Δρόμοι

Ως ένα νόμιμο…

… και ηθικό εργαλείο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής παρουσιάζεται τον
τελευταίο καιρό ο λεγόμενος προληπτικός πόλεμος. Τα πράγματα δεν ήταν όμως
πάντα έτσι, τουλάχιστον όσο θυμάται ο Άρθουρ Σλέσινγκερ, ιστορικός και πρώην
σύμβουλος του προέδρου Κέννεντυ. Μας υπενθυμίζει, λοιπόν, πως η 7η Δεκεμβρίου
1941, η μέρα που οι Γιαπωνέζοι κατάφεραν προληπτικό πλήγμα στην Αμερική,
έμεινε στην ιστορία σαν μια μέρα ντροπής. Στον Ψυχρό Πόλεμο, οι υποστηρικτές
ενός προληπτικού πολέμου έμειναν στην ιστορία σαν ένα τσούρμο παλαβών. Όταν ο
Ρόμπερτ Κέννεντυ αποκάλεσε την ιδέα ενός προληπτικού πλήγματος κατά των βάσεων
πυραύλων στην Κούβα «Περλ Χάρμπορ από την ανάποδη» και είπε πως «εδώ και 175
χρόνια, η Αμερική δεν υπήρξε ποτέ από τις χώρες που κάνουν τέτοια πράγματα»,
έπεισε τους συμβούλους του προέδρου Τζων Κέννεντυ να περιοριστούν στον
αποκλεισμό του Κάστρο.

Η πολιτική…

… της ανάσχεσης και της αποτροπής, λέει ο Σλέσινγκερ, κέρδισε τον Ψυχρό
Πόλεμο. Αλίμονο, σήμερα, το τσούρμο των πολεμοχαρών παλαβών έχει πάρει την
εξουσία στην Ουάσιγκτον. Αναβαπτίζοντας τον πόλεμο σε προληπτικό, όμως, δεν
του αλλάζουν χαρακτήρα. Ο προληπτικός πόλεμος βασίζεται στην υπόθεση πως
μπορεί κανείς να προβλέψει με βεβαιότητα το μέλλον. Τα «γεράκια» του Μπους μας
τρομάζουν, λέγοντας πως, αν δεν δράσουμε σήμερα, κάτι φρικτό θα μας συμβεί
αύριο. Μοιάζουν με εκείνους τους περίεργους ανθρώπους του Σπίλμπεργκ στην
ταινία «Minority Report», που έχουν το χάρισμα να αποτρέπουν εγκλήματα που
πρόκειται να συμβούν. Η βεβαιότητα της πρόβλεψης είναι μια αυταπάτη. Αν κάτι
μας διδάσκει η ιστορία, είναι πως το μέλλον είναι γεμάτο εκπλήξεις.

Οι άνθρωποι…

… του Σπίλμπεργκ φαίνεται πως κατοικούν στο Πεντάγωνο. Μόνο αυτοί βλέπουν
μια ξεκάθαρη και άμεση απειλή εκ μέρους του Ιράκ. Αλλά και μόνο μια
αμερικανική εισβολή στο Ιράκ θα έσπρωχνε τον Σαντάμ να καταφύγει στα όπλα του.
Μέχρι τώρα, η πολιτική της ανάσχεσης έφερνε αποτέλεσμα. Τι νόημα έχει λοιπόν
τόση βιασύνη να τον ξεφορτωθούμε μέσα σε λίγες εβδομάδες, μέσα σε λίγους
μήνες;

Οι δυνατότητες…

… της ιστορίας έχουν πολύ μεγαλύτερο πλούτο και πολύ μεγαλύτερη ποικιλία από
όση μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Και η ιστορία δεν αφήνει ατιμώρητους
τους αλαζονικούς ηγέτες που νομίζουν πως μπορούν να προβλέψουν με βεβαιότητα
το μέλλον. «Τα πιο σκληρά χτυπήματα των ουρανών», έγραφε ο Άγγλος ιστορικός
Σερ Χέρμπερτ Μπάτερφιλντ, «τα δίνει η ιστορία πάνω στα κεφάλια εκείνων που
φαντάζονται πως μπορούν να κυριαρχήσουν στα πάντα, παριστάνοντας τη θεία
πρόνοια όχι μονάχα για τους ίδιους αλλά και για το απώτερο μέλλον, κοιτάζοντάς
το με σφαλερή υπεροψία και ρισκάροντας υπολογισμούς που ένα μονάχα λάθος
φτάνει για να ανατραπούν». Ο μονομερής προληπτικός πόλεμος, λέει ο Άρθουρ
Σλέσινγκερ, δεν είναι ούτε νόμιμος ούτε ηθικός.