Δική μας η ευθύνη

Σε παλαιότερη επιφυλλίδα έγραφα πως αν πριν από τριάντα χρόνια, κάποιοι
θεωρούσαν την ποίηση υπόθεση περιθωριακή, σήμερα πολλοί θα ισχυρίζονταν ότι
έχει πάψει σχεδόν να υφίσταται. Το χάσμα ανάμεσα στον ποιητή και τον αναγνώστη
βαθαίνει· η ποίηση συρρικνώνεται σ’ ένα κλειστό σύμπαν και, καθώς δεν αποτελεί
πια κυρίαρχο ρεύμα της λογοτεχνικής παραγωγής, καταντάει εξειδικευμένη
ενασχόληση μιας σχετικά μικρής «αδελφότητας» αφοσιωμένων ζηλωτών. Ελάχιστη από
τη φρενιτιώδη δραστηριότητα που προϋποθέτει υπερβαίνει τα όρια της κλειστής
ομάδας. Οι ποιητές, βέβαια, ως πνευματική κατηγορία, δεν έχουν χάσει ολότελα
το κύρος τους· σαν ιερείς σε πόλη αγνωστικιστών απολαμβάνουν ακόμη μιας
κάποιας υπόληψης. Αλλά σαν αυτόνομοι δημιουργοί είναι σχεδόν αόρατοι. Η
ενέργεια της ποίησης που κάποτε κατευθυνόταν προς τα έξω, σήμερα κατευθύνεται
όλο και περισσότερο προς τα μέσα. Εσωστρεφής, απομονωμένος, ο ποιητικός χώρος
μόνος του αναγορεύει τις διασημότητές του και μόνος, φοβάμαι, τις καταναλώνει.

Δεν είναι λίγοι όσοι αντιπαραθέτουν τα επιτεύγματα των ποιητών της γενιάς του
’30 σε ό,τι θεωρούν απόπειρες ήσσονος σημασίας των νεώτερων δημιουργών,
αντιμετωπίζοντας τους πρώτους ως καλλιτέχνες που υπηρετούσαν ένα ευρύ
πολιτιστικό όραμα, ενώ τους δεύτερους ως «επαγγελματίες της ποίησης», που
λειτουργούν μέσα στον μικρόκοσμο της συντεχνίας. Αν η ποίηση έχει χάσει το
ακροατήριό της, λένε, η ευθύνη ανήκει στους ποιητές: ο λόγος πάνω στο έργο
τους είναι φτενός, αμυντικός, ωχρός, αδέξια περιγραφικός, όταν δεν είναι
ανύπαρκτος. Είναι, λες και μετά τη δεκαετία του ’70, φθίνει ο στοχασμός,
υποστέλλονται οι πεποιθήσεις, νερώνουν τα πάθη. Ένα ισχυρό ποιητικό σύμπαν
προϋποθέτει ισχυρά πιστεύω – κι αυτά με τη σειρά τους ισχυρά επιχειρήματα
ικανά να τα υπερασπιστούν. Τα επιχειρήματα φαίνεται να χάθηκαν, μαζί με τους
ανθρώπους που κάποτε τα θεωρούσαν αναγκαία για την εξέλιξη της τέχνης τους.
Τώρα, οι περισσότεροι ποιητές φαντάζουν αμήχανοι, άοπλοι, μπροστά στην
παραποίηση της έννοιας της λογοτεχνίας που μοιάζει να γίνεται συστηματικά,
επιδέξια, σχεδόν ομόφωνα, από εκείνους που, χωρίς να την αγαπούν, να την
εκτιμούν και να τη χαίρονται, αναλαμβάνουν να τη διαμεσολαβήσουν.

Είναι αλήθεια ότι η περιθωριοποίηση του σύγχρονου ποιητή οφείλεται σε μεγάλο
βαθμό και στο γεγονός ότι καλείται να λειτουργήσει σε περιβάλλον διαβρωμένου
λόγου. Σ’ έναν πολιτισμό που βασίζεται στη γρήγορη και θρυμματισμένη διασπορά
της πληροφορίας, η ποίηση δεν μπορεί να είναι τέχνη δημοφιλής. Ωστόσο, η
ευθύνη του ποιητή δεν είναι μικρή. Παγιδευμένος κι αυτός στις επιταγές της
αγοράς, μεριμνώντας περισσότερο για την εκδοτική διαδρομή του βιβλίου του,
παρά για ό,τι αυτό κομίζει, ακυρώνει την ίδια του την υπόσταση. Και καθώς
αδυνατεί να υπερασπιστεί την τέχνη του με τους όρους που αυτή προϋποθέτει,
εκχωρεί τη θέση του σε κάθε λογής αδαή μεσάζοντα, ο οποίος έχει πλέον το
ελεύθερο να την κακοποιεί και να την ακυρώνει.

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση».