Παιδιά του παραδείσου

Ας μη γελιόμαστε. Σκηνοθέτες του μαγικού αναστήματος ενός Κριστόφ Κισλόφσκι
και ενός Ταρκόφσκι προκύπτουν δυο τρεις φορές κάθε εκατό χρόνια. Η ικανότητα
της μεταμόρφωσης ενός απλού αντικειμένου σε πηγή φωτός είναι αποτέλεσμα…
επουράνιας ευλογίας και απίστευτης εσωτερικής πνευματικότητας. Πάει, τέλειωσε.
Θυμηθείτε μερικές στιγμές από τη «Διπλή ζωή της Βερονίκ» και θα σας κοπεί η
ανάσα. Με μια απλή μετακίνηση του φακού και με μισή ηλιαχτίδα μεταμόρφωνε το
πρόσωπο της Ιρέν Ζακόμπ σε πορτρέτο Ρενουάρ.

Το 1998 οι άνθρωποι της αμερικανικής εταιρείας Miramax εξασφαλίζουν τα
πνευματικά δικαιώματα ενός σεναρίου που είχε γράψει ο Κισλόφσκι παρέα με τον
Κριστόφ Πίσιβιτς και αρχίζουν να αναζητούν τον κατάλληλο Ευρωπαίο για να το
μεταγράψει σε ταινία. Εκ πρώτης όψεως, ο Τομ Τίκβερ δεν ταίριαζε στα
χαρακτηριστικά του Κισλοφσκικού μοντέλου. Αν κρίνει κανείς από το πολυβολικό
«ΤρέξεΛόλατρέξε», τότε ο Γερμανός είναι το… κόντρα κόλπο. Κι όμως. Η επιλογή
αυτή αποδείχτηκε τόσο σωτήρια όσο και η τοποθέτηση του νεαρού Κατσουράνη στην
ενδεκάδα της ΑΕΚ εναντίον της βασίλισσας του κόσμου, Ρεάλ.

Ο κοινωνικός και ο φιλοσοφικός ιμάντας του «Heaven» είναι ίδιος και
απαράλλαχτος με αυτόν που κινεί ολόκληρο το έργο του Πολωνού δημιουργού.
Τραγικό, χριστιανικό αλλά απίστευτα ουμανιστικό. Ο κόσμος είναι χαμένος από
χέρι. Μοναδική σωτηρία των ελάχιστων χαρισματικών και ευαίσθητων πλασμάτων
αυτής της επίγειας κόλασης είναι ο επουράνιος παράδεισος. Αυτή η διαπίστωση
έδωσε στην οθόνη χιλιάδες μελοδράματα κατηγορίας πατάτας. Όμως, σε εκείνες τις
μοναδικές στιγμές, όπου το μελόδραμα συναντάει τον πεφωτισμένο μεταφυσικό, η
πατάτα μετασχηματίζεται σε αντίδωρο.

Δύο καταδικασμένοι σε θάνατο δραπέτευσαν: Κέιτ Μπλάνσετ – Τζοβάνι Ρίμπιζι, λίγο πριν από τον «Παράδεισο»

Για πρώτη φορά οι ήρωες του Κισλόφσκι αντιδρούν τόσο βίαια που αν ήταν
στη θέση τους κάποιοι ρακένδυτοι Ιρανοί το στρατιωτικό επιτελείο του Μπους θα
τον συμβούλευε να τους βομβαρδίσει. Νεαρή καθηγήτρια των Αγγλικών και κάτοικος
Ιταλίας, μέσα στην απελπισία της, ζώνεται με αυτοσχέδιο βομβιστικό μηχανισμό
και εισβάλλει στα γραφεία ευυπόληπτου επιχειρηματία και μεγαλέμπορου ηρωίνης.
Το «ταμείο» από την ανατίναξη είναι εφιαλτικό. Ο μαφιόζος γλιτώνει χωρίς μισή
αμυχή, η… τρομοκράτης συλλαμβάνεται και τη νύφη την πληρώνουν μερικοί αθώοι.
Το πλήρες και ολοκληρωτικό αδιέξοδο. Οι μαφιόζοι ζουν και βασιλεύουν, οι
αυτοδικούντες σκοτώνουν αθώους και οι… τρομοκράτες οδηγούνται στο ικρίωμα. Η
κοινωνική μικρογραφία της σημερινής πραγματικότητας. Ο κύκλος του αίματος
είναι ατέρμονος και αδυσώπητος. Μοναδική, μικροσκοπική, εναλλακτική επιλογή η
φυγή και η αλληλεγγύη. Εκεί ακριβώς επεμβαίνει ο έρωτας και ο… παράδεισος.

Κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων, ένας ασήμαντος ένστολος νεαρός Ιταλός που
παίζει τον ρόλο του διερμηνέα συγκινείται και ερωτεύεται τον θηλυκό… Μπιν
Λάντεν. Και με τη χρήση ενός λιλιπούτιου μαγνητοφώνου και ηχητικών μηνυμάτων
οι δύο ετερόκλητοι και εξωτερικά αταίριαστοι αυτοί άγγελοι καταφέρνουν να
διαφύγουν από τα γραφεία της «ΓΑΔΑ» μέρα μεσημέρι. Αυτό ήταν. Όλα τα στρατά
των καραμπινιέρων στρέφονται στο κατόπι τους από γης, αέρος και θαλάσσης!
Περίπου, σαν να λέμε, δύο καταδικασμένοι σε θάνατο δραπέτευσαν.

Ο Τομ Τίκβερ ακολούθησε την πορεία του Κισλόφσκι, σε βαθμό θρησκευτικής
ευλάβειας. Καταβάλλει και την τελευταία ρανίδα της πνευματικής του δύναμης,
προκειμένου να αποσπάσει από αυτά τα πρόσωπα την αντιφατικότητα του χαρακτήρα
τους και τη χαρισματική τους ιδιαιτερότητα. Η Κέιτ Μπλάνσετ – ίσως το
ιδανικότερο από τα νεώτερα «εργαλεία» της Αγγλοσαξονικής οθόνης –
αποδεικνύεται έξοχη ερμηνεύτρια του Κισλοφσκικού κόσμου. Αντιθέτως, ο Τζοβάνι
Ρίμπιζι είναι ελάχιστος. Άνιση διανομή, άνιση αφήγηση. Η αρχή είναι εντελώς
περιγραφική, η συνέχεια απογειωτική και η κατάληξη αμήχανη. Αν ζούσε ο
Κισλόφσκι θα υπέγραφε την πιο συναρπαστική κλιμάκωση και το μαγικότερο φινάλε
από όλες τις ταινίες του και αν συγκρίνει κανείς τη «Βερονίκ» με τον
«Παράδεισο» θα σκοντάψει στο χείλος του γκρεμού. Ένας είναι ο Χριστός, δώδεκα
οι Απόστολοι!

Η συνταγή του θείου Όσκαρ

Αν ο ίδιος «Ο πιανίστας», με την ίδια ιστορία, την ίδια εξέλιξη και την ίδια
κατάληξη δεν έφερε την υπογραφή του Ρομάν Πολάνσκι και δεν περιέγραφε το
χιτλερικό final solution για τους Εβραίους – αλλά, ας πούμε για τους
Τσιγγάνους, τους Σέρβους και τους κομμουνιστές – τότε ούτε Χρυσός Φοίνικας
Καννών, μα ούτε Όσκαρ.

