Επετειακές παρελάσεις στη ζυγαριά

«Στα γαλλικά, η λέξη defile, σημαίνει τόσο παρέλαση όσο και επίδειξη μόδας: δηλαδή το λικνιστικό περπάτημα των μοντέλων στον διάδρομο», λέει η Σώτη Τριανταφύλλου. Στον συγκεκριμένο «διάδρομο», στη μαθητική παρέλαση στη Θεσσαλονίκη, έχει παρεισφρήσει συμπαθές τετράποδο, που παρελαύνει επίσης

Στην Ελλάδα της Απελευθέρωσης και του Εμφυλίου μπορούσε κανείς να δει πολλών
ειδών παρελάσεις: από τον στρατό του ΕΛΑΣ να παρελαύνει στις πόλεις που είχε
υπό τον έλεγχό του – παρήλαυνε κανονικά και την 25η Μαρτίου – μέχρι
αμερικανικά ναυτικά αγήματα να παρελαύνουν μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη –
κάτι που είχε χαρακτηριστεί μέγιστη ύβρις εκείνη την εποχή.

Η Ελλάδα πάντως, παρ’ όλη τη φόρτιση που προκάλεσε ο αυξημένος ρόλος του
Στρατού στη μεταπολεμική πολιτική ζωή της χώρας, συνεχίζει αδιατάρακτα την
παράδοση των παρελάσεων – τόσο της «στρατευμένης» όσο και της «μαθητιώσης»
νεολαίας. Και αυτό, θα λέγαμε, ανεξάρτητα από όσα συνηθίζονται στην υπόλοιπη
Ευρώπη.

Στις μεγάλες χώρες της Δύσης οι μαθητικές παρελάσεις είναι άγνωστες –
δεν γίνονται ούτε στην Αγγλία ούτε στη Γαλλία ούτε στη Γερμανία. Όσον αφορά
στις στρατιωτικές, οι Γάλλοι είναι εκείνοι που βγάζουν τα άρματα στα Ηλύσια
Πεδία στις 14 Ιουλίου. Οι Δυτικογερμανοί δεν διανοούνταν κάτι ανάλογο στη
μεταναζί εποχή και στρατιωτικές παρελάσεις γνώρισε μόνο η Ανατολική Γερμανία.
Σήμερα δεν γίνονται πια. Στη Βρετανία η μόνη μορφή στρατιωτικής παρέλασης
είναι εκείνη των γενεθλίων της βασίλισσας, όπου παρελαύνουν το ιππικό και η
φρουρά της Βασίλισσας – πρόκειται για σώμα πεζικού χωρίς άρματα μάχης. Στην
Ιταλία, πάλι, παρέλαση πεζικού – χωρίς άρματα μάχης – γίνεται στις 2 Ιουνίου,
όταν εορτάζεται η αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Στη Ρωσία γίνονται δύο
στρατιωτικές παρελάσεις ετησίως – οι μαθητικές δεν είναι συστηματικές -, στις
9 Μαΐου και στις 23 Φεβρουαρίου. Η πρώτη είναι η σημαντικότερη (εορτάζεται η
νίκη κατά του ναζισμού), γίνεται στην Κόκκινη Πλατεία και περιλαμβάνει
επίδειξη βαρέος οπλισμού.

Η «μαθητιώσα νεολαία» παρελαύνει. Από παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη

Όσο για τις ΗΠΑ, η παρέλαση εκεί έχει χαρακτήρα πανηγυριώτικο, με συμμετοχή
συλλόγων, κοινωνικών ομάδων κ.λπ., αλλά και με μαζορέτες, χωρίς καμία
στρατιωτική επίδειξη. Η μεγαλύτερη – πανεθνική – παρέλαση, με τη συμμετοχή και
βετεράνων, είναι της Ημέρας της Ανεξαρτησίας, στις 4 Ιουλίου.

Αντίθετα, στην Τουρκία η παρέλαση έχει παρόμοια χαρακτηριστικά με την
ελληνική. Στις 29 Οκτωβρίου – Ημέρα της Δημοκρατίας – πραγματοποιείται
στρατιωτική και μαθητική παρέλαση, στις 23 Απριλίου γίνεται μόνο μαθητική ενώ
παρέλαση γίνεται και στις 19 Μαΐου.

