Παλίμψηστες αφηγήσεις

Ο θεατής βλέπει ένα παράγωνο τραπέζι που έχει επάνω του φλογισμένα ποτήρια, κλαδιά, φαγητά, χαρτιά, αναμμένα τσιγάρα, μαχαιροπίρουνα, γάντια, χάρακες και άλλα θέματα με έντονο συμβολισμό.Ένας φωτισμένος φάρος κι ένα νυχτερινό ουράνιο τόξο κάνουν την ατμόσφαιρα σχεδόν μυστηριακή

Τη μεγάλη αυτή έκθεση του Παύλου Σάμιου την αναμέναμε ανυπόμονα και είχαμε
ιδιαίτερους λόγους. Έχουν μόλις προηγηθεί οι παρουσιάσεις του έργου του στη
Βοστώνη, στη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο. Πρόσφατα επίσης άρχισε να διδάσκει
στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών το μάθημα της αγιογραφίας, ενώ έχει
φιλοτεχνήσει και πολλούς ναούς με την παραδοσιακή εικονογραφία, στην οποία
ενσωματώνει και προσωπικά εκφραστικά στοιχεία. Οι ιδιαίτεροι λόγοι της
ανυπομονησίας μας είναι ότι από τον διακεκριμένο αυτόν ζωγράφο της νεώτερης
γενιάς περιμένουμε πολλά, ίσως περισσότερα απ’ όσα ο ίδιος υποψιάζεται ότι
βρίσκονται μπροστά στον δρόμο του.

Θα αντέξουν οι ώμοι του την κράση των συστατικών που αποτελούν τους πίνακές
του; Θα είναι, άραγε, αυτός που θα τολμήσει να ξαναμιλήσει «αρχηγικά» για τις
ανησυχίες της σύγχρονης τέχνης σε συνδυασμό με το δικό μας βλέμμα, όπως έκαναν
πριν από εβδομήντα χρόνια ο Φ. Κόντογλου, ο Σπ. Βασιλείου, ο Γ. Τσαρούχης ή ο
Ν. Εγγονόπουλος;

Οι πίνακες που αντικρύζουμε, έχουν πράγματι τα γνωρίσματα της ώριμης και
μεταδοτικής τέχνης. Δείχνουν λαμπρή χρήση εργαλείων και υλικών, άνεση στη
συνθετική ικανότητα, αυτόνομη και έντονη προσωπικότητα. Θυμίζουν και
υπερβαίνουν το λεξιλόγιο μεγάλων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα, είναι «μετά-απ’
όλα-αυτά», πίνακες μετα-μοντέρνοι, εκλεκτικιστικοί, συνταγμένοι έτσι, ώστε να
αφηγηθούν σε ανθρώπους και όχι να περιαυτολογήσουν, για την τέχνη ως
αυτοσκοπό. Είναι τέχνη του καιρού μας, των ημερών μας.

Ο θεατής βλέπει έναν χώρο, συνήθως ένα εσωτερικό δωματίου με
μισάνοιχτες μπαλκονόπορτες ή παράθυρα, ένα παράγωνο τραπέζι που έχει επάνω του
ποτήρια μισοχυμένα, ψάρια, κλαδιά, φως «νέον», κόκκινα γοβάκια, κουτιά
τσιγάρων, μαχαιροπίρουνα, ένα βιβλίο, γυαλιά ανάγνωσης, μικρές φλόγες κεριών
που ξεπροβάλλουν από το ξύλο του τραπεζιού, και άλλα θέματα με έντονο
συμβολισμό. Σκιές από ανθρώπινες φιγούρες και ένας φωτισμένος φάρος στο βάθος
κάνουν την ατμόσφαιρα σχεδόν μυστηριακή. Σε άλλους πίνακες, σπασμένα μέλη
αρχαίων αγαλμάτων ξεφυτρώνουν από το έδαφος ή μια θερμή γυναίκα αγκαλιάζει
έναν μυθικό δράκοντα.

Είναι αμέσως σαφές ότι ο ζωγράφος συνθέτει αποσπάσματα από αφηγήσεις, άλλες
παραμυθένιες, άλλες ιστορικές, άλλες σαν όνειρο και άλλες σαν αναμνήσεις από
παλιές εποχές. Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη λογική, η διασύνδεση των
συμβόλων είναι προσωποπαγής. Ως μίτος της Αριάδνης αυτού του υπερρεαλιστικού
λαβυρίνθου καλείται να λειτουργήσει ο ίδιος ο θεατής με τις προβολές του δικού
του μέσα κόσμου πάνω στα ερεθίσματα των πινάκων. Οι αλλεπάλληλες αναγνώσεις
δημιουργούν σιγά σιγά μια ύφανση, μια πλοκή των πρώτων πλάνων με τα αποκάτω
τους, θυμίζει το «παλίμψηστο», τις μεσαιωνικές περγαμηνές με τις αλλεπάλληλες
στρώσεις γραφής πάνω τους. Η εμπνευσμένη σχεδιαστική προοπτική του χώρου κάνει
το βλέμμα μας να κινείται παλινδρομικά, σαν να κάθεται πάνω σ’ ένα εκκρεμμές.

Μολονότι ο Σάμιος είναι κατ’ εξοχήν μάστορας του χεριού, μια τέτοια ζωγραφική
είναι πολύ «ιστορημένη», θέλει τον χρόνο της για ν’ αναπτύξει τις αρετές της.
Οι φιγούρες του έχουν μνημειακότητα και διαχρονικότητα νωπογραφίας, έχουν μέσα
της έναν συνδυασμό της βυζαντινής και της σεζανικής πινελιάς και προοπτικής
και μας στέλνουν μήνυμα για τη σχέση δυτικής και ρωμαίικης ζωγραφικής. Υπάρχει
επίσης μια ατμόσφαιρα βορειοευρωπαϊκού φόβου, συχνά σαν θρίλερ, αλλά
ταυτόχρονα και διαθέσεις διονυσιασμού, έκστασης, ερωτισμού, ανάστασης. Άλλοτε
μοιάζει σαν εντελώς προσωπική ονειρική υπόθεση του ζωγράφου και άλλοτε (όταν
απεικονίζονται και πρωτοσέλιδα εφημερίδων, τηλεοπτικές συσκευές ή φλεγόμενα
κτίρια) σαν σχολιασμός μιας απειλητικής επικαιρότητας. Καθημερινότητα, φόβοι,
ερωτισμός και Ιστορία υφαίνουν τους πίνακες και αναζητούν εναγωνίως ένα
σταθερό σημείο αναφοράς, το «στίγμα» της εποχής και του τόπου μας.

Ο ζωγράφος δηλώνει σαφώς ότι πατά στη διαχρονικότητα της Μεσογείου και
στην ελληνική ζωγραφική του 20ού αιώνα. Ταυτόχρονα ζει τον κόσμο του για
λογαριασμό όλων. Έχει γνώση και εμπειρία, αλλά αναζητά πίστη και όραμα,
υπέρβαση, προοπτική.

INFO

Σάμιος Παύλος – Ζωγραφική και γλυπτά 2000-2002, Stavros Mihalarias Art,
Αλωπεκής 1, Κολωνάκι, 010-7210.689, Μέχρι 23/11