Από τα τέλη του περασμένου Μαΐου η Ευρώπη απέκτησε τη δική της «Λίστα» και τον
δικό της «Σίντλερ». Το πρόβλημα είναι πώς εκ του μείγματος δεν προέκυψε ο
Ευρωπαίος Στίβεν Σπίλμπεργκ. Η σύγκριση είναι αυτονόητη επειδή ο Πολάνσκι
εφόρμησε επί ενός «θέματος» τόσο πιασάρικου όσο είναι για τα μηνιαία περιοδικά
life style ένα γυμνό εξώφυλλο της Βάνας Μπάρμπα.

Το 1939 αρχίζει η σταδιακή εκκένωση του γκέτου της Κρακοβίας και η συνακόλουθη
μεταφορά χιλιάδων Εβραίων στους φούρνους των τεράτων. Ένας από τους ελάχιστους
δραπέτες αυτής της ανατριχιαστικής διαδικασίας ήταν ο 27χρονος συνθέτης και
πιανίστας Βλάντισλαβ Στζπίλμαν. Ο Πολάνσκι διηγείται το ημερολόγιο αυτού του
Πολωνοεβραίου… Άννα Φρανκ που έγινε φάντασμα, προκειμένου να γλιτώσει από τα
σαγόνια του καρχαρία.

«Ο πιανίστας» Έντριεν Μπρόντι, στη λίστα του Πολάνσκι

Το γεγονός, όμως, πως η ιστορία είναι αληθινή δεν κάνει τη λίστα του Πολάνσκι
ισοδύναμη με τη «Λίστα του Σίντλερ». Για δύο λόγους. Πρώτον, ο σεναριογράφος
Ρόναλντ Χάργκουν διαχειρίστηκε το πρώτο μέρος της ιστορίας εντελώς επίπεδα και
δεύτερον, ο Πολάνσκι, που ως φαίνεται δεν είναι ο καταλληλότερος σκηνοθέτης
σκηνών μεγάλου όγκου προσώπων, το αποτύπωσε με την ικανότητα ενός μέτριου
διεκπεραιωτή σοβαροφανούς τηλεοπτικής σειράς. Η διαφορά ανάμεσα στο πρώτο
μέρος – με την οικογένεια Στζπίλμαν και το πλήθος των Εβραίων του γκέτο – και
στο δεύτερο, όπου ο πιανίστας είναι σχεδόν… εντοιχισμένος και εξ αποστάσεως
παρακολουθεί τη φρίκη, μοιάζει με την απόσταση που χωρίζει την ΕΤ1 από το
«Μωρό της Ρόζμαρι».

Το άνισο αποτέλεσμα είναι τόσο ευεξήγητο όσο ευεξήγητη είναι και η μεταμόρφωση
του Αυστραλού Φίλιπ Νόις από ντουντούκα του Χάρισον Φορντ σε στιχουργό και
συνθέτη του μπλουζ με τον τίτλο «Ο μακρύς δρόμος του γυρισμού». Φυσικά, η
παραγωγή. Όλα έγιναν, στήθηκαν και ολοκληρώθηκαν με βλέμμα στραμμένο στα
βραβεία και τα ταμεία. Η παραγωγή είναι γαλλοευρωπαϊκή, ο πρωταγωνιστής
Αμερικανός, οι συμπρωταγωνιστές Αγγλοσάξονες, τα εξωτερικά γυρίσματα έγιναν
στην Κρακοβία και η ομιλούσα γλώσσα είναι η Αγγλική. Με λίγα λόγια, ο Πολάνσκι
«αυτοαπαλλοτριώθηκε» από την ιδιότητα του σκηνοθέτη «προσωπικών ταινιών» και
ανέλαβε οικειοθελώς να παίξει τον ρόλο του τροχονόμου. Ε, όσο επιδέξιος και να
‘σαι, στο τέλος το καλύτερο που μπορείς να λάβεις είναι το Όσκαρ καλύτερου
τροχονόμου. Συνταγή έσπειρες, συνταγή θα θερίσεις!