«Οι παρελάσεις των Ενόπλων Δυνάμεων έχουν τριπλό σκοπό», λέει στα «ΝΕΑ»
ο εκπρόσωπος τύπου του ΓΕΣ, αντισυνταγματάρχης Ιωάννης Παπαθεοδοσίου. «Ο
πρώτος είναι η επίδειξη ισχύος, ο δεύτερος είναι η δημιουργία αισθήματος
ασφάλειας στους πολίτες, μέσα από την εδραίωση της εμπιστοσύνης στις Ένοπλες
Δυνάμεις. Ο τρίτος αφορά στο ηθικό του Στρατού – υπάρχει ενθουσιασμός των
στρατιωτών για τη συμμετοχή τους – αφού οι παρελάσεις συμβολίζουν σημαντικά
γεγονότα και νίκες της Ιστορίας μας».

«Οι παρελάσεις στην εξέλιξή τους αποτυπώνουν την ιστορία της νεώτερης
Ελλάδας», λέει από τη μεριά του ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργης
Γιατρομανωλάκης. «Και με τη διέλευση των στρατευμάτων εν τάξει, αλλά και με
την παρουσία των επισήμων ενώπιον των οποίων γίνεται η παρέλαση. Θεωρώ ότι
σήμερα έχει χαθεί η ιδεολογική φόρτιση, παραμένει όμως η σημασία των
παρελάσεων σε σχέση με την εθνική υπόσταση. Ειδικά η παρέλαση της 25ης Μαρτίου
που συνδέεται με ένα θεμελιώδες γεγονός για τη σύσταση του ελληνικού κράτους.

Κάθε παρέλαση έχει μία σαφή τάξη. Υπάρχει μία ιδιαίτερη ρητορική του θεάματος,
με εισαγωγή, κύριο θέμα και επίλογο. Και με κύριο χαρακτηριστικό, βέβαια, τον
πομπώδη χαρακτήρα. Στην Ελλάδα, οι παρελάσεις στρατευμάτων έχουν και μια μορφή
λαϊκού θεάματος. Εντέλει η επίδειξη της ελληνικής νεολαίας, μαχόμενης και
σπουδάζουσας, μας έχει χαρακτηρίσει».

Ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης έχει ασχοληθεί με το θέμα των παρελάσεων και από την
οπτική γωνία του μυθιστοριογράφου, καθώς στην «Κοιλάδα των Αθηνών» ο κεντρικός
ήρωας είναι φωτογράφος παρελάσεων. Και δηλώνει ότι δεν συμφωνεί με την άποψη
ότι πρόκειται για μιλιταριστική εκδήλωση:

Γ. Γιατρομανωλάκης: «Αθωότητα και γραφικότητα»

«Δεν το βλέπω έτσι», μας λέει. «Είναι και μια γιορτή που έχει την
αστεία της πλευρά. Όταν πήγαινα ακόμη στο σχολείο, στο Ηράκλειο, παρήλαυνα
βρακοφόρος. Ήμουν πάντα παραστάτης, ποτέ όμως σημαιοφόρος. Και πάντοτε η
καλύτερη στιγμή της παρέλασης ήταν όταν… διαλυόταν. Διότι εκείνη την εποχή
ήταν χωριστά τα γυμνάσια αρρένων και θηλέων. Αλλά στην αναμπουμπούλα της
διάλυσης της παρέλασης, όταν καθηγητές και γονείς είχαν αλλού τον νου τους,
εμείς πηγαίναμε να συναντήσουμε το άλλο φύλο. Η εθνική φλόγα μετατρεπόταν σε
ερωτική φλόγα. Και η παρέλαση σε πασαρέλα!», λέει.

Όσο για το ποια είναι τα συμβολικά στοιχεία της παρέλασης που «αντέχουν» και
σήμερα, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης πιστεύει ότι «διατηρείται πάντα το ρητορικό
σχήμα, το θέαμα, η ανάγκη επίδειξης των δυνατοτήτων του έθνους, η υπερηφάνεια
των συγγενών κ.λπ. Τα βασικά τελετουργικά δεν αλλάζουν. Και το γεγονός ότι
διατηρεί ακόμη τη σημασία της η παρέλαση φαίνεται από την αθρόα προσέλευση του
κόσμου. Δεν νομίζω ότι θα κέρδιζε κανείς τίποτα αν καταργούσε την παρέλαση των
μαθητών. Άλλωστε στα χωριά οι παρελάσεις των μικρών παιδιών είναι σημαντικές
για την κοινότητα».

