Χάνιμπαλ, 4ος και καταϊδρωμένος

Το 1986 ο Μάικλ Μαν ανασύρει τον πρώτο και πιο εσωτερικό Χάνιμπαλ Λέκτερ από
το μυθιστόρημα του Τόμας Χάρις «Red Dragon» («Κόκκινος δράκος»), του δίνει τον
τίτλο «Manhunter» και αφήνει πίσω του ένα από τα πιο ανεξίτηλα ίχνη στην
διαδρομή του αμερικανικού θρίλερ. Απ’ όσο θυμάμαι ουδέποτε άλλοτε στην οθόνη
μια τόσο τερατική φυσιογνωμία δεν είχε μέχρι τότε αποτυπωθεί με τον αντιφατικό
ψυχισμό ενός αληθινού ανθρώπου. Τα τελευταία πενήντα λεπτά ισοδυναμούν με την
κάθοδο προς τον Άδη. Ένας υπάνθρωπος με νοσηρότητα ζόμπι και βουλιμία
κανίβαλου που κατασπαράζει όλα τα μέλη επιλεγμένων οικογενειών, στο τέλος
μετανοεί σαν τον Ρασκόλνικοφ και πέφτει στα πόδια μιας γυναίκας. Όσα δεν
καταφέρνει ολόκληρος ο κατασταλτικός μηχανισμός και όλοι οι επίγονοι του
Φρόυντ το πετυχαίνει η άδολη, μεγάλη και πάναγνη καρδιά μιας τυφλής ύπαρξης.
Ανατριχιαστικό.

Έτσι, αν και προηγήθηκε το «Manhunter» εν τούτοις το κοινό πιστεύει πως η
ληξιαρχική πράξη γέννησης του Χάνιμπαλ Λέκτερ συμπίπτει με τη «Σιωπή των
αμνών» του 1991 και του Τζόναθαν Ντέμι. Ιστορική φιλολογία θα πείτε. Καθόλου.
Σε τελευταία ανάλυση η πατρότητα του πιο θρυλικού σίριαλ κίλερ με αφήνει
παντελώς αδιάφορο. Αμφότεροι – Μάικλ Μαν και Τζόναθαν Ντέμι – έχουν καταθέσει
τον όβολό τους. Ο πρώτος για την ουσία και την εσωτερική δραματουργική
επεξεργασία ενός τερατικού δολοφόνου και ο δεύτερος για το υποδειγματικό
filmaking. Από εκεί και κάτω το ασανσέρ κατέρχεται στους ορόφους και με το
προπέρσινο «Χάνιμπαλ» καταλήγει στα τάρταρα.

Η σύλληψη του συγγραφέα Τόμας Χάρις είναι ο ζωντανός ορισμός της συμπύκνωσης
ακραίων κοινωνικών δεδομένων στα πορτραίτα τριών ατόμων. Προσέξτε. Το Καλό
(δηλαδή το FBI) προκειμένου να εξολοθρεύσει το Κακό («Δοντάς») συνδιαλέγεται
με το μεγαλύτερο Κακό (Χάνιμπαλ). Παραλλήλως, αυτό το Κακό (ο «Δοντάς») είναι
εκτελεστικό όργανο του κυρίως Κακού (Χάνιμπαλ), με το οποίο συνεργάζονται οι
δυνάμεις του Καλού και του FBI. Τριάς ομοούσιος και αδιαίρετος. Η πυραμίδα του
μαζικού οργανωμένου εγκλήματος. Του κατά συρροήν εγκλήματος. Τι σημαίνει αυτό;
Με χριστιανικούς όρους – γιατί «παίζει» και αυτό – Θεός είναι ο Χάνιμπαλ,
Χριστός το FBI και Σατανάς ο δολοφόνος. Χωρίς τον έναν ο άλλος δεν υπάρχει.

