«Έπλαθε» σκηνή μέσα στη σκηνή

Μακέτα σκηνικού του Πάνου Αραβαντινού για την όπερα του Emil Nikolaus von Reznicek «Ιππότης Κυανοπώγων», που παρουσιάστηκε στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου το 1920

Μια έκθεση – φλας μπακ στη σύντομη και λαμπερή πορεία του σκηνογράφου Πάνου
Αραβαντινού (1884-1930) που επιβλήθηκε «εν μια νυκτί» στο καλλιτεχνικό
στερέωμα της Ευρώπης του Μεσοπολέμου, χάρη στην «Γυναίκα δίχως σκιά» του
Ρίχαρντ Στράους, ανοίγει την Τρίτη στο Φουαγιέ του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.
Αφορμή, η πρώτη πανελλήνια παρουσίαση της ίδιας όπερας.

Ο τίτλος «Πάνος Αραβαντινός – Ζωγραφική για το θέατρο. Τα χρόνια του
Βερολίνου», παραπέμπει χρονικά στο 1917, χρονιά της κήρυξης της Ρωσικής
Επανάστασης και αφετηρία της έκθεσης. Κάπου 300 σκηνογραφικά έργα και μακέτες
και 250 προσχέδια και σπάνιες φωτογραφίες αποκαλύπτουν για πρώτη φορά στο
ελληνικό κοινό το άγνωστο έργο, αλλά και το αληθινό ανθρώπινο πρόσωπο του
Πάνου Αραβαντινού. Τις τεράστιες εικαστικές και νοηματικές δυνατότητες, την
τέλεια δομή, την ξεκάθαρη γραμμή, αυτού του χαρισματικού καλλιτέχνη, που
χάθηκε πρόωρα, στα 46 χρόνια του, όπως υπογραμμίζει η επιμελήτρια της έκθεσης,
ιστορικός τέχνης Έφη Ανδρεάδη.

Τα σχέδια βγαίνουν για πρώτη φορά από το μουσείο Πάνου Αραβαντινού στο
Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά και από ιδιωτικές συλλογές. Μια πρωτοτυπία που
βοηθάει στην κατανόηση του καλλιτέχνη-φαινόμενο, είναι η παρουσίαση κατά
ενότητες με τα σκηνικά, τα προσχέδια και τις φωτογραφίες που τα δείχνουν
υλοποιημένα πάνω στη σκηνή και, τέλος, με τη μετάφραση των κριτικών.

Όλα αυτά φανερώνουν δύο κυρίως πράγματα: ο Αραβαντινός είχε πολύ δυνατή
αντίληψη του χώρου στο θέατρο και την όπερα. Το ατού του ήταν η δημιουργία
μιας δεύτερης σκηνής μέσα στη σκηνή, δημιουργώντας δύο χώρους, έναν
πνευματικό, μυθικό και έναν καθημερινό.

Λάτρευε το θέατρο αλλά συμμετείχε στα εικαστικά κινήματα και τις καινοτομίες
του καιρού του, όπως λ.χ. η χρήση «κινηματογραφικών» προβολών. Προικισμένος με
ευκολία και χάρη στο σχέδιο έμπαινε όχι μόνο στους ρόλους, αλλά και μέσα σε
όλα τα είδη της τέχνης. Μπορούσε να γίνει ερεβώδης, φασματικός, ρομαντικός,
εξπρεσιονιστής, κονστρουκτιβιστής, επηρεασμένος από τη ρωσική πρωτοπορία,
χιουμοριστικός, και να αποδώσει τα νοήματα του έργου σε όλα τα επίπεδα με
φρεσκάδα και άνεση. Μόνιμο χαρακτηριστικό του η αίσθηση του μέτρου.

Εκτός από το χάρισμα του ζωγράφου ο Αραβαντινός διέθετε στέρεες γνώσεις
για πολλά θέματα, αλλά το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο που έφερε στην
κεντροευρωπαϊκή σκηνή ήταν μια άμεση αίσθηση, μια νύξη από τα σχήματα και τα
χρώματα της Ανατολής και της Ελλάδας που γνώριζε από πρώτο χέρι.

Ο Πάνος Αραβαντινός γεννήθηκε στην Κέρκυρα και σπούδασε στην Ιόνιο Ακαδημία.
Ως διευθυντής της Ζωσιμαίας Σχολής μελέτησε την ιστορία και λαογραφία της
Ηπείρου (εξέδωσε 15 τόμους), αλλά έδειξε από νωρίς κλίση προς τη ζωγραφική.
Σπούδασε στη Βασιλική Ακαδημία Εικαστικών Τεχνών του Βερολίνου και το 1910
απέσπασε εκεί χρυσό μετάλλιο σε διαγωνισμό ζωγραφικής, όπως και για το
αρχιτεκτονικό σχέδιο ανοικοδόμησης των κρατικών θεάτρων και αιθουσών συναυλιών
της Γερμανίας.

Επέστρεψε όμως στην Ελλάδα. Πολέμησε στους Βαλκανικούς Πολέμους,
σχεδίασε μια πλήρη συλλογή των στολών του ελληνικού Στρατού και το 1914 έκανε
την πρώτη του εμφάνιση στο Βασιλικό Θέατρο της Αθήνας με τα σκηνικά για τις
«Ζωντανές Εικόνες». Ακολούθησε μια πολλά υποσχόμενη καριέρα -μεταξύ άλλων,
σχεδίασε τα σκηνικά για τον «Πρωτομάστορα» του Μανώλη Καλομοίρη και 325
κοστούμια για την επιθεώρηση «Ξιφίρ Φαλέρ». Έφυγε για το Σεν Μόριτς το 1917,
ακολουθώντας τον φίλο του πρίγκιπα Νικόλαο, προσελήφθη στο Βασιλικό Θέατρο και
διορίσθηκε στην Κρατική Ορχήστρα του Βερολίνου, όπου ανελίχθηκε ταχύτατα. Το
1926 πήρε τον τίτλο Καλλιτεχνικού Συμβούλου όλων των θεάτρων της Γερμανίας.
Όμως ακριβώς την εποχή που ετοιμαζόταν να κατακτήσει το Παρίσι με τη
σκηνογραφία τού «Χριστόφορου Κολόμβου» του Μιγιό, στο θέατρο «Πιγκάλ»,
προσεβλήθη από γρίπη, η οποία και έκοψε πρόωρα το νήμα της ζωής του…

INFO

Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη, τηλ. 010-7282.000), από
15 Οκτωβρίου έως 15 Ιανουαρίου (καθημερινά από 10 π.μ. – 6 μ.μ.) Εισιτήρια: 5
ευρώ, φοιτητικά – παιδικά 2 ευρώ, οικογενειακά 9 ευρώ.