Σε σχέση με το μέλλον τους σημειώνει: «Οι παρελάσεις θα έχουν και στο μέλλον
νόημα, με την προϋπόθεση όμως ότι θα διατηρούν την αθωότητα και γραφικότητά
τους. Πιστεύω στον δημόσιο και λαϊκό χαρακτήρα των χαμηλών τόνων. Παλιά, για
παράδειγμα, στο σχολείο, μας πήγαιναν εν πομπή, κάθε Κυριακή στην Εκκλησία.
Ήταν κάτι φορτικό. Και ούτε μας βοήθησε να γίνουμε καλύτεροι χριστιανοί. Η
παρέλαση, όμως, δύο φορές τον χρόνο, μάλλον πλάκα έχει παρά ενοχλητική είναι.
Άλλωστε, όπως λέω και κάπου στο βιβλίο, “οι Έλληνες συντάσσονται στο Σύνταγμα
και διαλύονται στην Ομόνοια”. Και το θεωρώ υγιές», καταλήγει.

Από τις πομπές στις παρελάσεις

«Από τις πομπές έγινε το πέρασμα στους θριάμβους και μετά στις παρελάσεις»,
λέει στα «ΝΕΑ» ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης. «Βέβαια, υπάρχουν μαρτυρίες για
Ολυμπιονίκες στην Αρχαιότητα που έκαναν παρέλαση σε λαμπρά άρματα από τη μια
άκρη της πόλης στην άλλη. Αλλά την έννοια της συντεταγμένης παρέλασης δεν την
έχουμε στην αρχαιότητα. Έχουμε πάντως επιθεωρήσεις στρατιωτικών αγημάτων,
υπάρχουν για παράδειγμα τέτοιες αναφορές στην “Κύρου Ανάβαση”. Στα ελληνιστικά
χρόνια, μετά τον Αλέξανδρο, θα πρέπει να τοποθετήσουμε τις πρώτες επινίκιες
παρελάσεις. Ενός στρατού που επικρατεί στη μάχη και παρελαύνει στην
κατακτημένη πόλη. Την ιδέα αυτή την πήραν οι Ρωμαίοι και της έδωσαν τον
χαρακτήρα του θριάμβου. Οι ρωμαϊκοί θρίαμβοι έχουν και στρατιωτικό και
πολιτικό χαρακτήρα. Στη νεώτερη εποχή άρχισε η επίδειξη όπλων με την ευκαιρία
νικών. Και στα χρόνια του ναζισμού οι παρελάσεις απέκτησαν κρίσιμο χαρακτήρα,
ως επίδειξη αλλά και ως εκφοβισμός».

«Σφυρηλατούν τη μνήμη»

Π. Ήφαιστος: «Θυμίζουν τους αγώνες ελευθερίας»

«Οι μαθητικές παρελάσεις, ανεξαρτήτως ηλικίας, ερμηνεύονται πλήρως»,
πιστεύει ο κ. Παναγιώτης Ήφαιστος, καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών
Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου. Κι αυτό, επειδή «σφυρηλατούν τη μνήμη,
σμιλεύουν τις συνειδήσεις και διαμορφώνουν τις συλλογικές ταυτότητες και τις
κοσμοεικόνες που στηρίζουν τους συλλογικούς προσανατολισμούς μιας κοινωνίας».
Οι συλλογικές ταυτότητες και κοσμοεικόνες «είναι το θεμέλιο της οντολογικού
περιεχομένου συλλογικής ελευθερίας μιας κοινωνίας και η καλλιέργειά της στους
νέους συνιστά κατάκτηση πολιτισμού».

Δεν πρέπει να ξεχνάμε, «πως οι σημερινές πολιτικά ελεύθερες κοινωνίες είναι
οι νικήτριες μιας αδυσώπητης διαπάλης που διήρκεσε περίπου πέντε χιλιάδες
χρόνια μεταξύ των αξιώσεων συλλογικής ελευθερίας των διακριτών κοινωνιών του
πλανήτη και των φασιστικών αξιώσεων για ηγεμονία ή αυτοκρατορία. Με αυτή την
ιστορικά ακαταμάχητη λογική στο έθνος-κράτος, την ενσάρκωση της συλλογικής
ελευθερίας των διακριτών κοινωνιών, ευοδώνεται καθημερινά η συλλογική
ελευθερία ενάντια στον φασισμό-ηγεμονισμό που ιστορικά επιχειρούσε να ενώσει
τον κόσμο».