Η κόλαση του «Άουσβιτς» της Αυστραλίας

Υπάρχουν στιγμές που κάθε αντίσταση παραλύει και η τίμια κριτική πετάει
αβίαστα το μολύβι της στον τενεκέ των σκουπιδιών. Μία από αυτές μου έτυχε με
το «Rabbit-proof fence», τον «Μακρύ δρόμο του γυρισμού» του Αυστραλού Φίλιπ
Νόις. Σαν να οργίζεσαι με λυγμούς μπαρμπα-Θωμά, ακούγοντας το μαύρο…
ηπειρώτικο μοιρολόι «Is it because Ι am black» με τη χαρακωμένη φωνή του Σλάι
Τζόνσον από το πεντάστερο άλμπουμ «Another late nιght».

Μία από τις πιο απολαυστικές στιγμές στη διαδρομή κάθε επίγειου λευκού
Χάνιμπαλ Λέκτερ ήταν η εξολόθρευση των Αβοριγίνων ιθαγενών της Αυστραλίας, που
οι ιστορικοί την κατέταξαν στην κατηγορία των τριών πιο φρικαλέων και
μεγαλύτερων γενοκτονιών από συστάσεως ανθρωπότητας. Οι πεφωτισμένοι άποικοι
της γηραιάς Αλβιώνας και γνήσια τέκνα του στρατηγού Κάστερ κατάφεραν να
εξολοθρεύσουν μερικά εκατομμύρια ψυχές με την άνεση που εμείς οι Έλληνες
κοπανάμε μύγες. Όμως, στις πρώτες οκτώ δεκαετίες του 20ού αιώνα – δηλαδή,
μέχρι το 1980! – ο ανατριχιαστικός κανιβαλισμός, που μόλις και μετά βίας
κατάφερε να διεισδύσει στα ψιλά μερικών… σοβαρών εφημερίδων της Δύσης,
ξέφυγε από την αρχική του πορεία. Αντί οι ανθρωποφάγοι να πυροβολούν
αδιακρίτως οτιδήποτε μαύρο και ζωντανό εκινείτο στο οπτικό τους πεδίο,
συνέλαβαν την ιδέα της σταδιακής αποχρωματοποίησης των… βαρβάρων. Σου λέει,
αντί να τους σκοτώνουμε δεν τους… λευκαίνουμε;

Η εφαρμογή αυτής της ιδέας, που την επινόησε ένας «τζέντλεμαν» με το όνομα
Νέβιλ και που η νοσηρότητα και ο κυνισμός του σε κάνουν να αρπάξεις πυρηνική
βόμβα και να τον μετατρέψεις σε σαπούνι, πάει κάπως έτσι. Απάγουμε από τις
μανάδες τα θηλυκά τους, τα αποστέλλουμε προς αναμόρφωση σε στρατόπεδα
συγκέντρωσης και στη συνέχεια όποια εξ αυτών διαθέτουν λιγότερες δόσεις μαύρου
χρωμοσώματος τα προσφέρουμε σε λευκούς γαμπρούς. Εκ της διαρκούς και
αλυσιδωτής διασταυρώσεως θα επιτευχθεί στο τέλος η ποθητή… λεύκανση. Τα
τρισέγγονα αυτών των δύσμοιρων πλασμάτων θα είναι τόσο άσπρα όσο και ο…
Νέβιλ. Η μεγάλη ανατριχίλα!

«Ο μακρύς δρόμος του γυρισμού»: παιδιά της επίγειας κόλασης και του επουράνιου παραδείσου