«Κόκκινος δράκος». Ήρθε αργά, θα φύγει νωρίς

Κόβω το κεφάλι μου πως ο Χάρις εμπνεύστηκε τον Χάνιμπαλ από την περίπτωση του
Συνταγματάρχη Κουρτζ και την «Αποκάλυψη» του Κόπολα. Ο Μάρλον Μπράντο
απαγγέλλει Τ.Σ. Έλιοτ και την ίδια στιγμή απολαμβάνει τον ρόλο αρχιτελετάρχη
αποκεφαλισμού ανθρώπων! Η σχιζοφρένεια και η διχοτόμηση του Δυτικού Πολιτισμού
εν καιρώ πολέμου. Συνέβη στα κρεματόρια του Άουσβιτς, συνέβη στο Βιετνάμ,
συμβαίνει στο Ιράκ. Ο Τόμας Χάρις με μια αιλουροειδή εναλλαγή των δεδομένων
μεταλλάσσει την ίδια περίπτωση και την ίδια διχοτόμηση εν καιρώ ειρήνης. Ο
Χάνιμπαλ είναι το απαύγασμα της Επιστήμης και του πιο ολοκληρωμένου δυτικού
τρόπου ορθολογικής σκέψης. Όμως, η Δύση και η Επιστήμη σκοτώνουν. Και
σκοτώνουν με τέτοιο κυνισμό και τέτοια βουλιμία που μπροστά τους οι Κανίβαλοι
αισθάνονται αμνοερίφια Κρήτης. Είναι περίπου σα να επέστρεψε ο Κουρτζ στην
πατρίδα και να φωνάζει «κοινωνία είμαι ο καθρέφτης σου»!

Όλο αυτό το άρτια οργανωμένο οικοδόμημα που εν δυνάμει λειτουργεί σαν η
«Αποκάλυψη» του 21ου αιώνα μεταμορφώνεται σε ένα ευπρεπές θρίλερ της σειράς.
Και δεν φταίει ο Μπρετ Ρέιτνερ, αλλά οι παραγωγοί που του φόρτωσαν το βάρος
μιας ιστορίας που μόνο ένας Κόπολα του ’70 ή ένας Μάικλ Μαν του 2002 μπορούν
να σηκώσουν. Αντί να επεξεργαστεί τους χαρακτήρες με εσωτερικούς όρους, τους
διεκπεραιώνει εξωτερικά. Και μέσα στην ανασφάλεια και την αμηχανία του
παρασύρει μερικά από τα σπουδαιότερα ερμηνευτικά «εργαλεία» της αγγλοσαξονικής
σκηνής. Κατά σειρά; Έντουαρντ Νόρτον – Ρέιφ Φάινς – Έμιλι Γουότσον. Το τελικό
αποτέλεσμα αποτυπώνεται στην αυτοειρωνεία του Άντονι Χόπκινς. Σα να λέει
«παιδιά basta. Αυτό που κάνουμε είναι μαϊμού και γκέι»!

Κουράστηκα να τον βλέπω να κλωτσάει το γάλα

Είναι τόσο μονότονο όσο είναι να λέει κανείς πως η Ν.Δ. στην υπερνομαρχία
έβγαλε τα μάτια της με τα ίδια της τα χέρια. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι ο
πιο επιδέξιος filmaker που διαθέτει αυτός ο τόπος. Αλλά έχει το χάρισμα της
αγελάδας. Εκεί που πάει να ολοκληρώσει κλωτσάει το κιούπι με το γάλα.

Τι θέλω να πω; Απλούστατα. Όλες οι επιλεγμένες δυνάμεις του Παναγιωτόπουλου
πάνε για σαρωτικό θρίαμβο. Παράδειγμα η τελευταία του ταινία «Κουράστηκα να
σκοτώνω τους αγαπητικούς σου». Πιο συγκεκριμένα, η μεταμόρφωση της Θεοφανίας
Παπαθωμά την ανεβάζει στο βάθρο του πιο ζωντανού και χυμώδους θηλυκού
πλάσματος που είδα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική οθόνη. Άλλο παράδειγμα;
Τα τραγούδια του Σταμάτη Κραουνάκη ξεσκίζουν την οθόνη. Με λίγα λόγια το καστ,
οι χώροι, οι φακοί, το πλανάρισμα, η φωτογραφία, η μουσική, τα πάντα «βλέπουν»
νίκη. Ακόμα και η ιδέα. Και όμως στο τέλος το σίγουρο 60% μεταμορφώνεται σε
τζαννετάκειο 44%. Πώς;

«Κουράστηκα να σκοτώνω τους αγαπητικούς σου». Όχι δεν είναι η Μπελούτσι, αλλά η Θεοφανία Παπαθωμά

