«Δημιουργοί» ζωής στο εργαστήριο!

Αφού έπαιξε σημαντικό ρόλο στη χαρτογράφηση του ανθρώπινου DNA, ο Κρεγκ Βέντερ έστρεψε την προσοχή του σε κάτι πιο ταπεινό: Το μυκόπλασμα genitalius, έναν μικροοργανισμό που ελπίζει να τον οδηγήσει πιο κοντά στο μυστικό της ζωής

Η παρουσία του στο ανθρώπινο σώμα μόνο πόνο και ταλαιπωρία προκαλεί. Στα
εργαστήρια, όμως, των διάσημων επιστημόνων Κρεγκ Βέντερ και Χάμιλτον Σμιθ ο
ταπεινός μικροοργανισμός μυκόπλασμα genitalium μπορεί να μεταμορφωθεί σε ένα
πανίσχυρο εργαλείο, που θα σταθεί αφετηρία για τη δημιουργία νέας ζωής.

Ο δρ Βέντερ, γνωστός για την καθοριστική του συμμετοχή στη χαρτογράφηση του
ανθρώπινου DNA, και ο δρ Χάμιλτον, νομπελίστας Ιατρικής το 1978, ανακοίνωσαν
χθες ότι ενώνουν τις δυνάμεις τους για να πετύχουν στα επόμενα χρόνια κάτι που
θεωρείται πολύ δύσκολο: την παρέμβαση στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού, την
απλούστευσή του και τη διατήρησή του στη ζωή.

Το πρόγραμμα, που είναι γνωστό ως το «ελάχιστο γονιδίωμα», αποτελεί το
όνειρο της επιστήμης της γενετικής και την ελπίδα των ασθενών του μέλλοντος,
αλλά προκαλεί και τον φόβο για λανθασμένη του χρήση μαζί με ερωτήματα για τα
όρια της ηθικής «δικαιοδοσίας» του ανθρώπου. Χρηματοδοτείται ήδη με τρία
εκατομμύρια δολάρια για τα επόμενα τρία χρόνια από το αμερικανικό υπουργείο
Ενέργειας, που είναι η αρμόδια Αρχή για αντίστοιχα επιστημονικά εγχειρήματα.
Επικεφαλής της επιτροπής που αποφασίζει την έγκριση και χρηματοδότησή τους
είναι ο κ. Άρης Πατρινός, που είχε συμβάλει σημαντικά και στην αποκωδικοποίηση
του ανθρώπινου γονιδιώματος.

Επικοινωνώντας με «ΤΑ ΝΕΑ» από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Έλληνας επιστήμονας
έβαλε τα πράγματα στη θέση τους, διευκρινίζοντας ότι «δεν πρόκειται για
δημιουργία νέας μορφής ζωής. Στο εργαστήριο δημιουργούμε συνέχεια
διαγονιδιακές μορφές ζωής. Αλλά αυτή είναι μία απόπειρα να μειώσουμε το
επίπεδο της πολυπλοκότητας του μικροοργανισμού, ώστε να μπορέσουμε να
δημιουργήσουμε το ηλεκτρονικό του μοντέλο χρησιμοποιώντας τους πανίσχυρους
υπερυπολογιστές που θα έχουμε στη διάθεσή μας τα επόμενα χρόνια».

Το άμεσα ζητούμενο, λοιπόν, είναι η αποδόμηση και επανασύνθεση (μοντελοποίηση)
στον υπολογιστή όλων των στοιχείων που συνθέτουν τη βιολογία του οργανισμού,
κάτι που η Επιστήμη δεν έχει καταφέρει ποτέ. Και από εκεί, οι επιστήμονες
θέλουν να μεταφέρουν αυτή τη γνώση σε όλα τα ζωντανά κύτταρα, καθώς, όπως ήδη
έχουν ανακαλύψει, όλοι οι οργανισμοί (μαζί και ο άνθρωπος) βασίζονται στην
ίδια χημεία και μοιάζουν πάρα πολύ μεταξύ τους. «Αναρωτιόμαστε αν μπορούμε να
βρούμε τον μοριακό ορισμό της ζωής», εξηγεί ο Βέντερ στην εφημερίδα
«Washington Post». «Στόχος μας είναι να καταλάβουμε τα ουσιώδη στοιχεία του
απλούστερου ζωντανού κυττάρου».

