ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ «Οι συγγραφείς θα έπρεπε να ήταν ανώνυμοι»

«Δεν ζούμε για να μάθουμε κάτι, ποτέ δεν θα μάθουμε, αλλά για να γελάσουμε, να παίξουμε, άντε και να κλάψουμε λιγάκι», λέει στα «ΝΕΑ» ο Σωτήρης Δημητρίου

Τι είναι ο συγγραφέας; «Ένα κουβάρι που μερικές φορές λύνεται και έτσι
γράφεται ένα ωραίο βιβλίο», λέει στα «ΝΕΑ» ο Σωτήρης Δημητρίου. Ο πεζογράφος
που έχει, κατά κοινή ομολογία, γράψει ωραία βιβλία – χθες, μάλιστα, πήρε για
δεύτερη φορά το βραβείο διηγήματος του περιοδικού «Διαβάζω», ετούτη τη φορά
για τη «Βραδυπορία του Καλού» («Πατάκης»). Ο συγγραφέας που θα εμφανιστεί ξανά
ενώπιον του κοινού με το δεύτερο μυθιστόρημά του στις αρχές Νοεμβρίου, το
«Τους τα λέει ο Θεός» («Μεταίχμιο»). Ο λογοτέχνης του οποίου το πρώτο
μυθιστόρημα, το «Ν’ ακούω καλά τ’ όνομά σου» («Κέδρος») γνωρίζει ευμενέστατες
κριτικές στον αγγλόφωνο Τύπο, γεγονός μάλλον σπάνιο για ελληνικά βιβλία αφού ο
αγγλοσαξονικός κόσμος θεωρεί εαυτόν αυτάρκη, γλωσσικά και λογοτεχνικά.

Φαίνεται λοιπόν πως δρέπει τώρα τις δάφνες ετούτου του δύσκολου ξετυλίγματος
του κουβαριού. Πώς αντιμετωπίζει την επιτυχία; «Εξαρχής είχα ένα στενό
συγγραφικό κόσμο», λέει ο Σωτήρης Δημητρίου. «Γρήγορα χάραξα τα σύνορα της
δικής μου τέχνης. Οπότε δεν μπορεί μια εξωτερική επιτυχία να με εκτρέψει από
τον δρόμο μου. Προσωπικά το διαχειρίζομαι μέσα σε μια συνεχή αμφιθυμία. Αλλά
νομίζω ότι η βαθύτερη θέλησή μου εκφράζεται με το “λάθρα βιώσας”. Κατά
παράξενο τρόπο πάω, όμως, προς τον αντίθετο δρόμο, προς τη ράμπα», λέει ο
Ηπειρώτης συγγραφέας. Και προσθέτει: «Θα ήταν ευχής έργον, μια άλλη κοινωνία
να δημιουργούσε ανθρώπους με αυτάρκεια. Να μη χρειάζεται να αποδεικνύεις μέχρι
βαθέος γήρατος την αξία σου. Και δυστυχώς η κοινωνία μας, με όχημα την
οικογένεια, δημιουργεί ανθρώπους που παραμένουν εσαεί καθηλωμένοι στη Δ’
Δημοτικού. Που θέλουν διαρκώς μπράβο και καλό βαθμό. Ιδανική θα ήταν μια
κοινωνία όπου οι συγγραφείς θα έγραφαν ανωνύμως, όπου όλες οι ανθρώπινες
δεξιότητες θα αναπτύσσονταν μόνο και μόνο για τη χαρά της δημιουργίας και όχι
για εξαργύρωση».

«Δεν θέλω να μνημειωθώ»

Ο Σωτήρης Δημητρίου γεννήθηκε στην Πόβλα, ένα χωριό του όρους Μουργκάνα,
στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Όλα τα χωριά εκεί είναι ελληνικά αλλά το βουνό
χωρίστηκε στη μέση, έγινε σύνορο. Την τελευταία στιγμή μάλιστα δεν δόθηκε όλη
η Μουργκάνα στην Αλβανία – «σήμερα θα ήμουν φυγάς, χτίστης», λέει
χαριτολογώντας. «Μπορεί να ήταν και καλύτερα».