Πρώτο – και κυρίως – το σενάριο. Όχι η ιδέα, ούτε οι ήρωες, ούτε το καστ. Η
ανάπτυξη της «μάχης». Μέχρι να ανάψουν τα αίματα και να μπούμε στο ζητούμενο
και στο «θέμα» περνάνε σαράντα κρίσιμα λεπτά. Ο Παναγιωτόπουλος «είδε» το
αρχετυπικό «φιλμ νουάρ» από την ανάποδη. Δηλαδή, ένας εκδότης δυσκοίλιων
βιβλίων και ένας μπάτσος ερωτεύονται την ίδια πόρνη. Όμως – και εδώ είναι η
αντιστροφή – η πόρνη δεν είναι… πόρνη ούτε φαμ φατάλ. Και το καλύτερο, στο
τέλος ο δολοφόνος με τον ηθικό αυτουργό κάνουν παρέα. Πολύ καλό. Αλλά….

Δεύτερο, η ίντριγκα, η δράση, το σασπένς και η γοητεία που εκ φύσεως εκπέμπει
μια ιστορία έρωτα και φόνου πνίγονται από την ανελέητη λεξιλαγνεία από την
οποία πάσχει ο Παναγιωτόπουλος. Αντί, δηλαδή, να εστιάσει την προσοχή του στην
ανάπτυξη της πλοκής και των χαρακτήρων εξαντλεί το σπινθηροβόλο πνεύμα του σε
αστείες ατάκες και σε απαγγελία τσιτάτων. Έτσι, κόβει τη φόρα της ομάδας που
πάει για ολοκληρωτική επικράτηση και την υποχρεώνει σε αμυντική τακτική και σε
μια τιμητική ισοπαλία. Μα βρε άνθρωπε του Θεού παίζεις στο δικό σου γήπεδο,
όχι στην Γκενκ του Βελγίου.

Φρόυντ βρεφονηπιακών σταθμών

Ο Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ ακόμα και στους χειρότερους εφιάλτες του δεν θα
περίμενε ποτέ να σκηνοθετήσει ένα τέτοιο «Spider». Περίπου σα ν’ ακούς
«Νυχτερίδες, αράχνες γλυκιά μου» χωρίς τη φωνή του Στελάρα!

Αν η ταινία ήταν ελληνική θα κατέληγε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και αν ο
Δημήτρης Παναγιωτάτος θα ‘θελε να πιάσει επιδόσεις Κρόνενμπεργκ θα
σκηνοθετούσε «Spider». Για να μη σας κουράζω η μία αφέλεια διαδέχεται την άλλη
και η πλήξη εναλλάσσεται με την ανία. Έχουμε και λέμε:

Έρπων τύπος εξ ολόκληρου κατειλημμένος και αραχνιασμένος από συμπλέγματα του
παρελθόντος επιστρέφει στα παιδικά του χρόνια και φαντασιώνεται… βλέποντας
εγκλήματα που δεν έγιναν. Έτσι, «βλέπει» τον πατέρα του να σκοτώνει τη μάνα
του και στη συνέχεια τη μάνα του με τη μορφή πόρνης να παντρεύεται τον πατέρα
του. Δηλαδή, μάθημα Φρόυντ για αρχάριους της Ψυχιατρικής. Η Γυναίκα με την
τριπλή μορφή μάνας-πόρνης-παρθένου και ο Άνδρας με τη μορφή πάντρε παντρόνε.
Με λίγα λόγια το Οιδιπόδειο προκαλεί πατροκτονία, η πατροκτονία την τρέλα και
η τρέλα το Δαφνί. Σκοτώνω τον πατέρα μου για να αρπάξω την μάνα μου, αλλά
εκείνη για την οποία θυσιάζομαι είναι πόρνη. Συνήθως, εξ αυτής της παράνοιας
προκαλούνται δύο πράγματα: Η Πινακοθήκη τεράτων και σίριαλ κίλερ (το πρώτο)
και οι περιουσίες των ψυχιάτρων (το δεύτερο).