Στην περίπτωση των μαθητικών παρελάσεων «μιας μη ηγεμονικής χώρας, δηλαδή
μιας χώρας η οποία δεν επιβουλεύεται τη συλλογική ελευθερία άλλων λαών, οι
νεολαίοι εκπαιδεύονται να είναι ελεύθεροι. Οι παρελάσεις των μαθητών, που
θυμίζουν τους αγώνες ελευθερίας της οικείας κοινωνίας, είναι η καλλιέργειά
τους κατά του φασισμού και υπέρ της οντολογικού περιεχομένου αξίωσης ελευθερίας».

«Κοιλιά μέσα, κεφάλι ψηλά…»

Λ. Διβάνη: «Για διασχολικό φλερτ…»

«Όταν ήμουν μαθήτρια στον Βόλο, η παρέλαση δεν ισοδυναμούσε ούτε με το Όχι
στους Ιταλούς, ούτε με το ναι στην Επανάσταση του Εικοσιένα», λέει στα «ΝΕΑ» η
καθηγήτρια Εξωτερικής Πολιτικής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών,
αλλά και πεζογράφος, Λένα Διβάνη. «Οι μόνοι πραγματικοί εχθροί μας ήταν οι
καθηγητές που απαιτούσαν – τα φουσάτα τους ήταν οι βαθμοί που απειλούσαν.
Κλεφτοπόλεμο σ’ αυτούς τους εχθρούς κάναμε κλέβοντας ώρες απ’ τα μαθήματα για
να ανεβοκατεβαίνουμε το προαύλιο πάνω – κάτω με κοιλιά μέσα, κεφάλι ψηλά,
ώμους κάτω, μάτι στην τσίλια μπας και περάσει ο ωραίος του Α’ Αρρένων.
Προφανώς μερικά πράγματα δεν αλλάζουν με τίποτα. Κάτι η απονεκρωμένη
διδασκαλία της Ιστορίας στα σχολεία, κάτι το στρατιωτικοφολκρόλ τρατατζούμ που
έχει συνδεθεί με κακές εποχές στη χώρα μας, εύκολα θολώνει το μυαλό του
μαθητή. Γι’ αυτό δεν μου κάνουν εντύπωση τα ευρήματα πρόσφατης έρευνας που
εμφανίζει τη νεολαία να μπερδεύει τον Μεταξά με το ομόηχο μπράντι. Μερικοί
μπορεί και να πιστεύουν ότι ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ήταν πρύτανης του
Πολυτεχνείου – γιατί όχι; Οι παρελάσεις πάντως δεν εξυπηρετούν πια παρά μόνο
κάτι καθεστώτα τύπου Καντάφι και το διασχολικό φλερτ των μαθητών…»

Σ. Τριανταφύλλου: «Ένα… γατοβάδισμα»

Με διάθεση ευθυμίας, η συγγραφέας Σώτη Τριανταφύλλου παρατηρεί από την
πλευρά της: «Στα γαλλικά, η λέξη defile σημαίνει τόσο παρέλαση όσο και
επίδειξη μόδας: δηλαδή το λικνιστικό περπάτημα των μοντέλων στον διάδρομο, ο
οποίος (τώρα, ξέρω, κάνω επίδειξη γλωσσομάθειας) αποδίδεται στα αγγλικά με τη
λέξη catwalk. Ήτοι, γατοβάδισμα. Αν από τα παραπάνω δεν συνάγεται η γνώμη μου
για τις παρελάσεις, συνεχίζω: είμαι εναντίον κάθε εθνικοπατριωτικής εκδήλωσης,
κάθε στρατιωτικής γιορτής και συνάντησης των εκπροσώπων της εξουσίας. Εξάλλου,
η στρατιωτική μουσική μού προκαλεί μελαγχολία και συνειρμούς ανείπωτης
δυστυχίας. Το “έθνος” δεν προστατεύεται με ταρατατζούμ, ούτε η ιστορική μνήμη
διατηρείται με το στρατιωτικό βάδισμα που δεν είναι παρά μια εκδοχή του
προαναφερθέντος catwalk».