Τέχνη και ίντριγκες στη Μακεδονία

Μαρμάρινη κεφαλή (ύψους 28 εκατοστών) της μητέρας του Φιλίππου Ευρυδίκης – βασίλισσας, γνωστής για τις πολιτικές της μηχανορραφίες και τις δολοφονικές «εκκαθαρίσεις» της σε στενό οικογενειακό κύκλο – που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στο ιερό της Εύκλειας, στη Βεργίνα

Μπορεί η τέχνη να προηγήθηκε της πολιτικής, όταν όμως η πολιτική άρχισε να δρα
η τέχνη τάχθηκε στην υπηρεσία της και λειτούργησε ως μέσο για την έκφραση και
προβολή πολιτικών επιδιώξεων.

Το φαινόμενο απαντάται από τα πρώιμα ιστορικά χρόνια καθώς ο κατεξοχήν
δημόσιος χαρακτήρας των έργων τέχνης όπως προκύπτει από τον τρόπο έκθεσής τους
στις αγορές και στα τοπικά ιερά των αρχαίων ελληνικών πόλεων υπηρετούσε σαφώς
πολιτικές επιδιώξεις των επώνυμων αναθετών τους.

Η χρήση των τεχνών στην πολιτική είναι γνωστή και για τη μακεδονική αυλή,
τουλάχιστον 27 αιώνες πριν, πολύ πριν από τη βασιλεία του Φιλίππου και του
Μεγάλου Αλεξάνδρου, υποστηρίζει στην εισήγησή της στο Ζ’ Διεθνές Συνέδριο για
την Αρχαία Μακεδονία η καθηγήτρια του ΑΠΘ κ. Χρυσούλα Παλιαδέλη.

Τόπος καλλιτεχνικής δημιουργίας υπήρξαν οι Αιγές (σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, τον
Πίνδαρο αργότερα και τον Δημοσθένη) από την εποχή του Αλεξάνδρου του Α’ (497
π.Χ.), γιου του Αμύντα.

Γνωστή και καταγεγραμμένη στη φιλολογική παράδοση είναι και η σχέση του
βασιλιά της Μακεδονίας Αρχέλαου (413 π.Χ) με τις τέχνες, και αναφέρεται η
παρουσία μεγάλων καλλιτεχνών στη μακεδονική αυλή (ο Ζεύξις που διακόσμησε το
βασιλικό ανάκτορο της Πέλλας, ο Τιμόθεος, ο Αγάθωνας και ο τραγωδός
Ευριπίδης).

Εντυπωσιακά ευρήματα έφερε στο φως η αρχαιολογική έρευνα και από την αυλή του
Αμύντα Γ’ και ειδικότερα της συζύγου του Ευρυδίκης (μητέρας του Φιλίππου Β’
και γιαγιάς του Μεγάλου Αλεξάνδρου) με σαφή την πολιτική διάσταση της σχέσης
της με τις τέχνες.

Το άγαλμα της πεπλοφόρου που βρέθηκε στο ιερό της Εύκλειας στη Βεργίνα, φέρει
(πιθανόν αργότερα προσαρτημένη) κεφαλή σε φυσικό μέγεθος με το πορτρέτο (το
μοναδικό) της βασίλισσας Ευρυδίκης – φημισμένης σύμφωνα με τις πηγές για τις
πολιτικές της μηχανορραφίες (οργάνωσε τη δολοφονία του γιου της Αλεξάνδρου Β’
και του συζύγου της Αμύντα, αλλά και ήταν η ίδια που προσέτρεξε στον Αθηναίο
στρατηγό Ιφικράτη για να αποκρούσει την επίθεση του Παυσανία στη Μακεδονία).

Χρήση των καλλιτεχνικών επιτευγμάτων για πολιτικούς λόγους και μόνιμη παρουσία
μεγάλων καλλιτεχνών στη μακεδονική αυλή προκύπτει και στους μεταγενέστερους
χρόνους (βασιλεία Φιλίππου Β’ και Μεγάλου Αλεξάνδρου) και τα έργα τέχνης που
οι ίδιοι οι βασιλείς ανέθεταν στους καλλιτέχνες χρησιμοποιούνταν ως μέσα
πολιτικής παρέμβασης.

Η ανάλυση – αποκρυπτογράφηση της σχέσης – χρήσης της τέχνης από την πολιτική
φτάνει σύμφωνα με την εισηγήτρια και ως τα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και
την επιλογή του να απεικονίσει στην πρόσοψη του τάφου του πατέρα του σκηνή που
υπαινισσόταν τη νόμιμη διαδοχή του στον μακεδονικό θρόνο.

Βίαιη λήξη με επεισόδια

Ένταση, μικροεπεισόδια, φραστικές επιθέσεις και τελικά βίαιη λήξη των εργασιών
της χθεσινής μέρας του συμποσίου προκάλεσε ομάδα πολιτών που εισήλθε στην
αίθουσα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών αμφισβητώντας ως προσβλητικές για το
ελληνικό έθνος τις τοποθετήσεις-ερμηνείες των ξένων εισηγητών.

Οι διαφωνίες των ταραξιών επικεντρώθηκαν κυρίως σε ερμηνείες για τον τρόπο της
δολοφονίας του Φιλίππου, την ερωτική του συμπεριφορά και τις υποθέσεις περί
τελετών μαγείας και μυστικισμού που επικρατούσαν στη μακεδονική αυλή.

Ο επικεφαλής των διαμαρτυρομένων προκάλεσε τον Αμερικανό ιστορικό Ε. Badian να
αναγνώσει κείμενο στα αρχαία ελληνικά προκειμένου να διαπιστώσει δημοσία την
ελληνογνωσία του.

«Δεν είπα ποτέ πως η Μακεδονία δεν είναι ελληνική», δήλωσε κατευναστικά ο
Αμερικανός ιστορικός Ε. Badian και οι ταραξίες αποχώρησαν από την αίθουσα
συνεχίζοντας με συνθήματα και κραυγές του τύπου «Είμαστε ωραίοι και… άνδρες
ως Έλληνες», «Έξω οι Σκοπιανοί από τη Μακεδονία» κ.ά. ενώπιον των τηλεοπτικών
συνεργείων και της ισχυρότατης αστυνομικής δύναμης που είχε παραταχθεί έξω από
το κτίριο της ΕΜΣ για την αποφυγή εκτρόπων.