Αυτό ακριβώς είναι το μυκόπλασμα genitalius: ο λιγότερο περίπλοκος
ζωντανός οργανισμός που γνωρίζουν οι επιστήμονες. Αποστολή του να προσβάλλει
τα γεννητικά όργανα και να προκαλεί ουρολοίμωξη. Αποτελείται από 517 μόλις
γονίδια – ο άνθρωπος έχει 30.000 – 50.000 γονίδια -, αριθμός, όμως, μεγάλος
για το πρόγραμμα των Βέντερ και Σμιθ. Γι’ αυτό, θα επιλέξουν μόνο τα 300 – 350
από αυτά, θα τα μεταφέρουν σε ένα ήδη προϋπάρχον κύτταρο με σκοπό να του
επιτρέψουν τον πολλαπλασιασμό, «κάτι που μπορούμε να πούμε ότι ορίζει τη ζωή»,
επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο κ. Γιώργος Θηραίος, διευθυντής του Ινστιτούτου
Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας.

Θεωρώντας ότι το πείραμα θα πετύχει, κάτι που θα πάρει αρκετά χρόνια για να
αποδειχθεί, οι πρακτικές του εφαρμογές στο μέλλον είναι πολλές και
ελπιδοφόρες. «Θα καταλάβουμε πώς λειτουργεί η ζωή στην απλούστερή της μορφή,
με μόλις 350 γονίδια. Βέβαια, δεν θα μάθουμε το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος ή
το συκώτι. Μπορούμε, όμως, να δημιουργήσουμε κύτταρα για το συκώτι ή άλλα
όργανα του σώματος, που θα αντικαταστήσουν όσα έχουν υποστεί βλάβη», προσθέτει
ο κ. Θηραίος.

Μέτρα ασφαλείας

Όπως γίνεται σε αντίστοιχες περιπτώσεις, το επιστημονικό εγχείρημα
γεννά ερωτήματα ηθικά και φιλοσοφικά, αλλά και ασφαλείας. Τι θα συμβεί, λόγου
χάρη, αν ο μικροοργανισμός δραπετεύσει από το εργαστήριο και αφεθεί ελεύθερος
στο περιβάλλον; Ο Κρεγκ Βέντερ τονίζει ότι θα του αφαιρεθούν όλα τα συστατικά
που ίσως εγκυμονούν κινδύνους για τον άνθρωπο, ώστε σε περίπτωση ατυχήματος να
μην μπορέσει να επιβιώσει εκτός εργαστηρίου.

Και για να μην ανοίξουν την όρεξη σε πιθανούς τρομοκράτες, που ονειρεύονται τη
δημιουργία πανίσχυρων βιολογικών όπλων, οι επιστήμονες σκοπεύουν να
συνεργαστούν στενά με την κυβέρνηση για τη θέσπιση νέας νομοθεσίας, που να
καλύπτει αυτά τα θέματα, ενώ δεν θα ανακοινώσουν τις λεπτομέρειες για το
πείραμα.

Όσο για το ηθικό ζήτημα, ο ίδιος ο Βέντερ είχε πρωτοστατήσει το ’99 στη
σύσταση μίας επιτροπής ειδικών με τη συμμετοχή επιφανών επιστημόνων, φιλοσόφων
και εκπροσώπων Εκκλησιών, που θα εξέταζε την ηθική νομιμότητα ανάλογων
προσπαθειών. Η επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αν ο απώτερος στόχος είναι
το καλό της ανθρωπότητας και αν παρθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας, το
πρόγραμμα μπορεί να προχωρήσει.

«Άλλωστε, όπως είπε ο φετινός νομπελίστας Σίντνεϊ Μπρένερ, θα κατανοήσουμε πώς
λειτουργεί η ζωή μόνο όταν τη φτιάξουμε από τα συστατικά της», λέει ο κ. Γ. Θηραίος.