζει τις έρευνες
και γράφει τα μικρά αλλά και περιεκτικά «κομμάτια». Πώς σας φαίνεται αυτό το
κειμενάκι;

«Graffiti: Τέχνη; Παρανομία; Αντίδραση; Γιατί όχι η συνισταμένη όλων αυτών
μαζί; Σε μια εποχή που ιδέες και οράματα αλλάζουν συνεχώς, σε μια εποχή που
δεν χρειάζονται επαναστάσεις, γιατί έτσι κι αλλιώς τα προβλήματα λύνονται από
τα talk-show της τηλεόρασης, το graffiti έρχεται να κατοχυρώσει την ύπαρξη
όλων εκείνων των ωραίων τρελών που κυριολεκτικά και μεταφορικά έστησαν το
κατεστημένο στον τοίχο…».

«ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ»

Προφητικά

Πολλαπλώς ενδιαφέρουσα και τραγικά προφητική η αλληλογραφία Αϊνστάιν και
Φρόυντ, λίγο πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, που δημοσιεύεται στο περιοδικό.

Πριν 70(!) ακριβώς χρόνια έγραφε ο Αϊνστάιν στον Φρόυντ:

«Μίλησα μέχρι τώρα μόνο για πολέμους ανάμεσα σε κράτη, δηλαδή για διεθνείς
συγκρούσεις. Έχω, όμως, απόλυτη συναίσθηση του γεγονότος, ότι το επιθετικό
ένστικτο ενεργεί και με άλλες μορφές και σε άλλες περιπτώσεις. Σκέφτομαι τους
εμφυλίους πολέμους, που κάποτε οφείλονταν στον θρησκευτικό φανατισμό και
σήμερα σε κοινωνικούς παράγοντες ή ακόμη στην καταπίεση των φυλετικών μειονοτήτων…».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ»: Διον. Αιγινήτου 34, Αθήνα – 115 28, τηλ.: 210.7245.553.

* «ΝΕΥΣΙΣ»: Ασκληπιού 6, Αθήνα – 106 80, τηλ.: 210.3607.744.

* «ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ»: Φιλοσοφική Σχολή, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου – Τ.Κ.
157 84, τηλ.: 210.7277.009.

* «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ»: Χατζοπούλου 49, Καλλιθέα – 176 71, τηλ.: 210.9588.333.