Μοιάζει με αποκύημα της τερατώδους φαντασίας σεναριογράφων του
Χόλιγουντ. Αλλά η ιστορία είναι τόσο αληθινή και αυθεντική, όσο και τα
πλάσματα που επέζησαν από αυτήν την κόλαση του αυστραλέζικου Άουσβιτς και την
διηγούνται ύστερα από… εβδομήντα χρόνια. Το 1930 η Γκρέισι, η Ντέζι και η
Μόλι, τρία κορίτσια μεταξύ 8 και 10 ετών, μεταφέρονται με το πιστόλι στον
κρόταφο στο.. εκπαιδευτήριο του μίστερ Νέβιλ προς αναμόρφωση και λεύκανση. Η
συνέχεια μοιάζει με πρώτο ρεκόρ Βιβλίου Γκίνες. Μοναχούλες τους και χωρίς
ίχνος τροφής, διαφεύγουν από την προσοχή των… Μένγκελε και διανύουν 1.200
μίλια για να επιστρέψουν στην αγκαλιά των μανάδων τους. Το συλλαμβάνετε; Να
είσαι δέκα ετών, να μην έχεις τίποτα, μα τίποτα, μαζί σου και να διασχίζεις
ξυπόλυτος μια εχθρική έρημο, όσο είναι η απόσταση που χωρίζει την Αθήνα από το
Μιλάνο! Αισθάνθηκα τόση ντροπή και τόση οργή, όση ποτέ άλλοτε τα τελευταία
χρόνια. Η καρδιά μου έγινε κομμάτια!

ΥΓ: Σας συνιστώ να προσέξετε το όνομα του σκηνοθέτη. Ναι, είναι αυτός που εκ
μεταγραφής από την Αυστραλία στο Χόλιγουντ έχει υπογράψει μερικές από τις πιο
εμπορικές… αντιτρομοκρατικές περιπέτειες, που έκαναν τους πλανητάρχες να
αισθάνονται υπερήφανοι. Η μεταμόρφωση του Φίλιπ Νόις από ινστρούχτορα της
μιλιταριστικής προπαγάνδας σε σκηνοθέτη πρώτης σειράς είναι ευεξήγητη. Ο
άνθρωπος έκανε μια ταινία όπως την ήθελε και με θέμα αυτό που ήθελε. Ακόμα και
ο… Κισλόφσκι στο Χόλιγουντ θα μετατρεπόταν σε McDonald’s!

Επίδομα ανθυγιεινής εργασίας

Η μοναδική στιγμή που αισθάνομαι ανθρακωρύχος του Μάντσεστερ του 18ου αιώνα
είναι όταν πέφτω πάνω στο αθάνατο και ξεκούρδιστο βιολί των αμερικανικών
τεράτων. Ο κατάλογος συνεχώς εμπλουτίζεται και διευρύνεται. Από τον
«Σχιζοφρενή δολοφόνο με το πριόνι» του Τομπ Χούπερ της δεκαετίας του ’80 μέχρι
το άρτι αφιχθέν «Jeepers Creepers» του Βίκτορ Σάλβα ένα πράγμα αισθάνθηκα και
αισθάνομαι. Να πάω στον διευθυντή μου και να του ζητήσω επίδομα ανθυγιεινής
εργασίας!

«Jeepers Creepers»: ποπ κορν με στρυχνίνη

Τώρα, με βάζετε στον πειρασμό να σας διηγηθώ σκηνές που προκαλούν
ναυτία επιπέδου ναυάγιου Τιτανικού. Φαντάσου, λοιπόν, να κυκλοφορείς
νυχτιάτικα σε αγροτικό δρόμο απομονωμένης περιοχής των ΗΠΑ και πάνω από το
κεφάλι σου και το καπό του αυτοκινήτου σου να χοροπηδάει ένα monster που να
μοιάζει με διασταύρωση Άλιεν, Εωσφόρου και Αρειανού με κέρατα. Περίπου σαν να
λέμε όπου φύγει φύγει. Και πριν… φύγει, έτσι για την ιστορία, δύο πράγματα.
Ο πιτσιρικάς που παρασκεύασε αυτόν τον εμετό είναι ταλεντάρα (πέντε στις δέκα
φορές είναι ταλέντα) και ο άνθρωπος που τον παρότρυνε είναι ο Φράνσις Φορντ
Κόπολα. Μην απορείτε. Στις ΗΠΑ συμβαίνει αυτό το διαστροφικό. Κάθε σοβαρός και
άξιος σκηνοθέτης προτού αρχίσει την καριέρα του είναι εκ των πραγμάτων
αναγκασμένος να αφοδεύσει πάνω μας όλα τα χάμπουργκερ που καταβρόχθισε ως
θεατής. Όπως μας έλεγαν και οι πατεράδες μας, «αν μέχρι τα είκοσι δεν είσαι
κομμουνιστής τότε είσαι μαλάκας και αν παραμείνεις κομμουνιστής μετά τα είκοσι
τότε πάλι είσαι μαλάκας».