«Spider» και Ρέιφ Φάινς. Έρποντας προς την πλήξη

Δέκα στα εννιά ψυχολογικά θρίλερ του Χόλιγουντ στηρίζονται και αναπαράγουν
αφελώς και σχηματικώς αυτό το φροϋδικό chain reaction. Η ιδεολογική καταγωγή
αυτών των σεναρίων προέρχεται από την πουριτανική αυστηρότητα του
Προτεσταντισμού και από τη σχιζοφρένεια κοινωνιών που απαγορεύουν το κάπνισμα
διά ροπάλου και την ίδια στιγμή καταναλώνουν ηρωίνη με την ίδια συχνότητα που
μασάμε τσίχλες. Σ’ αυτές τις ιστορίες, λοιπόν, συνήθως ο δολοφόνος κουβαλάει
μέσα του έναν… Spider. Για όλα τα προβλήματα της υφηλίου φταίνε τα παιδικά
μας χρόνια. Ο Χίτλερ με καλύτερο πατέρα θα ήταν νεωκόρος και ο Τζορτζ Μπους
επίσκοπος. Α μπε μπα μπλομ.

Το καλύτερο που είχε να κάνει ο Κρόνενμπεργκ ήταν να παρατήσει την ιδέα και να
την παραδώσει σε κάποιο μειράκιο και απόφοιτο κινηματογραφικής σχολής. Το
χειρότερο θα ήταν να γύριζε την ιστορία ως θρίλερ με κάποιες δόσεις δράσης,
έτσι ώστε να αποταμιεύσει και αυτός μερικά φραγκοδίφραγκα. Δεν έκανε τίποτα
από τα δύο. Έτσι, η μόνη λύση που του έμεινε ήταν να εικονογραφήσει μάθημα
ψυχιατρικής για βρεφονηπιακούς σταθμούς. Η κατάληξη ήταν αναμενόμενη. Όλα και
όλοι σούρνονται. Η αφήγηση έρπει με ρυθμούς χελώνας. Τα φλας μπακ σούρνονται
προς την κατεύθυνση θεατρικής παράστασης ερασιτεχνικού θιάσου Πολυκάστρου. Ο
Ρέιφ Φάινς μπαινοβγαίνει στις σκηνές με το αυτό ύφος, το ίδιο βλέμμα και με
την ίδια αμηχανία. Και ο θεατής κοιτάει και έντρομος βλέπει τους δείκτες του
ρολογιού του να σούρνονται και αυτοί. Μοναδικοί κερδισμένοι οι συνήθεις
σημειολόγοι και οι κινηματογραφόφιλοι πρωτοετείς της Ψυχιατρικής. Στο τέλος,
το μοναδικό επιφώνημα που εξέρχεται από το στόμα σου είναι το εξής απλό: Μα
πώς του ήρθε και το ‘κανε αυτό;

Μόνο για μουσικόφιλους

Οι μουσικόφιλοι θα αποζημιωθούν, αλλά οι κοινοί θνητοί θα βαρεθούν. Ο Γάλλος
Μπενουά Ζακό μεταφέρει την «Tosca» με τη θρησκευτική ευλάβεια ενός φανατικού
θαμώνα του Μεγάρου Μουσικής και με την κινηματογραφική ωριμότητα ενός μετρ της
οθόνης.

Η συνεύρεση Όπερας-Κινηματογράφου καρποφόρησε ελάχιστες, ελαχιστότατες
στιγμές. Έτσι, πρόχειρα στο μυαλό μου έρχονται εικόνες από τον «Μαγεμένο αυλό»
του Μπέργκμαν και από τον «Ντον Τζιοβάνι» του Λόουζι. Φυσικά, ο Λουκίνο
Βισκότι υπήρξε ο αναμφισβήτητος κυρίαρχος αυτής της επιμειξίας, αλλά προτίμησε
να μεταφέρει το στυλ και το πνεύμα της όπερας στις ταινίες του παρά να
αντιγράψει. Με λίγα λόγια η σχέση μιας Tosca φερ’ ειπείν με τον
κινηματογραφικό φακό είναι από τις δυσκολότερες και τις πιο απαιτητικές. Ο
λόγος είναι απλός. Για να λειτουργήσει η σχέση πρέπει να είσαι μάγος. Μόνο
ένας μάγος μπορεί να μεταμορφώσει τη θεατρική στατικότητα σε συναρπαστικό,
κινηματογραφικό αποτέλεσμα.