Οι ήρωές του είναι ο τόπος του. Και στο νέο βιβλίο που θα κυκλοφορήσει με
τον τίτλο «Τους τα λέει ο Θεός» – ο συγγραφέας τον προτίμησε εντέλει από το
«Όσο κρατάει η βροχή» που είχε ανακοινωθεί αρχικά -, η δράση εκεί
τοποθετείται. Σε μια έρημη πλαγιά της Μουργκάνας όπου ένα συνεργείο οικοδόμων
χτίζει ένα σπίτι. Στο συνεργείο υπάρχουν και αλλοεθνείς – «σήμερα είναι ο
κανόνας στην Ελλάδα, στις βαριές δουλειές». Από εκεί περνούν ζωέμποροι, μια
κομπανία Αλβανών μουσικών που γυρνάνε στην Αλβανία. Μια μεγάλη βροχή καθηλώνει
μέσα στο γιαπί τους οικοδόμους, οι οποίοι μονολογούν και συζητάνε, εν μέσω
διαφόρων εξωτερικών συμβάντων.

Δεν θέλει πάντως να μιλάει πολύ για το βιβλίο του, ο Σωτήρης Δημητρίου.
«Είναι άχαρο», εξηγεί. «Το βιβλίο έχει τα δικά του πόδια». Δεν έχει πάντως
αντίρρηση να μιλήσει για την τάση του να αλλάζει εκδότη. Ξεκίνησε από τις
εκδόσεις «Ύψιλον», συνέχισε στον «Κέδρο», στον «Πατάκη», τώρα είναι στο
«Μεταίχμιο». «Σημασία έχει το κείμενο», λέει. «Δεν μπορεί να ζυγιστεί ίδια η
μία λέξη της επωνυμίας του εκδοτικού οίκου, με το κείμενο. Υπάρχει όμως και
κάτι άλλο. Καίτοι δημοσιεύω με τ’ όνομά μου, μια ισχυρή φωνή με οδηγεί να
προτιμώ τη λήθη. Δεν θα ‘θελα να μνημειωθώ, με όλα τα βιβλία μου σε έναν
“σοβαρό” εκδοτικό οίκο. Θα προτιμούσα τα βιβλία να ήταν μιας χρήσεως. Και αφού
διαβαστούν, να τα πετάνε ή να τα χαρίζουν»…

Τι λέει για:

Τους συγγραφείς: «Έχουν σε πολλαπλάσιο βαθμό τα ελαττώματα των άλλων
ανθρώπων, αλλά και εγείρονται πιο εύκολα πάνω από τον εαυτό τους. Η ίδια η
τέχνη τους είναι τόσο ταπεινή, που τους οπλίζει με μεγάλη γνώση της έννοιας
της σχετικότητος και της ματαιότητος».

Την υγεία της κοινωνίας: «Προσωπικό μου βαρόμετρο είναι τα παιδιά και
οι έφηβοι. Παντού γύρω μου βλέπω τα πρόσωπά τους θλιμμένα. Τι τους έχουμε
φορτώσει άραγε; Σε ποιο λάθος δρόμο μπήκαμε;».

Το σχολείο: «Είναι κρεατομηχανή. Αποσυνδέει τη χαρά από τη γνώση.
Παιδαγωγικό αποτέλεσμα και χρησιμοθηρία δεν συμβαδίζουν».

Το ρητό «τα αγαθά κόποις κτώνται»: «Τα κύρια αγαθά (ο ήλιος, η ανάσα, ο
ύπνος, η χαρά, το γέλιο) είναι ανεκτίμητα γι’ αυτό προσφέρονται δωρεάν. Όταν
κοπιάζουμε τα λιγοστεύουμε. Παράδειγμα: κοπιάζουμε για να φτιάξουμε – ή να
αγοράσουμε – αυτοκίνητα και ο αέρας λιγοστεύει».

Για τη δράση: «Τις πιο πολλές φορές η δράση κάνει κακό. Και καλά να
κάνουν κακό στους εαυτούς τους οι δραστήριοι. Τι τους φταίνε όμως οι
τεμπέληδες;». Για την τεχνολογία: «Μόλις κάνει τον πλανήτη αβίωτο, θα μας
βοηθήσει να τον εγκαταλείψουμε. Τα πράγματα είναι πολύ μπερδεμένα…».

Για τη στάση μας απέναντι στους υποψήφιους δημοτικούς άρχοντες:
«Είμαστε βουτηγμένοι μέχρι τον λαιμό στην ιδιωτεία και στον πονόδοντό μας,
κάνουμε και κριτική. Κάποιος όμως πρέπει να κάνει τη “βρώμικη” δουλειά».