Στη Β’ Εθνική

Η αυλαία της εβδομάδας πέφτει μαζί με την κορμάρα της Τζένιφερ Λόπεζ στο ρινγκ
που φέρει τον τίτλο «Αρκετά!» («Enough»). Τρισάθλιος γιάπι συνάπτει γάμο με
γκαρσόνα και στη συνέχεια τη βασανίζει για να σκοτώνει τον καιρό του. Ψυχικώς
και σωματικώς. Ε, αν βρισκόσασταν στη θέση αυτής της δύσμοιρης γκαρσόνας και
της χυμώδους Τζένιφερ Λόπεζ, τι θα κάνατε; Αυτή, λοιπόν, δεν το κάνει από την
αρχή. Γιατί, σου λέει, αν φύγω, τι ρόλο θα παίξω; Της φωτογραφίας; Α, να μην
ξεχάσω. Στο τέλος, το κορίτσι προπονείται στο μποξ και του κάνει τα μούτρα
μπλε μαρέν. Η ταινία αξίζει, ως δέλεαρ, να μοιράζεται από τα ινστιτούτα
Bodyline.

Το αυτό επιφώνημα «εκεί, εκεί στη Β’ Εθνική» συνοδεύει και το δεύτερο
υπόγειο της εβδομάδας, που φέρει τον τίτλο «Joe Somebody» και στα ελληνικά
παραφράστηκε ως «Ο ατρόμητος Τζο». Η σκηνοθεσία είναι κάποιου Τζον Πάσκουιν
και ο πρωταγωνιστής του, με το όνομα Τιμ Άλεν, είναι τόσο κωμικός όσο ήταν ο
Κώστας Χατζηχρήστος σε ρόλο Ορέστη. Για εκατομμυριοστή φορά βεβαιώθηκα πως αν
Βασιλειάδου – Αυλωνίτης – Ρίζος -Σταυρίδης – Χατζηχρήστος και Φέρμας έπαιζαν
στο Χόλιγουντ θα είχαν γίνει μύθοι.

Τα Oscar της εβδομάδας

Ουμανισμού: «Heaven» – «Ο μακρύς δρόμος του γυρισμού» (εξ ημισείας)

Φυγάδων: Οι ήρωες των δύο ταινιών

Σκηνοθεσίας: Τομ Τίκβερ (του «Heaven»)

Σεναρίου: Κριστόφ Κισλόφσκι – Κριστόφ Πίσιβιτς (του «Heaven»)

Γυναικείας Ερμηνείας: Κέιτ Μπλάνσετ (επίσης του «Haeven»)

Ανδρικής: Έντριεν Μπρόντι («Ο πιανίστας»)

Ευρωπαϊκής «Λίστας Σίντλερ»: «Ο πιανίστας»

Ανθυπο-Σπίλμπεργκ: Ρομάν Πολάνσκι («Ο πιανίστας»)

Αερόμπικ: «Αρκετά!»

Πρωταθλητή του μποξ: Τζένιφερ Λόπεζ («Enough»)

Τεράτων: «Jeepers Creepers»

Ασυναρτησίας: «Ο ατρόμητος Τζο»

Ρεπλίκας Ηλιόπουλου: Τιμ Άλεν… ατρόμητος Τζο