Ρομπέρτο Αλάνια και Άντζελα Γκεοργκίου. Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι της «Tosca»

Ο Μπενουά Ζακό δεν είναι μάγος. Είναι, όμως, έξυπνος. Τόσο, μάλιστα, έξυπνος
και τόσο καλλιεργημένος που μπόρεσε να ισορροπήσει ανάμεσα στην Όπερα της
Σκηνής και στις απαιτήσεις του κινηματογράφου. Είναι, ταυτοχρόνως, με το ένα
πόδι μέσα και με το άλλο έξω. Συνήθως, όποιος επιπλέει σε δύο βάρκες
κινδυνεύει να βρεθεί στον πάτο του βυθού. Αυτός επέζησε. Και όχι μόνο. Αλλά
κατάφερε να επιβιώσει χωρίς να έχει τόση ανάγκη από τις φωνές της Άντζελα
Γκεοργκίου, του Ρουγκέρο Ραϊμόντι και του Ρομπέρτο Αλάνια, που υποδύονται το
τρίγωνο του έρωτα, της επανάστασης και της προδοσίας. Μπράβο του!

Δύο για φινάλε

Δύο ακόμα τίτλοι συμπληρώνουν τη λίστα των ταινιών της εβδομάδας. Ο πρώτος
μοιάζει με κομμωτήριο και μουρμούρα. Ο δεύτερος είναι Μίκι Μάους.

– «Εξομολογήσεις γυναικών», δηλαδή, «Divine secrets of the Ya-Ya Sisterhood»
σε σκηνοθεσία Κάλι Κούρι από δύο μυθιστορήματα που συνέγραψε η Ρεμπέκα Γουέλς.
Όπου τρεις εξηντάρες περιμαζεύουν και περιθάλπουν σε εξοχικό σπίτι τη θυγατέρα
μιας εγωκεντρικής φιλενάδας τους. Το κορίτσι έψαλε τα εξ αμάξης στη μανούλα
της και οι μεγαλοκοπέλες για να θεραπεύσουν το τραύμα της μικρής σκαλίζουν το
παρελθόν, όπου ένας ρομαντικός έρωτας στάθηκε μοιραίος για τη μετέπειτα πορεία
της περί ο λόγος γυναικός. Με Σάντρα Μπούλοκ, Έλεν Μπερνστίν, Φιονούλα
Φλάναγκαν, Μάγκι Σμιθ, Σέρλεϊ Νάιτ, Τζέιμς Γκάρνερ και άφθονο μπλα, μπλα σε
βαθμό πνιγμού. Τ’ ακούς που τ’ ακούς στο κρεβάτι σου ε όχι και να τα βλέπεις
και να τα πληρώνεις από πάνω!

«Λίλο και Στιτς» (Lilo and Stitch) των Κρις Σάντερς και Ντιν Ντεμπλουά.
Κινούμενα σχέδια της Walt Disney μ’ ένα μεταλλαγμένο κατοικίδιο από άλλο και
άκρως επιθετικό πλανήτη, το οποίο κάνει παρέα με γήινη μικρούλα. Να ομολογήσω
την αμαρτία μου βαρέθηκα μέχρις εσχάτων. Αλλά αρμοδιότεροι να κρίνουν είναι τα
πιτσιρίκια. Ο αλάνθαστος κριτής. Πάντως, έχω την ελαφρά υποψία πως τα
τελευταία οκτώ χρόνια η Disney πάει από το καλό στο μέτριο και από το μέτριο
στο φτωχότερο. Μακάρι να πέφτω έξω. Όχι για μένα, αλλά για τα… εγγόνια μας.

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: Ούτε μία

Σεναρίου: Τεντ Τάλι «Κόκκινος δράκος»

Ανδρικής ερμηνείας: Έντουαρντ Νόρτον του «Δράκου» κατά το ήμισυ

Αυτοειρωνείας: Άντονι Χόπκινς του «Δράκου»

Κομμωτηρίου: «Εξομολογήσεις γυναικών»

Μόνικας Μπελούτσι: Η Θεοφανία Παπαθωμά

Ελληνικού filmaking: «Κουράστηκα να σκοτώνω τους αγαπητικούς σου» (με
την Παπαθωμά)

Διπλής ήττας: Ρέιφ Φάινς (και «Spider» και «Δράκος»)

Πανωλεθρίας: Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ («Spider»)

Όπερας: «Tosca»

Κινούμενων σχεδίων: Ολίγον από «Λίλο και Στιτς»